Δεκάδες νεκροί και τραυματίες στα Τέμπη της Ισπανίας

^«Ολόκληρη η Ισπανία πενθεί», δήλωσε ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, με τη χώρα να αιμορραγεί από μια νέα σιδηροδρομική τραγωδία – που για την Ελλάδα ξυπνά μνήμες από το δυστύχημα των Τεμπών – καθώς τουλάχιστον 68 άνθρωποι έχασαν την ζωή τους και δεκάδες τραυματίστηκαν από τη σύγκρουση δύο τρένων υψηλής ταχύτητας κοντά στην Ούρδα, στην επαρχία του Τολέδο.

Παραμορφωμένα βαγόνια, συντρίμμια σκορπισμένα σε ένα πρανές και επιβάτες που εγκατέλειπαν αιμόφυρτοι τους συρμούς συνθέτουν την εικόνα της καταστροφής, ενώ τα σωστικά συνεργεία για ώρες αναζητούσαν εγκλωβισμένους και οι Αρχές προειδοποιούσαν ότι ο απολογισμός ενδέχεται να αυξηθεί.

Πρόκειται για το δεύτερο πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στη χώρα μέσα σε εννέα μήνες, μετά τους 46 νεκρούς στο Αδαμούθ τον περασμένο Ιανουάριο, αναζωπυρώνοντας τα ερωτήματα για την ασφάλεια του δικτύου και τη συντήρηση των υποδομών. «Δεν είναι αποδεκτό για μια χώρα όπως η Ισπανία να βιώνει δύο σιδηροδρομικά δυστυχήματα στο δίκτυο υψηλής ταχύτητας την ίδια χρονιά», τόνισε ο Σάντσεθ.

Η σύγκρουση σημειώθηκε το πρωί της Τετάρτης, όταν ένα τρένο υψηλής ταχύτητας της κρατικής Renfe προσέκρουσε σε συρμό της ιδιωτικής εταιρείας Iryo, ο οποίος είχε ακινητοποιηθεί στις γραμμές. Από την πρόσκρουση εκτροχιάστηκαν βαγόνια και των δύο τρένων, ενώ τουλάχιστον τρία κατέληξαν σε πρανές κάτω από υπερυψωμένο τμήμα της σιδηροδρομικής γραμμής.

Σύμφωνα με τον απολογισμό αργά χθες, 68 άνθρωποι σκοτώθηκαν, ενώ δεκάδες τραυματίες διακομίστηκαν σε νοσοκομεία, αρκετοί σε κρίσιμη κατάσταση. Οι διασώστες επιχειρούσαν στα συντρίμμια, με τη συνδρομή πυροσβεστών, αστυνομικών, ασθενοφόρων και ελικοπτέρων.

Οι συνθήκες της σύγκρουσης

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι πληροφορίες για τις συνθήκες υπό τις οποίες σημειώθηκε η σύγκρουση. Για 17 λεπτά κανείς δεν είδε πως το τρένο της Renfe κατευθυνόταν με ταχύτητα προς τον ακινητοποιημένο συρμό της Iryo.

Ο υπουργός Μεταφορών της Ισπανίας, Όσκαρ Πουέντε – την παραίτηση του οποίου ζητά σχεδόν σύσσωμη η αντιπολίτευση αλλά και συνδικάτα των εργαζομένων –, ανέφερε ότι το δυστύχημα συνέβη αφού δόθηκε άδεια στο τρένο της Renfe να συνεχίσει την πορεία του, παρά την ύπαρξη κόκκινου σήματος, το οποίο είχε ενεργοποιηθεί λόγω ακινητοποιημένου συρμού μπροστά του.

Σύμφωνα με τον ίδιο, βλάβη στο σύστημα επικοινωνίας των υπολογιστών προκάλεσε την αυτόματη διακοπή της κυκλοφορίας, ενώ στη συνέχεια ελήφθη λανθασμένη απόφαση να επιτραπεί στο τρένο να κινηθεί. Ο Πουέντε χαρακτήρισε το περιστατικό «πραγματικά απίστευτο», επισημαίνοντας ότι οι Αρχές προσπαθούν να ανασυνθέσουν την αλληλουχία των γεγονότων, ενώ ο Σάντσεθ θα βρίσκεται σήμερα στο Τολέδο.

