Το χρήμα επιστρέφει στο τραπέζι, με νέους όρους

Η αβεβαιότητα των τελευταίων ετών δίνει τη θέση της σε μια νέα, ώριμη κανονικότητα. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από την ετήσια έκθεση της UBS και της Art Basel για την παγκόσμια αγορά τέχνης, η οποία κατέγραψε το 2025 συνολικές πωλήσεις 59,6 δισ. δολαρίων (αύξηση 4%, έπειτα από δύο χρόνια πτώσης), καθώς και από τη νέα έρευνά τους για τη συλλεκτική δραστηριότητα, που δημοσιοποιήθηκε στις 8 Οκτωβρίου. Επιβεβαιώνουν ότι το συλλεκτικό ενδιαφέρον παραμένει ισχυρό, αλλά πλέον λειτουργεί με εντελώς νέους όρους.

Τα πρώτα δείγματα της φθινοπωρινής σεζόν δημοπρασιών στη Νέα Υόρκη, μέσα από τις πωλήσεις των οίκων Christie’s, Sotheby’s και Phillips, έδειξαν καθαρά ότι το χρήμα επιστρέφει στο τραπέζι, με τους αγοραστές να εμφανίζονται πρόθυμοι να δώσουν μάχη για το αντικείμενο του πόθου τους, αλλά ταυτόχρονα να είναι εξαιρετικά επιλεκτικοί.

Η εποχή που νεοεμφανιζόμενοι καλλιτέχνες εκτοξεύονταν σε εξωφρενικά ρεκόρ χωρίς ιστορικό υπόβαθρο φαίνεται να έχει περάσει, καθώς η αγορά έμαθε πλέον τη διαφορά ανάμεσα στην πραγματική ζήτηση και την τεχνητή υπερπροβολή. Μόλις το 45% των συλλεκτών με πολύ υψηλά εισοδήματα δήλωσε ότι αγόρασε έργο καλλιτέχνη που μόλις είχε ανακαλύψει, το χαμηλότερο ποσοστό της πενταετίας (66% το 2025).

Η μετατόπιση προς την ασφάλεια ήταν εμφανής στην επιλογή έργων από τη συλλογή του αρχιτέκτονα Ρόμπερτ Στερν από τους Sotheby’s, η οποία ξεπέρασε το ανώτατο εκτιμώμενο των 5,5 εκατ. φτάνοντας τα 8,7 εκατ. δολάρια, με κορυφαίο έργο τα «Λουλούδια» του Αντι Γουόρχολ που πωλήθηκε για 6,3 εκατ. δολάρια. Παράλληλα, η ειδική δημοπρασία έργων από τη συλλογή του Ρόι Λίχτενσταϊν και της συζύγου του Ντόροθι συγκέντρωσε 8,5 εκατ. δολάρια, συμπίπτοντας με τη μεγάλη αναδρομική του έκθεση στο Μουσείο Γουίτνεϊ, ενώ στον οίκο Phillips ξεχώρισαν έργα του Τομ Βέσελμαν, του Ιβ Κλάιν και του Ρασίντ Τζόνσον.

Την ίδια στιγμή που οι συλλέκτες αναζητούν καταφύγιο σε εδραιωμένους καλλιτέχνες, μια ουσιαστική ανανεωτική τάση καταγράφεται στην πλευρά των εμπόρων τέχνης. Στη λονδρέζικη φουάρ Frieze Masters, μια νέα γενιά επαγγελματιών ηλικίας μεταξύ 30 και 40 ετών να παίρνει τα ηνία, είτε εκσυγχρονίζοντας τις οικογενειακές γκαλερί είτε δημιουργώντας δικά τους επιχειρηματικά εγχειρήματα.

Παρά το τεράστιο κόστος εκκίνησης το νέο αίμα στον χώρο αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να φέρνουν νέους πελάτες που αγοράζουν ακόμη και χωρίς να έχουν δει το έργο από κοντά. Οι νεότερες γενιές συλλεκτών αποτελούν άλλωστε ισχυρή δύναμη της αγοράς: η Gen Ζ, σύμφωνα με την έκθεση, είναι η γενιά που ξοδεύει τα μεγαλύτερα ποσά για αγορά έργων τέχνης. Για την ακρίβεια, ο μέσος όρος των νέων διαθέτει περισσότερα από τα διπλάσια χρήματα συγκριτικά με τις μεγαλύτερες ηλικίες.

Παράλληλα, η αγορά εμφανίζει σημαντικά σημεία θεσμικής ωρίμασης, με τις γυναίκες να αποτελούν το 45% των καλλιτεχνών που εκπροσωπούνται από γκαλερί (από 35% το 2018) και ισορροπία 50% στην πρωτογενή αγορά. Την ίδια ώρα, το 22% των συλλεκτών χρησιμοποιεί πλέον εφαρμογές και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για να ενημερωθεί πριν αγοράσει (από 4% το 2024).