- Advertisement -
Στον σύγχρονο ψηφιακό πολιτισμό, ο έρωτας συχνά μετατρέπεται σε μια ορθολογική διαδικασία συνεχούς αξιολόγησης και κατανάλωσης. Η υπόσχεση της απεριόριστης πρόσβασης σε πιθανούς συντρόφους μέσω των ψηφιακών πλατφορμών δεν φαίνεται να διευκολύνει την ανθρώπινη σύνδεση. Αντίθετα, εγκαθίδρυσε την τυραννία της διαρκούς αναζήτησης. Στην εποχή της αδιάκοπης ροής των προφίλ, η ιδέα ότι «ο επόμενος ή η επόμενη θα είναι ακόμα καλύτερος» λειτουργεί ως ένας αόρατος μηχανισμός που αποδιοργανώνει κάθε προοπτική συναισθηματικής δέσμευσης.
Η κοινωνιολόγος Εύα Ιλούζ, στη μελέτη της για τον «συναισθηματικό καπιταλισμό», αναλύει διεξοδικά πώς οι κανόνες της ελεύθερης αγοράς εισέβαλαν στην ερωτική σφαίρα. Σύμφωνα με την Ιλούζ, η ερωτική επιλογή λειτουργεί πλέον ως καταναλωτική πράξη, όπου τα άτομα συγκρίνουν διαρκώς τα «προσόντα» των υποψηφίων, φοβούμενα μην κάνουν μια μη βέλτιστη «αγορά». Η πληθώρα των επιλογών δεν προσφέρει ελευθερία, αλλά γεννά τη συναισθηματική παράλυση: την αδυναμία να επιλέξει κανείς έναν άνθρωπο, ακριβώς επειδή η σκέψη ότι η επόμενη επιλογή μπορεί να είναι πιο ιδανική, καθιστά κάθε παρούσα σχέση προσωρινή και ελλιπή.
Η βιωματική πραγματικότητα αντικατοπτρίζει πλήρως την ανάλυση. Η Ιωάννα, 29 ετών, περιγράφει την εμπειρία της στο σύγχρονο τοπίο των σχέσεων ως μια διαρκή αξιολόγηση.
«Βγαίνεις ραντεβού και νιώθεις ότι ο άλλος δεν βρίσκεται εκεί για να σε γνωρίσει, αλλά για να σε συγκρίνει με μια νοητή λίστα απαιτήσεων», αναφέρει. «Το φαινόμενο του ghosting, η ξαφνική δηλαδή εξαφάνιση χωρίς καμία εξήγηση, είναι η φυσική συνέπεια αυτής της νοοτροπίας. Όταν θεωρείς τον άνθρωπο απέναντί σου ως ένα προσωρινό προφίλ, δεν νιώθεις την ανάγκη να δώσεις εξηγήσεις. Απλώς προχωράς στον επόμενο».
Τα κοινωνιολογικά και ψυχολογικά δεδομένα επιβεβαιώνουν το θεωρητικό υπόβαθρο. Έρευνες για τις συνήθειες των χρηστών σε εφαρμογές γνωριμιών δείχνουν ότι το φαινόμενο της «υπερπροσφοράς επιλογών» (choice overload) αυξάνει κατακόρυφα τα επίπεδα ανικανοποίητου. Οι χρήστες, ενώ πραγματοποιούν εκατοντάδες αλληλεπιδράσεις, δηλώνουν όλο και πιο απογοητευμένοι από την ποιότητα των επαφών τους, καθώς η ευκολία της απόρριψης μειώνει την ανοχή στη διαφωνία και την προσπάθεια προσαρμογής.
Από την πλευρά του, ο Αλέξανδρος, 36 ετών, εστιάζει στον φόβο της λανθασμένης επιλογής. «Υπάρχει ένας διάχυτος τρόμος μήπως εγκλωβιστούμε σε μια σχέση που δεν είναι “η απόλυτη”», εξομολογείται.
«Ψάχνουμε το τέλειο, το οποίο προφανώς δεν υπάρχει. Έτσι, μόλις εμφανιστεί η πρώτη τριβή ή η πρώτη δυσκολία, η αυτόματη αντίδραση είναι η απόσυρση. Η σκέψη ότι η επόμενη εφαρμογή ή το επόμενο μήνυμα μπορεί να σου προσφέρει κάτι καλύτερο σε κρατάει σε μια μόνιμη κατάσταση αναμονής».
Ο Δημήτρης, 33 ετών, προσεγγίζει τη χρήση των εφαρμογών με μια πιο αφοπλιστική πραγματιστική διάθεση.