Η Renfe ανακοίνωσε ότι το τρένο της συνέχισε την πορεία του σύμφωνα με τις οδηγίες που είχε λάβει και ότι η σύγκρουση με τον ακινητοποιημένο συρμό της Iryo σημειώθηκε υπό συνθήκες που διερευνώνται. Η Iryo επιβεβαίωσε ότι ενεργοποίησε τα πρωτόκολλα έκτακτης ανάγκης και ότι συνεργάζεται με τις Αρχές για τη διαλεύκανση των αιτίων. Μέχρι να ολοκληρωθεί η έρευνα, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ερωτήματα για τη λειτουργία των συστημάτων ασφαλείας και τη διαχείριση της κυκλοφορίας.

Οι «χαμένες» επενδύσεις

Το νέο δυστύχημα επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για τις επενδύσεις στο ισπανικό σιδηροδρομικό δίκτυο, το οποίο διαθέτει περίπου 4.000 χιλιόμετρα γραμμών υψηλής ταχύτητας. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την περίοδο 2018-2022 η Ισπανία διέθετε κατά μέσο όρο περίπου 1,5 δισ. ευρώ ετησίως για το δίκτυο, ωστόσο μόλις το 16% κατευθυνόταν στη συντήρηση, την ανανέωση και την αναβάθμισή του, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των πόρων διοχετευόταν στην κατασκευή νέων υποδομών.

Το δυστύχημα του Ιανουαρίου στο Αδαμούθ είχε ήδη προκαλέσει έντονη συζήτηση για την κατάσταση των γραμμών και την ασφάλεια των επιβατών. Η νέα τραγωδία εντείνει την πίεση προς τις αρμόδιες Αρχές να δώσουν σαφείς απαντήσεις. Η τραγωδία καταγράφεται παράλληλα, σε μια κρίσιμη πολιτική συγκυρία, έναν μήνα πριν από τις εκλογές της 29ης Νοεμβρίου. Ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ μετέβη στον τόπο του δυστυχήματος, ενώ τα πολιτικά κόμματα ανέστειλαν τις προεκλογικές τους δραστηριότητες.

Η σιδηροδρομική κυκλοφορία μεταξύ Μαδρίτης και Ανδαλουσίας διακόπηκε, ενώ ενεργοποιήθηκαν μηχανισμοί υποστήριξης για τις οικογένειες των θυμάτων. Πέρα από τον βαρύ απολογισμό, το δυστύχημα αναμένεται να επαναφέρει με ένταση το ζήτημα της αξιοπιστίας των σιδηροδρομικών μεταφορών σε μια χώρα όπου το δίκτυο υψηλής ταχύτητας αποτελεί βασικό πυλώνα των δημόσιων μετακινήσεων.

Annus horribilis για τα ισπανικά τρένα

Μέσα σε μόλις 283 ημέρες, οι ισπανικοί σιδηρόδρομοι συγκλονίστηκαν από δύο πολύνεκρα δυστυχήματα, με δεκάδες νεκρούς και σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια των μεταφορών, τη συντήρηση των υποδομών και τις επενδύσεις στο δίκτυο.

Η σύγκρουση δύο τρένων υψηλής ταχύτητας στην περιοχή της Ούρδα, στο Τολέδο, στις 28 Οκτωβρίου, ήρθε να προστεθεί στην τραγωδία της 18ης Ιανουαρίου στο Αδαμούθ της Ανδαλουσίας, όπου έχασαν την ζωή τους 46 άνθρωποι. Δύο μέρες αργότερα, ένας μηχανοδηγός προαστιακού τρένου έχασε την ζωή του σε δυστύχημα στη Χελίδα, κοντά στη Βαρκελώνη, ενώ 37 άνθρωποι τραυματίστηκαν.

