Σερβία: Γκρέμισαν τον Βούτσιτς οι οργισμένοι φοιτητές

Ενας πολιτικός σεισμός αντίστοιχος με εκείνον που είχε σημειωθεί στην Ουγγαρία τον περασμένο Απρίλιο, όταν σήμανε το τέλος της κυριαρχίας του Βίκτορ Ορμπαν, συγκλόνισε χθες τη Σερβία: η νίκη της «Φοιτητικής Λίστας», του κινήματος που γεννήθηκε μέσα από τις φοιτητικές διαδηλώσεις μετά την τραγωδία στο Νόβι Σαντ, στις κοινοβουλευτικές εκλογές της χώρας ήταν τόσο θριαμβευτική, που ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο λαϊκιστής ηγέτης που βρισκόταν στην εξουσία επί 14 χρόνια, αναγκάστηκε να παραδεχθεί δημόσια την ήττα του πριν καν δημοσιοποιηθούν οι πρώτες εκτιμήσεις αποτελέσματος. Στους δρόμους του Βελιγραδίου ξέσπασαν αμέσως πανηγυρισμοί, με τα αυτοκίνητα να κορνάρουν και τους φοιτητές να φωνάζουν «Νίκη!» και «Τελείωσε!».

Σύμφωνα με την πρώτη εκτίμηση των Ipsos/CeSID, η «Φοιτητική Λίστα» απέσπασε 52% των ψήφων, έναντι μόλις 39,3% για τον συνδυασμό του Βούτσιτς, και αναμενόταν να εξασφαλίσει 138 έδρες στο νέο κοινοβούλιο, ξεπερνώντας κατά πολύ τις 126 που απαιτούνται για την πλειοψηφία, ενώ ο συνδυασμός του Βούτσιτς προβλεπόταν να περιοριστεί στις 104 έδρες. «Νομίζω ότι ονειρεύομαι, δεν μπορώ να το πιστέψω», έλεγε στην ανταποκρίτρια της «Guardian» η 43χρονη Λάρα, μία από τους πολλούς κατοίκους του Βελιγραδίου που βγήκαν στους δρόμους να το γιορτάσουν.

Η συμμετοχή στις εκλογές ανήλθε σχεδόν στο 70% και ήταν η υψηλότερη που έχει καταγραφεί ποτέ μετά τη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας, το 1992. Οι πρόωρες βουλευτικές εκλογές, που προκήρυξε ο Βούτσιτς τον Σεπτέμβριο, έγιναν έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια φοιτητικών διαδηλώσεων κατά της διαφθοράς και του αυταρχισμού. Βασική αιτία ήταν ο θάνατος 16 ανθρώπων όταν κατέρρευσε  στέγαστρο σιδηροδρομικού σταθμού στην πόλη Νόβι Σαντ το 2024. Οι φοιτητές, που απαιτούσαν να τιμωρηθούν παραδειγματικά οι ένοχοι, έχουν έκτοτε κερδίσει ευρεία υποστήριξη.

Σύμφωνα με πολιτικούς παρατηρητές, η νίκη του κινήματος των φοιτητών που εκπροσωπείται από τη «Φοιτητική Λίστα» θα αποτελέσει μια βαθιά πολιτική μετατόπιση στη χώρα των περίπου 6,5 εκατομμυρίων κατοίκων. Θα μπορούσε επίσης να γίνει πρότυπο για άλλα φοιτητικά κινήματα σε όλη την Ευρώπη, που έχουν εκδηλωθεί τις τελευταίες εβδομάδες με μεγάλες διαδηλώσεις σε διάφορες χώρες της Ευρώπης. «Αγαπητή Σερβία, απόψε ακούστηκε η φωνή του λαού», δήλωσε χθες ο Ράντομιρ Σάιτσιτς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου, μιλώντας εκ μέρους των φοιτητών στην έδρα του κινήματός του. «Απόψε γιορτάζουμε τη νίκη, αύριο χτίζουμε το μέλλον», πρόσθεσε.