«Χρησιμοποιώ τα dating apps συστηματικά και ειλικρινά δεν καταλαβαίνω γιατί αυτό θεωρείται απαραίτητα κάτι κακό ή καταστροφικό», υποστηρίζει. «Στη φάση που βρίσκομαι τώρα στη ζωή μου, δεν αναζητώ μια σταθερή δέσμευση, αλλά θέλω να γνωρίζω κόσμο, να επικοινωνώ και απλώς να περνάω καλά χωρίς τη βαριά ευθύνη μιας μακροχρόνιας σχέσης. Βέβαια, πρέπει να παραδεχτώ ότι η διαδικασία αυτή γίνεται συχνά ιδιαίτερα κουραστική και ψυχοφθόρα. Μπορεί να επενδύσεις χρόνο, να μιλάς με κάποιον για μέρες ή και εβδομάδες, να μοιράζεσαι πράγματα, και ξαφνικά, χωρίς προειδοποίηση, να δεχτείς μια απόρριψη ή μια αποστασιοποίηση. Εκεί συνειδητοποιείς ότι, παρά την επένδυση χρόνου, βρίσκεσαι πάλι στο σημείο μηδέν, αναγκασμένος να ξεκινήσεις την ίδια διαδικασία από την αρχή».
Η κρίση των σύγχρονων ερωτικών σχέσεων δεν είναι ατομικό αδιέξοδο, αλλά το σύμπτωμα μιας κοινωνίας που μετέτρεψε το συναίσθημα σε προϊόν. Η έξοδος από αυτή την παγίδα απαιτεί την αποδόμηση της φαντασίωσης της «απεριόριστης επιλογής».
Η φαινομενική ελευθερία που προσφέρουν οι ψηφιακές πλατφόρμες συχνά επικαλύπτει βαθύτερους μηχανισμούς άμυνας. Όπως εξηγεί ο ψυχολόγος- ψυχοθεραπευτής Αντώνης Οικονομόπουλος στο tanea.gr, «η συνεχής μετατόπιση της προσοχής από το ένα προφίλ στο άλλο καλλιεργεί έναν εθιστικό κύκλο επιβεβαίωσης, όπου η ντοπαμινεργική διέγερση της «νέας επαφής» αντικαθιστά τη βαθιά συναισθηματική κάλυψη. Η δυνατότητα άμεσης διαφυγής από οποιαδήποτε δυσκολία εμποδίζει το άτομο να αναπτύξει ανθεκτικότητα στη ματαίωση, εμποδίζοντας παράλληλα τη διαδικασία της αμοιβαίας προσαρμογής που απαιτεί κάθε υγιής ανθρώπινος δεσμός.»
Ο φιλόσοφος Μπιουνγκ-Τσουλ Χαν, στη θεώρησή του για την «αγωνία του Έρωτα» , επισημαίνει τη σταδιακή εξαφάνιση του «Άλλου» στη σύγχρονη κοινωνία των επιδόσεων. Ο Χαν υποστηρίζει ότι ο αληθινός έρωτας απαιτεί την ευαλωτότητα, την αποδοχή του τραύματος και την έξοδο από τον ναρκισσιστικό εαυτό. Στον σημερινό ψηφιακό κόσμο, όμως, ο άνθρωπος αναζητά μόνο την επιβεβαίωση και την άνεση. Όταν ο άλλος παύει να είναι απόλυτα προσβάσιμος ή παρουσιάζει ατέλειες, απορρίπτεται άμεσα. Η δυνατότητα της ακαριαίας αντικατάστασης καλλιεργεί μια κουλτούρα «χαμηλού ρίσκου», όπου η δέσμευση αποφεύγεται ως μια επικίνδυνη επένδυση χωρίς εγγυημένη απόδοση.
Παράλληλα, ο κ Οικονομόπουλος υπογραμμίζει «η κουλτούρα της διαρκούς αξιολόγησης σταδιακά αποδιοργανώνει την ίδια την ικανότητα για συναισθηματική εγγύτητα. Η εμπορευματοποίηση των σχέσεων ωθεί το άτομο να αντιμετωπίζει τον εαυτό του αλλά και τους άλλους ως «προϊόντα» με συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης και προκαθορισμένες προδιαγραφές. Όταν η εγγύτητα ταυτίζεται με το ρίσκο του τραύματος και της απόρριψης, ο σύγχρονος άνθρωπος επιλέγει την ασφάλεια της απόστασης, εγκλωβιζόμενος σε μια κατάσταση συναισθηματικής ουδετερότητας, όπου η συνδεσιμότητα είναι υψηλή αλλά η ουσιαστική σύνδεση παραμένει ανεκπλήρωτη.»
Comments are closed.