Λουίς Ινάσιο Λούλα Ντα Σίλβα: Κέρδισε την κάλπη, όχι την παντοδυναμία

Τρεις εβδομάδες αμφιβολίας, μια οριακή ήττα στον πρώτο γύρο και μια χώρα που μετακινείται σταθερά προς τα δεξιά δεν προμήνυαν την επιστροφή του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα. Ωστόσο, ο 81χρονος πρόεδρος της Βραζιλίας κατάφερε να μετατρέψει την τελευταία εκλογική αναμέτρηση σε μια εντυπωσιακή πολιτική αντεπίθεση, κερδίζοντας τον Φλάβιο Μπολσονάρο με 51,79% έναντι 48,21%. Η ανατροπή δεν ήρθε μόνο από την αντοχή του ιστορικού ηγέτη της Αριστεράς, αλλά και από την κινητοποίηση των ψηφοφόρων του, την αντίδραση απέναντι στην Ακροδεξιά και την επανασυσπείρωση ενός προοδευτικού χώρου που είχε εμφανίσει σημάδια κόπωσης.

Το κρίσιμο στοίχημα

Το κλειδί της νίκης βρισκόταν, σύμφωνα με τους συμμάχους του, στην προσέλευση των ψηφοφόρων στις κάλπες. Η αποχή είχε φτάσει το 21,08% στον πρώτο γύρο, πλήττοντας δυσανάλογα τον Λούλα, καθώς αρκετοί υποστηρικτές του κατοικούσαν μακριά από τα εκλογικά τμήματα. Στον δεύτερο γύρο μειώθηκε στο 19,21%, δίνοντας στον πρόεδρο πολύτιμες ψήφους. Παράλληλα, οι μαζικές συγκεντρώσεις του Σαββάτου, με περισσότερους από ένα εκατομμύριο ανθρώπους στην Κοπακαμπάνα και ακόμη μεγαλύτερη κινητοποίηση στη λεωφόρο Παουλίστα, έδειξαν ότι η Αριστερά μπορούσε να ανακτήσει τη δυναμική της. «Θα αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο κυβερνάται η χώρα», δήλωσε μπροστά σε εκστασιασμένους υποστηρικτές του σε ένα κατάμεστο συνεδριακό κέντρο στο Σάο Πάολο.

«Στον πρώτο γύρο η Αριστερά απέτυχε. Στον δεύτερο γύρο, όμως, ξύπνησε», σχολίασε ο φωτογράφος Κάιο Μάρκες, αποτυπώνοντας το κλίμα της τελευταίας αναμέτρησης. Η εκστρατεία του Λούλα αξιοποίησε επίσης τον φόβο για τις συνέπειες μιας νίκης της Ακροδεξιάς, προβάλλοντας θεσμικά ζητήματα που θεωρούσε δικά της δυνατά χαρτιά από την προστασία του περιβάλλοντος, την υγεία και την εκπαίδευση έως την υπεράσπιση του Συντάγματος. Μετά την επιβεβαίωση του αποτελέσματος, ο Αλεξάντρε Παντίλια, υπουργός Υγείας του Λούλα, δήλωσε: «Πρόκειται για μια τεράστια νίκη του βραζιλιάνικου λαού, ο οποίος είχε την ευκαιρία, στον δεύτερο γύρο, να σκεφτεί τι σημαίνει ο πρόεδρος Λούλα για το περιβάλλον, για την υπεράσπιση του εθνικού συστήματος υγείας και του εκπαιδευτικού μας συστήματος, καθώς και του Συντάγματος της Βραζιλίας. Και να αναλογιστεί τους κινδύνους που συνεπαγόταν η υποψηφιότητα της Ακροδεξιάς».

Η ήττα του αρνητισμού

Απευθυνόμενος στους πανηγυρίζοντες υποστηρικτές του, ο Λούλα χαρακτήρισε την εκλογική αναμέτρηση «ήττα του αρνητισμού» και υπογράμμισε: «Η δημοκρατία ήταν αυτή που έκανε όλα αυτά δυνατά». Οπως επισημαίνουν αναλυτές, η νίκη του αποτέλεσε πλήγμα όχι μόνο για την οικογένεια Μπολσονάρο, αλλά και για τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος προσδοκούσε την επικράτηση ενός ακόμη συμμάχου του στη Λατινική Αμερική.

Η ανατροπή, ωστόσο, δεν έβαλε τέλος στην πολιτική σύγκρουση. Ο Φλάβιο Μπολσονάρο αρνήθηκε να αποδεχθεί το αποτέλεσμα και ζήτησε την ακύρωση των εκλογών, επικαλούμενος την παράταση του ωραρίου της ψηφοφορίας. Ουσιαστικά ακολούθησε τα βήματα του πατέρα του, του πρώην προέδρου Ζαΐρ Μπολσονάρο, ο οποίος πριν από τέσσερα χρόνια είχε επίσης αρνηθεί να αναγνωρίσει την ήττα του από τον Λούλα, προτού επιχειρήσει πραξικόπημα και καταδικαστεί τελικά γι’ αυτό.

Στην ομιλία του ο ηττημένος δεν έκανε καμία αναφορά στο γεγονός ότι και η δική του πλευρά είχε ζητήσει από το Εκλογοδικείο ανάλογη παράταση και έκανε λόγο για διαδικασία που ισοδυναμούσε με «αλλαγή των κανόνων του παιχνιδιού, ενώ το παιχνίδι βρισκόταν σε εξέλιξη».

