Μέση Ανατολή: Το Ιράν ξαναβάζει τη βόμβα στο τραπέζι

Η καταστροφή που έχει προκαλέσει ο πόλεμος με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, η εξόντωση της ανώτατης ηγεσίας του Ιράν και η αβεβαιότητα για τις προθέσεις της Ουάσιγκτον μεταβάλλουν τους συσχετισμούς στο εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ανοίγοντας μια συζήτηση που μέχρι πρότινος παρέμενε σχεδόν απαγορευμένη και αφορά την απόκτηση πυρηνικών όπλων.

Εκείνοι που επί χρόνια υπερασπίζονταν την επίσημη θέση ότι το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς, σκληροπυρηνικοί πολιτικοί, αναλυτές και βουλευτές υποστηρίζουν πλέον ότι η ανάπτυξη πυρηνικού όπλου δεν αποτελεί απλώς μια στρατηγική φιλοδοξία, αλλά ενδεχομένως τη μοναδική εγγύηση επιβίωσης του καθεστώτος. Η μεταστροφή αυτή δεν συνιστά ακόμη απόφαση της Τεχεράνης να επιδιώξει την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Αποκαλύπτει, ωστόσο, πόσο έχει μεταβληθεί η αντίληψη των σκληροπυρηνικών για την ασφάλεια της χώρας.

«Οι τελευταίες στρατιωτικές συγκρούσεις έδειξαν ότι η απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν δεν αποτελεί φιλοδοξία, αλλά αναγκαιότητα σημαντικότερη από το ψωμί», έγραψε ο Νταβούντ Μονταρεσιάν, πολιτικός ακτιβιστής που βρίσκεται κοντά στους σκληροπυρηνικούς κύκλους, όπως αναφέρει δημοσίευμα των «Financial Times». Η διατύπωση συμπυκνώνει τη νέα επιχειρηματολογία: σε μια χώρα που έχει υποστεί εκτεταμένους βομβαρδισμούς, έχει χάσει δεκάδες ηγέτες και ανώτατους αξιωματούχους και βρίσκεται αντιμέτωπη με επανειλημμένες αμερικανικές και ισραηλινές απειλές για αλλαγή καθεστώτος, η πυρηνική αποτροπή προβάλλεται ως εν δυνάμει αποτελεσματικότερο μέσο.

Φετφάς και νέα τάξη

Οπως εκτιμούν αναλυτές, κομβικό ρόλο σε αυτή τη μετατόπιση διαδραματίζει ο θάνατος του Αλί Χαμενεΐ (28 Φεβρουαρίου, κατά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών βομβαρδισμών). Πριν από περίπου δύο δεκαετίες, ο τότε ανώτατος ηγέτης είχε εκδώσει φετφά κατά της ανάπτυξης πυρηνικών όπλων, που αποτέλεσε βασικό επιχείρημα της Τεχεράνης για το ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα δεν αποσκοπούσε στην κατασκευή όπλων. Η θρησκευτική απαγόρευση λειτουργούσε ταυτόχρονα ως πολιτική δέσμευση και ως στοιχείο της επίσημης ταυτότητας του καθεστώτος, καθώς υπήρχε ο κίνδυνος η υποστήριξη διαφορετικής θέσης στη δημόσια συζήτηση να εκληφθεί ακόμη και ως αμφισβήτηση της εξουσίας του ανώτατου ηγέτη.

Η απουσία σαφούς τοποθέτησης από τον διάδοχό του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, έχει δημιουργήσει, ωστόσο, ένα κενό. Ο νέος ανώτατος ηγέτης, ο οποίος παραμένει μακριά από τη δημόσια θέα, δεν έχει διευκρινίσει εάν προτίθεται να διατηρήσει τη γραμμή του πατέρα του. Ορισμένοι σκληροπυρηνικοί υποστηρίζουν ότι το σιιτικό Ισλάμ επιτρέπει την αναθεώρηση των θρησκευτικών αποφάσεων ανάλογα με τις περιστάσεις. Ο Χασάν Γκασγκάβι, εκπρόσωπος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου, δήλωσε τον περασμένο μήνα ότι ο νέος ηγέτης θα μπορούσε να εκδώσει νέα απόφαση για το πυρηνικό ζήτημα και ότι «κανείς δεν μπορεί να τον εμποδίσει να το κάνει».

Οι απειλές του Τραμπ

Το επιχείρημα των υποστηρικτών της αλλαγής είναι ότι η μέχρι σήμερα στρατηγική δεν απέτρεψε τον πόλεμο. Παρά τις διαπραγματεύσεις, τις προσπάθειες διευθέτησης του πυρηνικού ζητήματος και την επιμονή της Τεχεράνης ότι δεν επιδιώκει την απόκτηση όπλων, η χώρα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια εκστρατεία βομβαρδισμών διάρκειας 40 ημερών, η οποία σταμάτησε με την εύθραυστη εκεχειρία του Απριλίου. Η αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον συνεχίζεται με αιχμή και τα Στενά του Ορμούζ, με την κατάσταση να έχει οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ ότι θα καταστρέψει τον ιρανικό «πολιτισμό» και θα επαναφέρει τη χώρα στη «Λίθινη Εποχή» ενίσχυσαν, σύμφωνα με δυτικό διπλωμάτη στην Τεχεράνη, την ανησυχία ιρανών αξιωματούχων ότι η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να εξετάσει ακόμη και τη χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων.

Σε αυτό το περιβάλλον, οι σκληροπυρηνικοί επικαλούνται το παράδειγμα της Βόρειας Κορέας, υποστηρίζοντας ότι το πυρηνικό της οπλοστάσιο λειτουργεί ως αποτελεσματική ασπίδα απέναντι σε εξωτερικές επεμβάσεις. Σύμφωνα με πρόσωπο από το εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος, η υποστήριξη προς την απόκτηση πυρηνικών όπλων έχει αυξηθεί σημαντικά μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ, με την αντίληψη ότι η βόμβα είναι αναγκαία να έχει ενισχυθεί «από σχεδόν μηδενική σε περισσότερο από 50%».

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει την πυρηνική της δυνατότητα ως διαπραγματευτικό πλεονέκτημα, διατηρώντας τις υποδομές και την τεχνογνωσία της, χωρίς να προχωρήσει ανοιχτά στην ανάπτυξη όπλου. «Ο πόλεμος έχει ενισχύσει εκείνους που υποστηρίζουν ότι μια χώρα η οποία είναι εκτεθειμένη σε υπαρξιακή απειλή χρειάζεται, τελικά, το απόλυτο αποτρεπτικό μέσο», δήλωσε ο Αλί Βαέζ, ειδικός σε θέματα Ιράν στη Διεθνή Ομάδα Κρίσεων.