Η αλληλουχία των περιστατικών μετέτρεψε το 2026 σε χρονιά κρίσης για το ισπανικό σιδηροδρομικό σύστημα, αναζωπυρώνοντας τη συζήτηση για τις χρόνιες αδυναμίες του. Μετά το δυστύχημα του Ιανουαρίου, το δίκτυο σε μεγάλο μέρος της χώρας λειτουργούσε με μειωμένη δυναμικότητα, καθώς επιβλήθηκαν προληπτικοί περιορισμοί ταχύτητας σε διαδρομές όπου είχαν εντοπιστεί προβλήματα. Την ίδια ώρα, η επάρκεια της συντήρησης τέθηκε υπό αμφισβήτηση, καθώς οι έλεγχοι στις υποδομές και τα ευρήματα των ερευνών βρέθηκαν στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.

Στο Αδαμούθ, η έρευνα επικεντρώθηκε, μεταξύ άλλων, σε τμήμα της γραμμής όπου δύο σιδηροτροχιές είχαν συγκολληθεί μεταξύ τους. Εκθεση της Πολιτοφυλακής, τον Σεπτέμβριο, ενίσχυσε αυτή την εκδοχή, χωρίς ωστόσο να έχει ολοκληρωθεί η διερεύνηση των αιτίων. Στο δυστύχημα της Ούρδα, αντίθετα, τα πρώτα στοιχεία δεν παρέπεμπαν σε πρόβλημα στις σιδηροτροχιές αλλά τα ακριβή αίτια της σύγκρουσης βρίσκονται υπό διερεύνηση.

Ωστόσο, τα προβλήματα είχαν αρχίσει να συσσωρεύονται πολύ πριν από τις δύο τραγωδίες. Το καλοκαίρι του 2025, τέσσερα στα δέκα τρένα παρουσίαζαν καθυστερήσεις, ενώ είχαν καταγραφεί κλοπές χαλκού, τεχνικά προβλήματα σε νέα τρένα και περιστατικό ανεξέλεγκτης κίνησης αποσυνδεδεμένου βαγονιού της Renfe.

Ο υπουργός Μεταφορών, Όσκαρ Πουέντε, είχε προειδοποιήσει στη Βουλή ότι η δύσκολη συνύπαρξη παλαιών και νέων συρμών θα δημιουργούσε προβλήματα για χρόνια: τα νεότερα μοντέλα αντιμετώπιζαν δυσκολίες προσαρμογής, ενώ τα παλαιότερα επιβαρύνονταν από τη φθορά.

Στην εξίσωση προστέθηκε η απελευθέρωση της αγοράς, με περισσότερες εταιρείες και συχνότερα δρομολόγια να αυξάνουν την πίεση στις υποδομές. Συνδικαλιστές και στελέχη του κλάδου είχαν προειδοποιήσει για τις συνέπειες αυτής της επιβάρυνσης, σε ένα δίκτυο που, όπως είχε αναγνωρίσει και ο ίδιος ο υπουργός, υπέφερε από έλλειψη επενδύσεων.

Μέχρι φέτος, η Ισπανία είχε ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά ατυχημάτων στην ΕΕ, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat. Το χειρότερο σιδηροδρομικό στη χώρα σημειώθηκε το 2013, όταν 80 άνθρωποι έχασαν την ζωή τους από τον εκτροχιασμό τρένου έξω από την πόλη Σαντιάγο ντε Κομποστέλα.

Τα «βήματα» της φονικής σύγκρουσης

Σε μια αλληλουχία γεγονότων που οι ισπανικές αρχές χαρακτήρισαν αρχικά ανεξήγητη, η βλάβη στο σύστημα σηματοδότησης και μια σειρά αποφάσεων στο κέντρο ελέγχου της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας φαίνεται να οδήγησαν στη φονική σύγκρουση δύο τρένων υψηλής ταχύτητας κοντά στην Ούρδα, στο Τολέδο.

Σύμφωνα με τα πρώτα ευρήματα της έρευνας, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί σταμάτησε το ένα τρένο, αλλά κυρίως γιατί δόθηκε εντολή σε άλλον συρμό να συνεχίσει κανονικά, ενώ μπροστά του υπήρχε ακινητοποιημένο τρένο.

