Λούλα Vs Μπολσονάρο: Πώς έπεισαν το κοινό τους;

Η αναμέτρηση στη Βραζιλία δεν αφορούσε μόνο την εναλλαγή δύο πολιτικών προσώπων στην προεδρία της μεγαλύτερης χώρας της Λατινικής Αμερικής, αλλά και τη σύγκρουση δύο διαφορετικών αντιλήψεων για την οικονομία, την κοινωνική πολιτική, την ασφάλεια και τον διεθνή προσανατολισμό της.

Στον χθεσινό δεύτερο γύρο, ο αριστερός πρόεδρος Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα διεκδίκησε μια τέταρτη, μη συνεχόμενη θητεία, προβάλλοντας την κοινωνική προστασία, την αναδιανομή του εισοδήματος και την πολυμερή διπλωματία.

Απέναντί του, ο δεξιός γερουσιαστής Φλάβιο Μπολσονάρο, γιος του πρώην προέδρου Ζαΐρ Μπολσονάρο, επιχείρησε να μετατρέψει τη δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής, την εγκληματικότητα και τη λειτουργία του κράτους σε εντολή πολιτικής αλλαγής, με έμφαση στη δημοσιονομική πειθαρχία και στην αυστηρότερη καταστολή του εγκλήματος. Στον πρώτο γύρο, διαψεύδοντας τις δημοσκοπήσεις κατέλαβε την πρώτη θέση με 47% έναντι 45% του αντιπάλου του, κι έτσι χθες μπήκαν στην αναμέτρηση σχεδόν στην ίδια ευθεία.

Η αντιπαράθεση συμπύκνωσε, παράλληλα, τη βαθύτερη πολιτική μετατόπιση που καταγράφεται στη Λατινική Αμερική, όπου οι δεξιοί υποψήφιοι ενισχύονται και ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει στενότερες σχέσεις με κυβερνήσεις που συμμερίζονται τις πολιτικές του προτεραιότητες.

Δύο διαφορετικά σχέδια

Η οικονομική πολιτική αποτέλεσε ένα από τα βασικά πεδία σύγκρουσης. Ο Λούλα υπερασπίστηκε το κοινωνικό μοντέλο που συνδέθηκε με τις προηγούμενες κυβερνήσεις του, όταν τα προγράμματα κοινωνικής στήριξης συνέβαλαν στην έξοδο εκατομμυρίων Βραζιλιάνων από τη φτώχεια. Κατά την τρίτη θητεία του, η ανεργία υποχώρησε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και ο πληθωρισμός αποκλιμακώθηκε, χωρίς όμως η βελτίωση των οικονομικών δεικτών να μεταφραστεί σε αντίστοιχη ανακούφιση για όλα τα νοικοκυριά. Ο Φλάβιο Μπολσονάρο αντιπαρέβαλε την υπόσχεση δημοσιονομικής προσαρμογής και περιορισμού των δημόσιων δαπανών, επιδιώκοντας να προσελκύσει ψηφοφόρους που ζητούσαν αποτελεσματικότερη διαχείριση της οικονομίας και ευνοϊκότερο περιβάλλον για τις επιχειρήσεις. Η άνοδος των αγορών μετά την επίδοσή του στον πρώτο γύρο αποτύπωσε τις προσδοκίες επενδυτών για μια πολιτική περισσότερο προσανατολισμένη στην επιχειρηματικότητα. Η ασφάλεια αποτέλεσε δεύτερο κρίσιμο πεδίο αντιπαράθεσης.

Παράγοντες που καθόρισαν την αναμέτρηση

Το κόστος ζωής και η εγκληματικότητα. Παρά τη βελτίωση της απασχόλησης και τη μείωση των ανισοτήτων, η καθημερινή οικονομική πίεση υπονόμευσε την προσπάθεια του Λούλα να κεφαλαιοποιήσει τις επιδόσεις της κυβέρνησής του. Η αίσθηση ανασφάλειας ενίσχυσε παράλληλα το μήνυμα του Μπολσονάρο για αυστηρότερη επιβολή του νόμου.

Η πολιτική κληρονομιά της οικογένειας Μπολσονάρο. Ο γερουσιαστής αξιοποίησε την εκλογική βάση του πατέρα του, υποσχόμενος μάλιστα την απελευθέρωσή του. Ωστόσο, η καταδίκη του Ζαΐρ Μπολσονάρο για απόπειρα πραξικοπήματος και οι έρευνες για φερόμενη διαφθορά και ξέπλυμα χρήματος εις βάρος του Φλάβιο τροφοδότησαν αντιδράσεις και ανησυχίες για μια ενδεχόμενη επιστροφή της οικογένειας στην εξουσία.

Η πόλωση και η κινητοποίηση των ψηφοφόρων. Ο Λούλα ενίσχυσε την παρουσία του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και επωφελήθηκε από κινητοποιήσεις της κοινωνίας των πολιτών και νέων, ενώ η αποχή, η οποία είχε φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ στον πρώτο γύρο, αποτέλεσε κρίσιμο παράγοντα για την εκλογική του βάση. Ο Μπολσονάρο, από την πλευρά του, συσπείρωσε τη Δεξιά και αξιοποίησε το αίτημα για πολιτική αλλαγή.

Η διεθνής διάσταση. Οι δασμοί που επέβαλε ο Ντόναλντ Τραμπ στη Βραζιλία και η στενή σχέση του με την οικογένεια Μπολσονάρο μετέτρεψαν την εξωτερική πολιτική σε εσωτερικό εκλογικό ζήτημα. Ο Λούλα υπερασπίστηκε την πολυμέρεια και τις σχέσεις με τη Mercosur και τους BRICS, ενώ ο αντίπαλός του προώθησε την προσέγγιση με τις ΗΠΑ, την Αργεντινή και το Ισραήλ.

Ο συσχετισμός δυνάμεων στο Κογκρέσο. Η ενίσχυση του Φιλελεύθερου Κόμματος και άλλων δεξιών πολιτικών στις βουλευτικές εκλογές διαμόρφωσε ένα πιο συντηρητικό κοινοβουλευτικό περιβάλλον, το οποίο θα μπορούσε να δυσκολέψει την εφαρμογή του προγράμματος οποιασδήποτε κυβέρνησης.