Η «Φοιτητική Λίστα» είναι ένας συνασπισμός βάσης, με επικεφαλής φοιτητές, που προσέφεραν μια σαφή εναλλακτική λύση στα παραδοσιακά κόμματα. Η ατζέντα του νέου κόμματος θέτει ως προτεραιότητα την εξάλειψη της διαφθοράς στη χώρα και τη βελτίωση της εκπαίδευσης – για τα διεθνή θέματα έχουν πιο περιορισμένη ανάλυση. Το ψηφοδέλτιο με 250, σε μεγάλο βαθμό, άγνωστους υποψηφίους περιλαμβάνει καθηγητές πανεπιστημίου, ηθοποιούς και αγρότες. Επικεφαλής είναι ο καρδιολόγος Ιλια Σρντάνοβιτς, αν και δεν είναι σαφές ποιος θα γίνει πρωθυπουργός. «Ελπίζω ότι η σημερινή ημέρα θα περάσει σε δημοκρατική ατμόσφαιρα, ειρηνικά, και ότι θα εκλέξουμε νόμιμα μια νέα κυβέρνηση στη Σερβία», δήλωσε χθες ο Σρντάνοβιτς αφού ψήφισε στο Νόβι Σαντ.

Από την πλευρά του ο Βούτσιτς είχε δεσμευτεί για υψηλότερες συντάξεις και μισθούς στον δημόσιο τομέα, καθώς και για επενδύσεις στην κρατική υγειονομική περίθαλψη. Σε διεθνές επίπεδο, είχε επιδιώξει στενότερους δεσμούς με την Κίνα, έναν σημαντικό επενδυτή, και παρέμεινε κοντά στη Ρωσία, τον παραδοσιακό σύμμαχο της Σερβίας και κύριο προμηθευτή φυσικού αερίου. Ταυτόχρονα, εξακολουθούσε να λέει ότι θέλει να ενταχθεί η χώρα του στην Ευρωπαϊκή Ενωση, τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της Σερβίας, αλλά το μπλοκ έχει απογοητευτεί ολοένα και περισσότερο από την έλλειψη μεταρρυθμίσεων.

Ο 56χρονος Βούτσιτς, που κατηγόρησε και χθες επανειλημμένα τους αντιπάλους του για ψέματα, αφήνοντας παράλληλα ξανά να εννοηθεί ότι υπήρχε κάποια μορφή ξένης παρέμβασης, παραιτήθηκε από τη δεύτερη θητεία του ως πρόεδρος για να διεκδικήσει την πρωθυπουργία στις πρόωρες εκλογές, έπειτα από τον σάλο που δημιουργήθηκε στις αρχές Σεπτεμβρίου, όταν ο στρατηγός Ράτκο Μλάντιτς, γνωστός ως «χασάπης της Βοσνίας», ο οποίος είχε καταδικαστεί για την οργάνωση της μεγαλύτερης  σφαγής στην Ευρώπη, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, θάφτηκε με στρατιωτικές τιμές στο Βελιγράδι. Η διεθνής κατακραυγή οδήγησε στην παραίτησή του για να ηγηθεί του κυβερνώντος Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος της χώρας.

Η εκλογική επιτυχία των φοιτητών θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για αλλαγές στους θεσμούς και στην αντιμετώπιση της διαφθοράς. Ωστόσο, το κίνημα δεν έχει παρουσιάσει εξίσου σαφή θέση σε όλα τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, οπότε δεν πρέπει να θεωρηθεί δεδομένο ότι μια νίκη του θα σήμαινε αυτόματα ριζική φιλοευρωπαϊκή στροφή. Οπως και ο Βούτσιτς, η «Φοιτητική Λίστα» έχει αντισταθεί στις επίμονες πιέσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης να συμμετάσχει η Σερβία στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, ανακοινώνοντας πρόσφατα ότι αντιτίθεται σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Ορισμένοι αναλυτές, ωστόσο, θεωρούν ότι επρόκειτο για έναν προεκλογικό ελιγμό, με στόχο να μην αποξενώσει τους ψηφοφόρους που διάκεινται φιλικά προς τη Ρωσία.

Παράλληλα, πολλοί στην αντιπολίτευση επιθυμούν να αρθεί το αδιέξοδο που εμποδίζει την ένταξη της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Η «Φοιτητική Λίστα» δεν έχει δεσμευτεί ότι θα επιταχύνει αυτή τη διαδικασία. Η νίκη της, σε κάθε περίπτωση, θα μπορούσε να άρει ένα σημαντικό εμπόδιο: τις ανησυχίες που επικρατούν στις Βρυξέλλες για τη δημοκρατική οπισθοδρόμηση στη Σερβία από τότε που το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα του Βούτσιτς ανέλαβε την εξουσία, το 2012.