Οπως εξήγησε ο υπουργός Μεταφορών της Ισπανίας, Όσκαρ Πουέντε, το σύστημα ελέγχου LZB παρουσίασε πρόβλημα επικοινωνίας περίπου στις 8.30 το πρωί, με αποτέλεσμα να χαθεί η κάλυψη σε τμήμα της γραμμής μήκους λίγο μεγαλύτερου των 60 χιλιομέτρων.

Το σύστημα ασφαλείας αντέδρασε αυτόματα, ακινητοποιώντας έξι τρένα στην περιοχή. Ωστόσο, περίπου οκτώ λεπτά αργότερα, το κέντρο ελέγχου της Adif, του οργανισμού διαχείρισης των σιδηροδρομικών υποδομών, έδωσε χειροκίνητη εντολή για την επανέναρξη της κυκλοφορίας. Εδώ εντοπίζεται, σύμφωνα με τις αρχικές εκτιμήσεις, το κρίσιμο λάθος.

Ο ελεγκτής φέρεται να έδωσε εντολή στο τρένο AVE της Renfe να συνεχίσει κανονικά την πορεία του, παρότι στην οθόνη του κέντρου ελέγχου εμφανιζόταν ότι το τρένο της Iryo, που βρισκόταν περίπου 25 χιλιόμετρα μπροστά, παρέμενε ακινητοποιημένο.

Σύμφωνα με το πρωτόκολλο, σε περίπτωση βλάβης του αυτοματοποιημένου συστήματος, οι συρμοί έπρεπε να κινούνται με «ταχύτητα ορατότητας», δηλαδή με μέγιστη ταχύτητα 40 χιλιομέτρων την ώρα, ώστε να μπορούν να αντιδράσουν σε ενδεχόμενο εμπόδιο.

Το AVE διένυσε τα 25 χιλιόμετρα χωρίς να λάβει εντολή να σταματήσει και συγκρούστηκε από πίσω με το Iryo. Δεν έγινε αμέσως γνωστή η ταχύτητα του συρμού τη στιγμή της πρόσκρουσης, ενώ παρέμεινε αδιευκρίνιστο γιατί το Iryo δεν ξεκίνησε ξανά μετά την άρση της ακινητοποίησης.

Οι ερευνητές εξετάζουν τις ηχητικές καταγραφές και τις γραπτές εντολές που ανταλλάχθηκαν μεταξύ των μηχανοδηγών και του κέντρου ελέγχου. Ο Πουέντε χαρακτήρισε «ανεξήγητη» την απόφαση να επιτραπεί η επανέναρξη της κυκλοφορίας υπό αυτές τις συνθήκες. Τα πρώτα στοιχεία σκιαγραφούσαν συνδυασμό τεχνικής βλάβης και ανθρώπινου λάθους αλλά μόνο η ολοκλήρωση της έρευνας θα αποσαφηνίσει ευθύνες και ακριβή αλληλουχία των γεγονότων.

Μέσα σε ένα – δυο λεπτά συνέβησαν όλα

«Στέλνω αυτό το μήνυμα από τον τόπο του δυστυχήματος. Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε σε μια μικρή ουρά, καθώς πρόκειται να μας απομακρύνουν από τις γραμμές. Η σύγκρουση συνέβη πριν από μιάμιση ώρα. Εχω χάσει κάπως την αίσθηση του χρόνου».

Ο Αντόνιο Χιμένεθ Μπάρκα, δημοσιογράφος της «El Pais» που επέβαινε στο AVE της Renfe, δίνει τη δική του μαρτυρία. Χτυπημένος στο κεφάλι, λέει πως η κατάσταση ήταν χειρότερη στο πρώτο βαγόνι καθώς και ότι οι ελαφρύτερα τραυματισμένοι προσπαθούσαν να βοηθήσουν όπως μπορούσαν, ενώ οι περισσότεροι, σε κατάσταση σοκ, δεν μπορούσαν να αντιδράσουν. «Μόνο αργότερα συνειδητοποίησα κι εγώ πλήρως αυτό που είχε συμβεί», λέει.

