Γαλλία: Πώς (και γιατί) η κατάσταση ξέφυγε τόσο από τον έλεγχο;

Σάββατο πρωί, 9 η ώρα. Το τηλέφωνο του Εμανουέλ Μακρόν χτυπά. Ο γάλλος πρόεδρος ίσως σκέφτεται ακόμη τη συναυλία της Σελίν Ντιόν το προηγούμενο βράδυ, στην οποία είχε παρευρεθεί μαζί με ένα γνωστό ζευγάρι Ελλήνων. Στην άλλη άκρη της γραμμής βρίσκεται ο δήμαρχος της Μασσαλίας, Μπενουά Παγιάν, εμφανώς εξοργισμένος.

«Γιατί το κράτος δεν ανέπτυξε περισσότερες αστυνομικές δυνάμεις, ενώ ήταν σαφές ότι η κινητοποίηση θα ήταν μαζική και τόσοι χώροι έμοιαζαν να έχουν μείνει απροστάτευτοι;». Τολμά μάλιστα να κάνει μια σύγκριση: 10.000 αστυνομικοί σε ολόκληρη τη Γαλλία, έναντι 14.000 μόνο για τη θεία λειτουργία του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ στην πλατεία Κονκόρντ, στο Παρίσι.

Αυτό το περιστατικό, όπως το αφηγήθηκε ο ίδιος ο δήμαρχος, αποκαλύπτει πολλά για τα τραύματα που θα αφήσει πίσω της αυτή η «μαύρη» ημέρα, την οποία πολλοί αποκαλούν ήδη «17η». Επειτα από τρεις εβδομάδες φοιτητικών κινητοποιήσεων, η συγκέντρωση των Κίτρινων Γιλέκων κατά της ακρίβειας επρόκειτο να σηματοδοτήσει ένα νέο στάδιο της γαλλικής κοινωνικής απόγνωσης: μιας κοινωνίας που ασφυκτιά από τις τιμές, απέναντι σε μια κυβέρνηση χωρίς σταθερή κοινοβουλευτική πλειοψηφία για να προωθήσει μέτρα στήριξης.

«Οταν ένα κιλό ντομάτες φτάνει τα 5,49 ευρώ και ένα διαμέρισμα 30 τετραγωνικών σε μια λαϊκή συνοικία του Παρισιού κοστίζει 1.200 ευρώ τον μήνα, πώς περιμένετε να τα βγάλει πέρα κανείς;», διερωτάται η Ελέν Ντρουέ, ακτιβίστρια των Οικολόγων που πρόσκειται στη Μαρίν Τοντελιέ.

Η ίδια εκφράζει την απογοήτευσή της επειδή το μήνυμα της κοινωνικής αγανάκτησης επισκιάστηκε από τις εικόνες λεηλασιών που μεταδόθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο. «Αυτές οι βιαιότητες είναι καταδικαστέες» αναγνωρίζει, βλέπει όμως σε αυτές και έναν συμβολισμό: «Οι λεηλασίες στόχευσαν καταστήματα πολυτελείας. Είναι ένας τρόπος για ορισμένους νέους να δείξουν ότι δεν θα έχουν ποτέ τα μέσα για να αποκτήσουν αυτά τα αντικείμενα».

Στη Γαλλία οι διαδηλώσεις αποτελούν σχεδόν εθνικό σπορ. Ωστόσο, τα επεισόδια της 17ης εγείρουν ένα πιο ανησυχητικό ερώτημα: πώς μπόρεσε μια κοινωνική κινητοποίηση να ξεφύγει σε τέτοιο βαθμό από τον έλεγχο των Αρχών; «Αναρωτιέμαι ποιος ωφελείται από το έγκλημα» συνεχίζει η Ελέν Ντρουέ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι ενδέχεται να υπήρξε συνειδητή στρατηγική. Καταγγέλλει ανεπαρκή αστυνομική παρουσία, χρήση δακρυγόνων εναντίον μουσικών που βρίσκονταν στην πλατεία Δημοκρατίας κατά την έναρξη της συγκέντρωσης και, στη συνέχεια, αυτό που περιγράφει ως ανοχή των Αρχών.

Ο δοκιμιογράφος και πρώην ανώτατος κρατικός αξιωματούχος Ραφαέλ Ντοάν συγκαταλέγεται σε όσους θέτουν ερωτήματα για «την αντίδραση των Αρχών, οι οποίες δεν ήθελαν σύγκρουση, αλλά επέτρεψαν να εξελιχθούν οι λεηλασίες». Αλλοι παρατηρητές επισημαίνουν ότι αυτές οι εικόνες θα μπορούσαν να ωφελήσουν τον Εθνικό Συναγερμό της Marine Lepen, σε μια χώρα όπου η πολιτική κρίση τροφοδοτεί τις φιλοδοξίες για τη διαδοχή του Εμανουέλ Μακρόν.

Αυτή η ημέρα θα έχει, όμως, και ένα πολύ συγκεκριμένο κόστος. Οι κινητοποιήσεις του 2023 είχαν ήδη προκαλέσει, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που έχουν αναφερθεί, σχεδόν ένα δισεκατομμύριο ευρώ σε δημόσιες δαπάνες. Στον λογαριασμό των καταστροφών προστίθεται και μια ζημιά που δεν μπορεί να αποτιμηθεί εύκολα: η δυσπιστία απέναντι στην αστυνομία, δηλαδή απέναντι στον ίδιο θεσμό στον οποίο οι Γάλλοι απευθύνονται όταν καλούν το 17, τον αριθμό έκτακτης ανάγκης. Την επομένη των βιαιοτήτων, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο ποιοι έσπασαν και κατέστρεψαν, αλλά και ποιοι απέτυχαν να κάνουν τη δουλειά τους και ποιος θα πληρώσει το τίμημα αυτής της οργής.