Το φάντασμα της αιθαλομίχλης πάνω από την Ελλάδα: Πετρέλαιο στα ύψη, γηρασμένος στόλος Ι.Χ. και κυκλοφοριακό κομφούζιο

Με το πετρέλαιο θέρμανσης να καταγράφει σημαντική ετήσια αύξηση και τον ελληνικό στόλο οχημάτων να παραμένει ο γηραιότερος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο κίνδυνος νέων επεισοδίων αιθαλομίχλης επανέρχεται.

Η πιθανή στροφή περισσότερων νοικοκυριών στην καύση ξύλου και άλλων στερεών καυσίμων, σε συνδυασμό με τις εκπομπές των οχημάτων και την έντονη κυκλοφοριακή συμφόρηση, δημιουργεί ένα σύνθετο πρόβλημα για την ποιότητα του αέρα.

Τα επιστημονικά δεδομένα προηγούμενων ετών έχουν καταγράψει σημαντική επιβάρυνση από την καύση βιομάζας, ιδιαίτερα κατά τις νυχτερινές ώρες, όταν οι συνθήκες ευνοούν τη συσσώρευση των ρύπων.

Η ευρωπαϊκή αξιολόγηση της ποιότητας του αέρα περιλαμβάνει 761 πόλεις και συνυπολογίζει τον εκτιμώμενο κίνδυνο θνησιμότητας από μακροχρόνια έκθεση σε λεπτά αιωρούμενα σωματίδια PM2.5, διοξείδιο του αζώτου και όζον.

Η αξιολόγηση βασίζεται σε μοντελοποιημένα δεδομένα και όχι αποκλειστικά σε μετρήσεις σταθμών.

Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος για την Ελλάδα επισημαίνει, παράλληλα, ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση εξακολουθεί να συνδέεται με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, ιδιαίτερα στις αστικές περιοχές.

Το κόστος θέρμανσης και η καύση ξύλου

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Τιμών Υγρών Καυσίμων για τις 22 Οκτωβρίου 2026, η πανελλαδική μέση τιμή του πετρελαίου θέρμανσης διαμορφώθηκε στα 1,559 ευρώ ανά λίτρο, έναντι 1,127 ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2025.

Η αύξηση ανέρχεται σε 38,7%.

Η άνοδος αυτή επιβαρύνει τον οικογενειακό προϋπολογισμό και επαναφέρει το ερώτημα κατά πόσο περισσότερα νοικοκυριά θα αναζητήσουν φθηνότερες λύσεις για τη θέρμανση των κατοικιών τους.

Δεν υπάρχουν ακόμη στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η αύξηση της τιμής έχει ήδη οδηγήσει σε μεγαλύτερη χρήση ξύλου κατά τη νέα χειμερινή περίοδο.

Το ενδεχόμενο, ωστόσο, έχει ιδιαίτερη σημασία για την ποιότητα του αέρα, καθώς η οικιακή θέρμανση αποτελεί σημαντική πηγή εκπομπών λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Περιβάλλοντος, η οικιακή θέρμανση αντιστοιχεί στο 46,6% των ελληνικών εκπομπών PM2.5.

Το ποσοστό αφορά τις εκπομπές του συγκεκριμένου ρύπου και όχι το σύνολο της ατμοσφαιρικής ρύπανσης ή των συγκεντρώσεων που καταγράφονται στον αέρα.

Η σύνδεση ανάμεσα στο κόστος θέρμανσης και στη χειμερινή ρύπανση έχει καταγραφεί και κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης.

Από το 2009 έως το 2018, η χρήση ξύλου για οικιακή θέρμανση αυξήθηκε στην Ελλάδα, καθώς τα νοικοκυριά αναζητούσαν εναλλακτικές λύσεις απέναντι στο υψηλό κόστος των συμβατικών καυσίμων.

Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2018 στο επιστημονικό περιοδικό Atmospheric Chemistry and Physics, με μετρήσεις στην Αθήνα από τον Δεκέμβριο του 2013 έως τον Μάρτιο του 2016, ανέδειξε τη σημαντική συμβολή της καύσης βιομάζας στα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια.

Κατά τις χειμερινές περιόδους εντατικών μετρήσεων, η καύση βιομάζας εκτιμήθηκε ότι συνεισέφερε κατά μέσο όρο το 31% της μάζας των PM2.5.

Η συμβολή της συγκεκριμένης πηγής ήταν σαφώς μεγαλύτερη τη νύχτα: το ποσοστό που της αποδόθηκε αυξήθηκε από 19% κατά τη διάρκεια της ημέρας σε 39% τη νύχτα.

Για το σύνολο της περιόδου Μαρτίου 2014 – Φεβρουαρίου 2016, η εκτιμώμενη μέση ετήσια συμβολή ήταν 13%.

Νεότερη εργασία,  εξέτασε τη χημική σύσταση των PM2.5 σε πέντε ελληνικές πόλεις: την Αθήνα, τα Ιωάννινα, την Πάτρα, τον Βόλο και την Ξάνθη.

Με βάση περισσότερα από 545 δείγματα, που συλλέχθηκαν σε διαφορετικές εποχές και περιόδους μέτρησης, οι ερευνητές εκτίμησαν ότι η συμβολή της καύσης βιομάζας στα PM2.5 κυμαινόταν από 16,2% έως 50,9%, ανάλογα με την περιοχή και τις συνθήκες.

Ο γηρασμένος στόλος και οι εκπομπές

Στην επιβάρυνση της ατμόσφαιρας προστίθενται οι εκπομπές από τις οδικές μεταφορές.

Σύμφωνα με την έκθεση Vehicles on European Roads 2026 της Ευρωπαϊκής Ένωσης Κατασκευαστών Αυτοκινήτων (ACEA), η οποία βασίζεται σε στοιχεία του 2024, η μέση ηλικία των επιβατικών αυτοκινήτων στην Ελλάδα ανέρχεται στα 17,8 έτη, έναντι 12,7 ετών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στα ελαφρά επαγγελματικά οχήματα η μέση ηλικία φθάνει τα 21,2 έτη και στα φορτηγά τα 22,9 έτη.

Η Ελλάδα καταγράφει έτσι τον γηραιότερο στόλο επιβατικών αυτοκινήτων και φορτηγών στην ΕΕ, ενώ ιδιαίτερα υψηλή είναι και η μέση ηλικία των ελαφρών επαγγελματικών οχημάτων.