Βόρειο Σέλας στην Ελλάδα: Όταν ο αττικός ουρανός θύμισε Βόρειο Πόλο

Αν κάποιος σας έλεγε ότι είδε το Βόρειο Σέλας στον ουρανό της Αθήνας, πιθανότατα θα δυσκολευόσασταν να τον πιστέψετε. Κι όμως, όσο σπάνιο κι αν είναι, το φαινόμενο μπορεί να γίνει ορατό ακόμη και στην Ελλάδα, όταν η ηλιακή δραστηριότητα προκαλεί ισχυρές γεωμαγνητικές καταιγίδες.

Μία από τις πρώτες σύγχρονες καταγραφές του φαινομένου στη χώρα μας έγινε στις 25 Οκτωβρίου 1870, όταν ένας πλοίαρχος του Βασιλικού Ναυτικού παρατήρησε μια εντυπωσιακή λάμψη στον ουρανό και ενημέρωσε σχετικά το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών. Ο ίδιος, μάλιστα, δεν γνώριζε ότι αυτό που είχε δει συνδεόταν με το Βόρειο Σέλας.

Το εντυπωσιακό είναι ότι αναφορές για παρόμοια φαινόμενα στον ελληνικό ουρανό υπάρχουν ήδη από την αρχαιότητα, με τον Αναξαγόρα και τον Αριστοτέλη να συγκαταλέγονται στους πρώτους που περιέγραψαν σχετικές παρατηρήσεις.

Τι είναι το Βόρειο Σέλας και πώς δημιουργείται

Το Βόρειο Σέλας είναι ένα εντυπωσιακό φυσικό φαινόμενο που εμφανίζεται όταν φορτισμένα σωματίδια, τα οποία συνδέονται με την ηλιακή δραστηριότητα, αλληλεπιδρούν με το μαγνητικό πεδίο της Γης και συγκρούονται με άτομα και μόρια στην ανώτερη ατμόσφαιρα.

Η διαδικασία αυτή προκαλεί την εκπομπή φωτός σε διάφορα χρώματα, δημιουργώντας τις χαρακτηριστικές φωτεινές ζώνες που μοιάζουν να κινούνται στον ουρανό.

Το φαινόμενο παρατηρείται συνήθως κοντά στους μαγνητικούς πόλους της Γης. Όταν, όμως, εκδηλώνονται ισχυρές γεωμαγνητικές καταιγίδες, η ζώνη εμφάνισής του μπορεί να επεκταθεί σε πολύ χαμηλότερα γεωγραφικά πλάτη, καθιστώντας το ορατό ακόμη και από περιοχές όπως η Ελλάδα.

Το αντίστοιχο φαινόμενο στο νότιο ημισφαίριο ονομάζεται Νότιο Σέλας.

Το χρώμα του φωτός εξαρτάται από τα αέρια που διεγείρονται στην ατμόσφαιρα και από το ύψος στο οποίο σημειώνονται οι σχετικές αλληλεπιδράσεις. Το οξυγόνο ευθύνεται κυρίως για τις πράσινες και τις κόκκινες αποχρώσεις, ενώ το άζωτο μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση μπλε και μωβ χρωμάτων.

Παρότι το Σέλας μπορεί να εμφανιστεί και κατά τη διάρκεια της ημέρας, συνήθως γίνεται αντιληπτό τη νύχτα, όταν το φως του ουρανού δεν εμποδίζει την παρατήρησή του.

Η πρώτη καταγραφή του Βόρειου Σέλαος στην Ελλάδα το 1870

Στις 25 Οκτωβρίου 1870, ο πλοίαρχος του Βασιλικού Ναυτικού Α. Βατσαξής, από τη Λευκάδα, έστειλε τηλεγράφημα στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, περιγράφοντας ένα ασυνήθιστο φωτεινό φαινόμενο που είχε παρατηρήσει στον ουρανό.

Στο τηλεγράφημά του ανέφερε:

«Την 6ην και 55 ώραν εφάνη άνωθεν νεφών μέχρι αστερισμού Μεγάλης Άρκτου πύρινος λάμψις έχουσα κέντρον σώματι φωτεινόν μέχρι ορίζοντος».

Η περιγραφή του πλοιάρχου δεν περιλάμβανε κάποια αναφορά στο Βόρειο Σέλας. Ο ίδιος κατέγραψε αυτό που είδε, χωρίς να γνωρίζει τη φύση του φαινομένου.

Η συγκεκριμένη αναφορά θεωρείται μία από τις πρώτες σύγχρονες καταγραφές του Σέλαος στην Ελλάδα.

Η εντυπωσιακή εμφάνιση του 1940

Μία ακόμη σημαντική καταγραφή έγινε στις 24 Μαρτίου 1940, όταν το Βόρειο Σέλας έγινε ορατό στον ελληνικό ουρανό, προκαλώντας εντύπωση στους κατοίκους της Αθήνας.

Το φαινόμενο καταγράφηκε από το Εργαστήριο Αστρονομίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και περιγράφηκε ως ιδιαίτερα έντονο και φωτεινό. Σύμφωνα με τις σχετικές αναφορές, αρκετοί Αθηναίοι μιλούσαν για «θεϊκά πέπλα» που σκέπαζαν την πρωτεύουσα.

Η συγκεκριμένη εμφάνιση συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες ιστορικές καταγραφές του Σέλαος στην Ελλάδα.

Πότε εμφανίστηκε ξανά το Βόρειο Σέλας στην Ελλάδα

Μία από τις φωτογραφικά καταγεγραμμένες εμφανίσεις του φαινομένου στην Αθήνα σημειώθηκε στις 20 Νοεμβρίου 2003, όταν ο Αντώνης Αγιομαμίτης φωτογράφισε το Σέλας στον ελληνικό ουρανό.

