- Advertisement -
«Τι σημαίνει να είσαι κυρίαρχος όταν δεν μπορείς πλέον να επηρεάσεις τις εξελίξεις; Η κυριαρχία γίνεται φάντασμα, είδωλο, καθαρή ψευδαίσθηση». Με αφορμή τη συμμετοχή της στο διεθνές συνέδριο του Ιδρύματος της Βουλής για το μέλλον της συνταγματικής δημοκρατίας, η Σελίν Σπεκτόρ, καθηγήτρια πολιτικής φιλοσοφίας στη Σορβόννη και διευθύντρια της διεπιστημονικής ερευνητικής πρωτοβουλίας Initiative Europe, μιλάει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» για την άνοδο του εθνικισμού, τη διάβρωση της δημοκρατίας, την αγωνία των νέων και την ανάγκη ενός νέου ευρωπαϊκού κοινωνικού συμβολαίου.
Η Ευρώπη οικοδομήθηκε για να καταστήσει τον εθνικισμό λιγότερο επικίνδυνο. Σήμερα, τα εθνικιστικά κόμματα κερδίζουν συνεχώς έδαφος. Τι πήγε λάθος;
Η ευρωπαϊκή ενοποίηση είχε στόχο να καταστήσει τον πόλεμο μεταξύ των κρατών-μελών όχι απλώς απίθανο, αλλά αδιανόητο. Εφερε ευημερία και ενίσχυσε τη δημοκρατία σε χώρες που υπήρξαν δικτατορίες ή «λαϊκές δημοκρατίες».
Ωστόσο, η Ευρώπη άφησε συχνά να δημιουργείται η εντύπωση ότι η ενίσχυση των θεσμών της συνεπαγόταν αναγκαστικά υποχώρηση της λαϊκής κυριαρχίας. Οι ευρωφοβικοί κατήγγειλαν μια Ευρώπη των ελίτ και της αγοράς, που αποδυνάμωσε τις δημοκρατικές και κοινωνικές πολιτικές, ιδίως όταν αυτές, όπως κατά τη διάρκεια της ελληνικής κρίσης, συγκρούστηκαν με το ορθοφιλελεύθερο δόγμα. Επεσήμαναν επίσης την ηγεμονική θέση της Γερμανίας, την υπερβολική απελευθέρωση των αγορών, το κοινωνικό και φορολογικό ντάμπινγκ. Και όταν οι ευρωπαϊκές πολιτικές φάνηκαν ανίκανες να προστατεύσουν τους πολίτες από την παγκοσμιοποίηση, τις ανισότητες και την ανασφάλεια, τα εθνικιστικά κόμματα εμφανίστηκαν, παραπλανητικά, ως υπερασπιστές της λαϊκής βούλησης.
Αυτό ακριβώς αμφισβητώ στο βιβλίο μου «No demos; Κυριαρχία και δημοκρατία στη δοκιμασία της Ευρώπης». Η δημοκρατία, λένε οι εθνοκυριαρχιστές, προϋποθέτει ένα ομοιογενές έθνος και ένα κράτος που αποφασίζει μόνο του. Ομως η κλιματική κρίση, η φορολόγηση των πολυεθνικών, η ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης, οι μεταναστεύσεις και οι πόλεμοι δεν αντιμετωπίζονται μέσα στα εθνικά σύνορα. Τι σημαίνει κυριαρχία όταν δεν μπορείς να επηρεάσεις αυτές τις εξελίξεις; Γίνεται φάντασμα, είδωλο, ψευδαίσθηση.