Η δύσκολη επόμενη ημέρα

Ο Λούλα επιστρέφει στην εξουσία ως κυρίαρχη πολιτική προσωπικότητα, αλλά με περιορισμένα περιθώρια κινήσεων. Το νέο Κογκρέσο είναι το πιο συντηρητικό από την αποκατάσταση της δημοκρατίας, ενώ το υψηλό δημόσιο χρέος, τα επιτόκια και η ασθενής ανάπτυξη δυσκολεύουν τη διατήρηση των κοινωνικών παροχών. Οπως επισημαίνουν αναλυτές, η θεαματική ανατροπή εξασφάλισε στον Λούλα μια τέταρτη θητεία, δεν του εξασφάλισε όμως και την ευχέρεια να κυβερνήσει χωρίς συγκρούσεις.

Ποιος είναι

Στο μίσος θα απαντήσουμε με αγάπη»

Ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα έχει μάθει να επιστρέφει όταν όλα δείχνουν χαμένα. Παιδί φτωχής αγροτικής οικογένειας, πρώην εργάτης και συνδικαλιστής, πέρασε από τη φυλακή και τις δικαστικές περιπέτειες για να κατακτήσει ξανά την κορυφή της βραζιλιάνικης πολιτικής σκηνής. Στα 81 του χρόνια, η νίκη του απέναντι στον Φλάβιο Μπολσονάρο, του εξασφάλισε μια ιστορική τέταρτη προεδρική θητεία, σε μια χώρα βαθιά διχασμένη. Γεννημένος στις 27 Οκτωβρίου 1945 στο Περναμπούκο, στο φτωχό βορειοανατολικό τμήμα της Βραζιλίας, ο Λούλα εργάστηκε από μικρός ως πλανόδιος πωλητής και λούστρος. Αργότερα έγινε μεταλλεργάτης και συνδικαλιστής, ηγούμενος μεγάλων απεργιών εναντίον της στρατιωτικής δικτατορίας.

Το 1980 συνέβαλε στην ίδρυση του Κόμματος των Εργαζομένων (PT), το οποίο σταδιακά εγκατέλειψε τις επαναστατικές διακηρύξεις υπέρ μιας πιο πραγματιστικής σοσιαλδημοκρατικής κατεύθυνσης ενώ έπειτα από τρεις αποτυχημένες προεδρικές υποψηφιότητες εξελέγη το 2002 ως ο πρώτος πρόεδρος της χώρας που προερχόταν από την εργατική τάξη. Κατά τις δύο πρώτες θητείες του, από το 2003 έως το 2010, η αύξηση του κατώτατου μισθού και η επέκταση του προγράμματος κοινωνικής ενίσχυσης Bolsa Família συνέβαλαν στη μείωση της φτώχειας και των ανισοτήτων. Αποχώρησε από την προεδρία με εξαιρετικά υψηλή δημοτικότητα, αλλά η πολιτική του διαδρομή ανακόπηκε από τις έρευνες για διαφθορά και την καταδίκη του το 2017. Ο ίδιος αρνήθηκε τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι είχαν πολιτικά κίνητρα.

Το 2021 οι καταδίκες ακυρώθηκαν, ανοίγοντας τον δρόμο για την επιστροφή του. Το 2022 νίκησε τον Ζαΐρ Μπολσονάρο σε μια αναμέτρηση που ανέδειξε τη βαθιά πόλωση της βραζιλιάνικης κοινωνίας. Η τρίτη του θητεία ωστόσο δεν επανέφερε την πολιτική κυριαρχία που είχε απολαύσει κατά την πρώτη δεκαετία της διακυβέρνησής του.

Η χώρα παρέμεινε διχασμένη, η Ακροδεξιά διατήρησε ισχυρά ερείσματα και το Κογκρέσο έγινε πιο συντηρητικό. Παράλληλα, οι περιβαλλοντικές του δεσμεύσεις δοκιμάστηκαν από την υποστήριξή του στην έρευνα για εξόρυξη πετρελαίου σε υπεράκτιες περιοχές κοντά στις εκβολές του Αμαζονίου. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι τα έσοδα από το πετρέλαιο μπορούν να χρηματοδοτήσουν τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια, ενώ η κυβέρνησή του επικαλείται τη μείωση της αποψίλωσης του Αμαζονίου ως απόδειξη της αποτελεσματικότητας της πολιτικής της.

Στο διεθνές πεδίο, ο Λούλα υπερασπίζεται έναν πολυπολικό κόσμο, αμφισβητώντας την αμερικανική ηγεμονία και ζητώντας μεταρρύθμιση του ΟΗΕ. «Η Βραζιλία δεν ανήκει στην αυλή κανενός», έχει διαμηνύσει. Η συμμετοχή της χώρας στους BRICS και η κριτική του στην κυριαρχία των πέντε μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ αποτυπώνουν την επιδίωξή του για μια πιο αντιπροσωπευτική διεθνή τάξη. Η σχέση του με τον Ντόναλντ Τραμπ παραμένει αντιφατική, με εμπορικές συγκρούσεις και δημόσιες αντιπαραθέσεις, αλλά και περιόδους προσέγγισης.

Η νέα του νίκη, την οποία χαρακτήρισε «ήττα του αρνητισμού», δεν προδιαγράφει μια εύκολη τελευταία θητεία: το Κογκρέσο είναι περισσότερο συντηρητικό από ποτέ εδώ και δεκαετίες και η κοινωνική πόλωση παραμένει ισχυρή. Ο ίδιος έχει δεσμευτεί να υπερασπιστεί τη δημοκρατία και να συνεχίσει τη μάχη κατά των ανισοτήτων. «Στο μίσος θα απαντήσουμε με αγάπη. Στα ψέματα, με την αλήθεια. Στον τρόμο και τη βία, με τον νόμο και τις αυστηρότερες συνέπειές του», διακήρυττε το 2023 μετά τις επιθέσεις υποστηρικτών του Μπολσονάρο στους θεσμούς της χώρας.