Όπως έχει εξηγήσει ο μετεωρολόγος και πρώην διευθυντής της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, Θοδωρής Κολυδάς, η δυνατότητα παρατήρησης του φαινομένου δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το γεωγραφικό πλάτος μιας περιοχής, αλλά και από τη θέση της σε σχέση με το γεωμαγνητικό πεδίο της Γης.

Έτσι, μια ισχυρή γεωμαγνητική καταιγίδα μπορεί να επιτρέψει την εμφάνιση του Σέλαος σε περιοχές πολύ νοτιότερα από εκείνες όπου παρατηρείται συνήθως.

Το Βόρειο Σέλας πάνω από την Ελλάδα το 2023

Το βράδυ της 5ης Νοεμβρίου 2023, το Βόρειο Σέλας έγινε ξανά ορατό σε περιοχές της Ελλάδας, έπειτα από ισχυρή γεωμαγνητική δραστηριότητα.

Η κοκκινωπή λάμψη καταγράφηκε σε περιοχές της Κεντρικής Μακεδονίας, μεταξύ άλλων στις Σέρρες, στην Πιερία και στη Χαλκιδική. Κάτοικοι και ερασιτέχνες φωτογράφοι δημοσίευσαν εικόνες και βίντεο, αποτυπώνοντας το σπάνιο φαινόμενο.

Η εμφάνισή του σε τόσο χαμηλά γεωγραφικά πλάτη συνδέθηκε με τη μεγάλη ένταση της γεωμαγνητικής καταιγίδας.

Η εμφάνιση του Οκτωβρίου 2024

Μία ακόμη εκτεταμένη εμφάνιση καταγράφηκε τη νύχτα της 10ης προς την 11η Οκτωβρίου 2024.

Φωτογραφίες του φαινομένου δημοσιεύθηκαν από διάφορες περιοχές της χώρας, μεταξύ των οποίων:

• Μακεδονία: Πάικο, Χορτιάτης, Πλαγιάρι, Νέα Μουδανιά και Κιλκίς.

• Στερεά Ελλάδα και Αττική: Λιβαδειά, Εύβοια, Ωρωπός και Πεντέλη.

• Νησιωτική Ελλάδα: Κέρκυρα, Λέσβος και Κρήτη.

Ο ουρανός απέκτησε έντονες κόκκινες αποχρώσεις, ενώ οι φωτογραφίες από διαφορετικές περιοχές ανέδειξαν την έκταση της γεωμαγνητικής διαταραχής.

Το Βόρειο Σέλας τον Ιανουάριο του 2026

Μία από τις πιο πρόσφατες ευρέως δημοσιευμένες εμφανίσεις του φαινομένου στην Ελλάδα σημειώθηκε τη νύχτα της 19ης προς την 20ή Ιανουαρίου 2026.

Η ισχυρή ηλιακή και γεωμαγνητική δραστηριότητα επέτρεψε την παρατήρηση του Σέλαος σε περιοχές της βόρειας Ελλάδας, αλλά και στο Ιόνιο. Εντυπωσιακές εικόνες δημοσιεύθηκαν από τον Χορτιάτη Θεσσαλονίκης και την Κέρκυρα, ενώ αναφορές υπήρξαν και από άλλες περιοχές.

Στις φωτογραφίες κυριαρχούσαν οι κόκκινες και μωβ αποχρώσεις, καθώς το φαινόμενο έγινε ορατό πολύ νοτιότερα από τη συνήθη ζώνη εμφάνισής του.

Το Βόρειο Σέλας στην αρχαία Ελλάδα

Οι αναφορές σε φαινόμενα που ενδέχεται να συνδέονται με το Σέλας δεν περιορίζονται στη σύγχρονη εποχή.

Ο Αναξαγόρας, ο φιλόσοφος από τις Κλαζομενές που έζησε τον 5ο αιώνα π.Χ., συγκαταλέγεται στους αρχαίους Έλληνες στους οποίους αποδίδονται πρώιμες παρατηρήσεις σχετικών φαινομένων. Ο Αριστοτέλης, από την πλευρά του, περιέγραψε στα «Μετεωρολογικά» του φωτεινά φαινόμενα που εμφανίζονταν στον νυχτερινό ουρανό.

Στο έργο του αναφέρει χαρακτηριστικά:

«Φαίνεται δέ ποτε συνιστάμενα νύκτωρ αἰθρίας οὔσης πολλὰ φάσματα ἐν τῷ οὐρανῷ…».

Η περιγραφή αυτή έχει συσχετιστεί με φαινόμενα που θυμίζουν το Σέλας, αν και δεν είναι δυνατόν να ταυτιστούν με βεβαιότητα όλες οι αρχαίες αναφορές με το σύγχρονο επιστημονικό φαινόμενο.

Το εντυπωσιακό είναι ότι, αιώνες πριν από την ανάπτυξη της σύγχρονης αστροφυσικής, οι αρχαίοι παρατηρητές προσπαθούσαν ήδη να περιγράψουν και να ερμηνεύσουν ασυνήθιστες λάμψεις στον ουρανό.

Σήμερα, η επιστήμη έχει εξηγήσει τον μηχανισμό που προκαλεί το Σέλας. Ωστόσο, η εμφάνισή του πάνω από την Ελλάδα εξακολουθεί να αποτελεί ένα σπάνιο θέαμα, που κάθε φορά στρέφει τα βλέμματα στον νυχτερινό ουρανό.