Ιβάνα Μαλέτιτς στα «ΝΕΑ»: «Καμπανάκι» του ΕΕΣ για το Ταμείο Ανάκαμψης

Είναι απαραίτητο να υπάρχουν σαφή κριτήρια και ισχυροί μηχανισμοί αξιολόγησης από την Κομισιόν, ώστε να διαπιστώνεται εάν τα προτεινόμενα μέτρα στα «Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια» για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό αντιμετωπίζουν επαρκώς τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις, δηλώνει στη συνέντευξή της στα «ΝΕΑ», η Ιβάνα Μαλέτιτς, μέλος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) με αφορμή την έκθεση ελέγχου για το πώς κονδύλια από το Ταμείο Ανάκαμψης (RRF) βοήθησαν στη βελτίωση της δημόσιας διοίκησης στα κράτη – μέλη.

Τα μέτρα που ελήφθησαν στο πλαίσιο του RFF για την αντιμετώπιση των κύριων προκλήσεων της δημόσιας διοίκησης στα κράτη – μέλη δεν ήταν αποτελεσματικά, όπως δείχνει η έκθεσή σας. Μας εξηγείτε περαιτέρω;

Διαπιστώσαμε ότι τα μέτρα που έλαβαν τα περισσότερα κράτη – μέλη για τη δημόσια διοίκηση εστιάστηκαν στην ψηφιοποίηση, αντί στην αντιμετώπιση χρόνιων διαρθρωτικών προκλήσεων. Μόνο το ένα τρίτο των ειδικών ανά χώρα συστάσεων αντιμετωπίστηκε σε σημαντικό βαθμό. Οι υπόλοιπες αντιμετωπίστηκαν ελάχιστα ή καθόλου. Επιπλέον, υπάρχει πάντα μια μικρή ομάδα 4-5 κρατών – μελών που ανταποκρίνονται σε μεγάλο βαθμό στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις, στη συγκεκριμένη περίπτωση, Ιταλία, Κροατία, Ελλάδα και Λετονία. Αλλα κράτη, όπως η Γερμανία, η Πολωνία, η Τσεχία, η Αυστρία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία, ανταποκρίθηκαν μόνο σε περιορισμένο βαθμό, ενώ το Βέλγιο καθόλου.

Παρόμοιες τάσεις εντοπίσαμε και κατά τους ελέγχους σχετικά με τις μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας και το επιχειρηματικό περιβάλλον. Αυτό εγείρει σαφείς ανησυχίες όσον αφορά την ίση μεταχείριση. Η απαίτηση, βάσει του κανονισμού, για αντιμετώπιση του συνόλου ή ενός σημαντικού μέρους των σχετικών ειδικών ανά χώρα συστάσεων ισχύει για όλα τα κράτη – μέλη. Εάν ορισμένα κράτη αναλαμβάνουν ουσιαστικές δεσμεύσεις για την αντιμετώπιση των προκλήσεων, ενώ άλλα λαμβάνουν χρηματοδότηση παρότι τις αντιμετωπίζουν ελάχιστα ή καθόλου, τότε δεν υφίστανται ισότιμοι όροι ανταγωνισμού. Προτείναμε να αποσαφηνιστεί τι συνιστά «σημαντικό μέρος» και να διασφαλιστεί ότι η απαίτηση αυτή θα εφαρμόζεται με συνέπεια στο μέλλον.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις;

Το μήνυμά μας προς την Κομισιόν είναι ότι αυτές οι αδυναμίες πρέπει να αντιμετωπιστούν στο μελλοντικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών συνοχής και γεωργίας. Τα προτεινόμενα «εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης» περιλαμβάνουν παρόμοια απαίτηση, την αντιμετώπιση του συνόλου ή ενός σημαντικού μέρους των ειδικών ανά χώρα συστάσεων και άλλων προκλήσεων. Ως εκ τούτου, είναι απαραίτητα σαφή κριτήρια και ισχυροί μηχανισμοί αξιολόγησης, ώστε να διασφαλιστεί ότι η απαίτηση αυτή εφαρμόζεται με συνέπεια σε όλα τα κράτη – μέλη και ότι δεν θα επαναληφθούν οι ίδιες ανισότητες.

Η Επιτροπή οφείλει να θεσπίσει κατάλληλους μηχανισμούς, ώστε να μπορεί να ελέγχει τι έχει πραγματικά επιτευχθεί σε σχέση με τα κονδύλια που διατίθενται.