Σε λίγους μήνες, η Μαρίν Λε Πεν θα μπορούσε να ανέλθει στην εξουσία μέσω εκλογών. Το κόμμα της, όμως, απειλεί τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Μπορεί μια δημοκρατία να αμυνθεί απέναντι σε όσους χρησιμοποιούν τους κανόνες της για να την αποδυναμώσουν;
Ναι, υπό τον όρο ότι δεν απαρνείται τις αρχές που θέλει να προστατεύσει. Η Δημοκρατία της Βαϊμάρης αποδυναμωνόταν επί χρόνια από την κοινωνική κρίση και την εξασθένηση των θεσμικών αντίβαρων. Επειτα, μέσα σε λίγες εβδομάδες, ανεστάλησαν θεμελιώδεις ελευθερίες και το Κοινοβούλιο έχασε μεγάλο μέρος των εξουσιών του. Μια πολιτική δύναμη μπορεί να εκλεγεί νόμιμα και στη συνέχεια να υπονομεύσει την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, τον πολιτικό πλουραλισμό, την ελευθερία του Τύπου και της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και τα δικαιώματα των μειονοτήτων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να απαγορεύεται ένα κόμμα επειδή οι ιδέες του είναι επικίνδυνες. Η φιλελεύθερη δημοκρατία οφείλει να αποδέχεται την πολιτική αντιπαράθεση, αλλά χρειάζεται θεσμικές και νομικές εγγυήσεις ώστε μια συγκυριακή πλειοψηφία να μην μπορεί να καταλύσει το κράτος δικαίου.
Τι σας ανησυχεί περισσότερο σήμερα: η εκλογική άνοδος της Ακροδεξιάς, η αποδυνάμωση των θεσμικών αντίβαρων ή η αποδοχή μιας λιγότερο φιλελεύθερης δημοκρατίας;
Ολα αυτά συνδέονται. Η άνοδος της Ακροδεξιάς θα ενισχύσει την αποδυνάμωση των αντίβαρων, με περικοπές στη δημόσια ενημέρωση και την πολιτιστική δημιουργία, απειλές κατά της αντιπολίτευσης και των ελευθεριών της έκφρασης και της διαδήλωσης, ενισχυμένη αστυνομική παρουσία και περιορισμό των δικαιωμάτων υπεράσπισης. Η επιθυμία για τάξη μπορεί να κάνει μια «σιωπηλή πλειοψηφία» να συνηθίσει στη σταδιακή αυτή αποδυνάμωση των δικαιωμάτων και των συλλογικών φορέων που περιορίζουν την εξουσία και τροφοδοτούν τον δημόσιο διάλογο. Αυτό θα ήταν τραγικό.
Υποστηρίζετε μια πιο ομοσπονδιακή, κοινωνική και οικολογική Ευρώπη, με κοινή φορολογική πολιτική. Ποια μορφή θα έπρεπε να έχει ένα νέο ευρωπαϊκό κοινωνικό συμβόλαιο;
Η Ευρώπη πρέπει να πάψει να θεωρείται κυρίως οικονομικός και νομικός χώρος και να γίνει πραγματική πολιτική κοινότητα. Χρειάζεται ένα κοινωνικό συμβόλαιο με τρεις διαστάσεις.
Κοινωνική, επειδή η αλληλεγγύη πρέπει να συνοδεύει την ελεύθερη κυκλοφορία, μέσα από ευρωπαϊκές δημόσιες υπηρεσίες που θα καταπολεμούν έμπρακτα τις ανισότητες και την επισφάλεια. Φορολογική, επειδή δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά χωρίς ίδιους πόρους και αποτελεσματική αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και του φορολογικού ανταγωνισμού μεταξύ κρατών. Περιβαλλοντική, επειδή η οικολογική μετάβαση θα γίνει αποδεκτή δημοκρατικά μόνο αν τα βάρη και οι θυσίες της, αλλά και οι χαρές της, κατανεμηθούν δίκαια.
Η ομοσπονδιακή Ευρώπη που υπερασπίζομαι δεν είναι ένα συγκεντρωτικό υπερκράτος. Είναι κοινή κυριαρχία, που προστατεύει σε υπερεθνικό επίπεδο τη δημοκρατία και τα θεμελιώδη δικαιώματα, κοινωνικά και περιβαλλοντικά, και έτσι εγγυάται καλύτερα τις δημοκρατικές εμπειρίες σε τοπικό και εθνικό επίπεδο. Δεν υπάρχει ελευθερία χωρίς ισότητα και αδελφοσύνη!
Comments are closed.