«Εκσφενδονίστηκα προς το σημείο όπου βρίσκονταν οι αποσκευές. Ολα έπεσαν πάνω μου». Με αυτά τα λόγια, η 60χρονη Ανα Μαρία περιέγραψε τις στιγμές της σύγκρουσης, ενώ ταξίδευε στο έκτο βαγόνι του AVE με προορισμό τη Σεβίλλη.

Οπως αφηγήθηκε, το τρένο είχε παραμείνει ακινητοποιημένο για λίγα λεπτά μετά την αναχώρησή του από τον σταθμό Ατότσα, καθώς οι επιβάτες είχαν ενημερωθεί ότι υπήρχαν προβλήματα στη γραμμή. «Επειτα ξεκίνησε και μέσα σε ένα – δυο λεπτά συνέβησαν όλα», είπε. Ο σύζυγός της τραυματίστηκε στο κεφάλι και το ζευγάρι κατευθυνόταν προς το νοσοκομείο του Τολέδο. «Δεν κατάλαβα αν συγκρουστήκαμε με άλλο τρένο, αλλά χτυπήσαμε το βαγόνι που βρισκόταν μπροστά μας. Καταστράφηκαν τα πάντα», πρόσθεσε, σημειώνοντας ότι οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης έφτασαν γρήγορα.

Ο 54χρονος Χεσούς Χερόνιμο, που βρισκόταν στο δεύτερο βαγόνι του AVE, εργαζόταν στον φορητό υπολογιστή του όταν αισθάνθηκε μια βίαιη επιτάχυνση και πετάχτηκε στο μπροστινό κάθισμα. «Ανθρωποι εκτοξεύτηκαν από τις θέσεις τους. Νομίσαμε ότι είχαμε εκτροχιαστεί», ανέφερε.

Οταν κατάφεραν να βγουν από το τρένο, είδαν ότι ο συρμός είχε πάρει κλίση. Παντού υπήρχαν τραυματίες και άνθρωποι σε κατάσταση πανικού. Ο ίδιος παρέμεινε στο σημείο για να βοηθήσει τους διασώστες, κρατώντας ορούς για τους τραυματίες, ενώ οι πυροσβέστες επιχειρούσαν στα βαγόνια που είχαν υποστεί τις μεγαλύτερες ζημιές.

Τη στιγμή της πρόσκρουσης περιέγραψε και ο Χουάν Κασάρες, πρόεδρος της Συνομοσπονδίας Συνεταιρισμών Κατοικίας της Ισπανίας, ο οποίος ταξίδευε στο πρώτο βαγόνι. «Εγινε ένα τρομερό φρενάρισμα και αμέσως μετά ακολούθησαν διαδοχικές συγκρούσεις», είπε. Το τρένο ήταν γεμάτο.

Υπήρχαν παιδικά καροτσάκια καθώς και άτομα με περιορισμένη κινητικότητα. Με τη βοήθεια δύο συνεπιβατών του, έσπασε ένα παράθυρο για να μπορέσουν να βγουν. «Προσπαθούσαμε να προλάβουμε γιατί τρέμαμε στο ενδεχόμενο να έρθει άλλο τρένο. Αυτός ήταν ο φόβος μας», ανέφερε, περιγράφοντας τους διαδρόμους εισόδου και εξόδου ως φραγμένους από τις αποσκευές.

Η Εδουάρδα, που επέβαινε στο τρένο της Iryo, αρχικά πίστεψε ότι ο συρμός είχε πραγματοποιήσει στάση έκτακτης ανάγκης, όταν η σφοδρή πρόσκρουση την πέταξε προς τα εμπρός. Μόνο όταν είδε τραυματίες και της ζητήθηκε να εγκαταλείψει το τρένο αντιλήφθηκε το μέγεθος της καταστροφής.

Αφού κατέβηκε σε ασφαλές σημείο, είδε ένα τμήμα του συρμού να κρέμεται στην πλαγιά και φωτιά σε ένα από τα βαγόνια. «Είδα νεκρούς», είπε, περιγράφοντας τη σκηνή που αντίκρισε μετά την έξοδό της από το τρένο.