Ακριβώς. Η διαδικασία αυτή ξεκινά κατά την αξιολόγηση των σχεδίων. Η Επιτροπή πρέπει να επαληθεύει εάν τα προτεινόμενα μέτρα αντιμετωπίζουν επαρκώς τις σχετικές ειδικές ανά χώρα συστάσεις. Κατά τη φάση της υλοποίησης, πρέπει επίσης να είναι δυνατή η διαπίστωση των αποτελεσμάτων που απέφεραν τα εν λόγω μέτρα. Υπάρχει ένα ευρύτερο ζήτημα πολιτικής σχετικά με τη σκοπιμότητα και την καταλληλότητα της σύνδεσης της χρηματοδότησης από την ΕΕ με μεταρρυθμίσεις, ιδίως όταν οι εν λόγω μεταρρυθμίσεις είναι πολιτικά ευαίσθητες. Πρόκειται για μια επιλογή που εναπόκειται στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Εφόσον θεσπιστεί μια τέτοια απαίτηση, πρέπει να είναι σαφής και να εφαρμόζεται με συνέπεια σε όλα τα κράτη – μέλη.

Αναφέρατε ότι η Ελλάδα αντιμετώπισε σε μεγάλο βαθμό τα ζητήματα με θετικό τρόπο. Ωστόσο, παρατήρησα σε έναν πίνακα που παρουσιάσατε ότι, για την Ελλάδα, το 66% αφορούσε περιορισμένα αποτελέσματα.

Τα ευρήματα αυτά αφορούν δύο διαφορετικές πτυχές της ανάλυσής μας. Πρώτον, αξιολογήσαμε κατά πόσον τα μέτρα που περιλαμβάνονται στα σχέδια είχαν σχεδιαστεί ώστε να ανταποκρίνονται στις σχετικές ειδικές ανά χώρα συστάσεις. Η Ελλάδα, μαζί με την Ιταλία, την Κροατία και τη Λετονία, συγκαταλέγεται στα κράτη – μέλη των οποίων τα σχεδιαζόμενα μέτρα αντιμετώπισαν αυτές τις συστάσεις σε μεγάλο βαθμό. Δεύτερον, εξετάσαμε τα αποτελέσματα των μέτρων που έχουν ολοκληρωθεί. Για την Ελλάδα, αξιολογήσαμε τρία ολοκληρωμένα μέτρα.

Το ένα απέφερε σημαντικά αποτελέσματα, ενώ τα άλλα δύο απέφεραν περιορισμένα αποτελέσματα. Επομένως, το ποσοστό 66% αφορά δύο από τα τρία ολοκληρωμένα μέτρα που εξετάστηκαν, και όχι το σχέδιο της Ελλάδας στο σύνολό του. Ενα μέτρο μπορεί να έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση μιας σύστασης, αλλά η υλοποίησή του ενδέχεται να αποφέρει περιορισμένα αποτελέσματα.

Γι’ αυτόν τον λόγο, είναι απαραίτητο να αξιολογούνται τόσο ο σχεδιασμός των μέτρων όσο και τα αποτελέσματά τους. Πρέπει να γνωρίζουμε αν οι μεταρρυθμίσεις που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ επιφέρουν ουσιαστική αλλαγή. Οταν τα αποτελέσματα υπολείπονται των προσδοκιών, η σχετική αναφορά θα πρέπει να εξηγεί τους λόγους. Το ζήτημα αυτό αφορά και τα προτεινόμενα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης. Δεκαεπτά από τους 24 προτεινόμενους τομείς παρέμβασης που σχετίζονται με τη δημόσια διοίκηση δεν διαθέτουν δείκτες αποτελεσμάτων.

Η Ελλάδα υπολόγισε, εκ των 36 δισ. ευρώ για το ελληνικό Σχέδιο RRF, δαπάνες ύψους σχεδόν 6,7 δισ. ευρώ για τη δημόσια διοίκηση.

Το ποσό καθορίστηκε από τα κράτη – μέλη, κατόπιν διμερών συζητήσεων με την Επιτροπή. Δεν διαπιστώνουμε μια ενδεδειγμένη μεθοδολογία που να αναδεικνύει σαφή σύνδεση μεταξύ της σπουδαιότητας των προκλήσεων, των μέτρων για την αντιμετώπισή τους και της χρηματοδότησης που διατίθεται. Απαιτείται μεγαλύτερη διαφάνεια, ώστε να εξηγηθούν αυτές οι επιλογές. Αυτή την περίοδο εργαζόμαστε πάνω σε έναν άλλον έλεγχο, που αφορά το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και τη διαδικασία διαμόρφωσης και λήψης αποφάσεων σχετικά με τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις. Πρόκειται, επίσης, για ένα ζήτημα μείζονος σημασίας. Θα αναλύσουμε τους λόγους για τους οποίους, στην περίπτωση της Ελλάδας για παράδειγμα, οι ειδικές ανά χώρα συστάσεις περιορίζονται αποκλειστικά σε ζητήματα ψηφιακού μετασχηματισμού και ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, αφήνοντας εκτός τομείς όπως η δημοσιονομική πολιτική, η διακυβέρνηση, η αποδοτικότητα της δημόσιας διοίκησης, οι δημόσιες συμβάσεις, ο ανταγωνισμός και η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη.