Κοραλία Θεοτοκά: «Είναι συγκλονιστικό το ότι ζούμε»

Στην αδελφή της Τζούλια Ανδρειάδη

Εξήντα επτά χρόνια μετά τον θάνατό του, ο σπουδαίος γάλλος συγγραφέας Αλμπέρ Καμί δεν παύει να μεταγγίζει ένα πρόσθετο ενδιαφέρον σε δημιουργούς – όσο μεγάλο κι αν το διαθέτουν αφ’ εαυτών – που με μια τους πράξη έδωσαν σε μια του ρήση μια ακόμα μεγαλύτερη πειθώ. Εννοούμε τη φράση του πως «δεν υπάρχει παρά μόνον ένα φιλοσοφικό πρόβλημα πραγματικά σοβαρό: Της αυτοκτονίας» και την ποιήτρια Κοραλία Θεοτοκά που με την αυτοχειρία της (πήδησε από το μπαλκόνι του 4ου ορόφου μιας πολυκατοικίας της Βασιλίσσης Σοφίας, στο κενό, ακριβώς πριν από πενήντα χρόνια, τον Δεκέμβριο του 1976) ταρακούνησε, αν μη τι άλλο, την κοινότητα των συναδέλφων της ποιητών. Σ

ε βαθμό που να έχει γραφεί ένα πλήθος κειμένων και ποιημάτων γι’ αυτήν με υπογραφές όπως του Ν. Δ. Καρούζου, του Ματθαίου Μουντέ, του Δ. Π. Παπαδίτσα, του Κώστα Ε. Τσιρόπουλου, της Κατερίνας Αγγελάκη – Ρουκ. Οταν αυτοκτονεί ένας ποιητής, προσπαθούμε ξαναδιαβάζοντας τα ποιήματά του «να αποκρυπτογραφήσουμε» στίχους του που κανονικά θα έπρεπε να μας έχουν «προειδοποιήσει» για το ενδεχόμενο να θέσει για μια ακόμη φορά επί τάπητος την αυτοχειρία του, «το μόνο πραγματικά σοβαρό φιλοσοφικό πρόβλημα». Σε σχέση με την Κοραλία Θεοτοκά θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για εθελοτυφλία, όπως τόσο παραστατικά το υπαινίσσεται, ο Μιχάλης Γ. Μερακλής γράφοντας: «Η αξέχαστη Κοραλία Θεοτοκά μας προειδοποιούσε ενώ κατέγραφε τους κραδασμούς της καρδιάς και του πνεύματός της για την τροχιά που διήνυε η ύπαρξή της ανάμεσα στα όρια των δύο θανάτων, του Θεοτοκά και τον δικό της ώστε να αναγνωρίζουμε τελικά σήμερα την ανεπάρκεια της προορατικότητάς μας».

Με την Κατερίνα Αγγελάκη – Ρουκ να κάνει τα προειδοποιητικά σημάδια των ποιημάτων της ακόμη πιο ευκρινή όταν υπογραμμίζει τη σημασία του στίχου της ότι είναι «η Κοραλία των τάφων», ή όταν (η Κοραλία πάντα) «επιδιώκει την επαφή με τον νεκρό της και γίνεται η ίδια ο νεκρός της μέσα στο ποίημα για να γευτεί με πληρότητα το χώμα του». Οσο κι αν ισχυριζόταν κανείς πως το «λογικότερο» θα ήταν να έχει αυτοκτονήσει ακριβώς μετά τον θάνατο του Θεοτοκά, τα δέκα χρόνια που τελικά μεσολαβούν δεν ήταν ένα διάστημα που της χρειαζόταν για να ωριμάσει η απόφαση για το «μοιραίο πήδημα», που ήδη είχε παρθεί, αλλά μια πίστωση χρόνου που έδινε η ίδια στον εαυτό της για να οργανώσει τη συνθήκη ώστε το έργο του δημιουργού της «Αργώς», να παραμείνει εκδοτικά προστατευμένο μέσα στον χρόνο – το ομολογεί άλλωστε και η ίδια στο αυτόγραφο σημείωμα που συνέταξε λίγο πριν την αυτόβουλη αναχώρησή της: «Τελειώνω την ζωή μου με τη θέλησή μου, και κανένας άλλος εκτός από εμένα την ίδια δεν ευθύνεται για τον θάνατό μου (…). Εκανα ό,τι μπορούσα για το έργο του Γιώργου Θεοτοκά, του άνδρα μου. Δεν είμαι η μόνη, αλλά είμαι μόνη. Γεια. Ο κόσμος ελπίζω να καλυτερεύσει. Για όλους, για τους άλλους. Γεια. Κ. Θεοτοκά. Δεκ. ’76».

Δεν θα αναγνωρίσει κανείς τα προειδοποιητικά σημάδια για την αυτοχειρία της μόνο σε ποιήματά της («Τρία ποιήματα για τον νεκρό μου», «Γράμμα στον Γιώργο Θεοτοκά»), αλλά και στα ελάχιστα πεζά κείμενα που είχε γράψει, αφού είναι πάντα ο δημιουργός του «Δαιμόνιου» που κυριαρχεί. Είτε αναφέρεται στη γνωριμία τους, όταν δεν ήταν παρά μια νεαρή κοπέλα 23 χρόνων που ανακαλύπτει τη λογοτεχνία, τη φύση, την επανάσταση και γράφει ποίηση (όπως του εξομολογείται από την πρώτη κιόλας στιγμή), ενώ είναι υποχρεωμένη για λόγους βιοποριστικούς να εργάζεται ως εισαγωγέας κινηματογραφικών ταινιών.

Είτε λίγους μήνες πριν από την αυτοκτονία της και ως μνημόσυνο για τα δέκα χρόνια από τον θάνατο του Θεοτοκά, γράφει για τις χάρες του ως ανθρώπου (όπως την ανάγκη του να παραμένει πάντα γνήσιος και ελεύθερος), αλλά και το πάθος του για το ήθος, ή το να βοηθά κατά δύναμη τους άλλους, αλλά και την αγάπη του για τη γλώσσα και τον τόπο, καταλήγοντας: «Οσο για μένα κάθε άνθρωπος διαλέγει στην ζωή του έναν άγιο, και εγώ διάλεξα εσένα άντρα μου».

Θα αναρωτηθεί κανείς γιατί σ’ ένα κείμενο που αφορά την ποιήτρια Κοραλία Θεοτοκά, να κοντεύει το κείμενο να ολοκληρωθεί χωρίς να έχει γίνει ιδιαίτερος λόγος για τα ίδια της τα ποιήματα. Τόσο περισσότερο που και τα τέσσερα (όσα εξέδωσε ενόσω ζούσε) ποιητικά της βιβλία («Οι απόπειρες», «Σε άλλο φως», «Η ταυτότητα», «Το ποίημα οι μεγάλες διαδικασίες») είτε με τη μορφή της δημοσιευμένης κριτικής είτε με κείνη της ευχαριστήριας επιστολής, είχαν προκαλέσει σχεδόν ένα συνωστισμό σε υπογραφές ενός αδιαμφισβήτητου κύρους, όπως του Γιάννη Δάλλα, του Ανδρέα Καραντώνη, της Εύας Βλάμη, της Κικής Δημουλά, του Τάσου Λιγνάδη, του Τάκη Κ. Παπατσώνη, που δεν εκφράζονταν ενθουσιαστικά παρά μόνο όταν απολύτως το εννοούσαν. Δεν είναι συμπτωματικό ότι ο «πολύς» Τάκης Κ. Παπατσώνης μιλώντας για «Το ποίημα οι μεγάλες διαδικασίες», αναφέρεται στον Εντγκαρ Αλαν Πόου, καθώς του δίνει την ευχέρεια να εξάρει τις αντίστοιχες ιδιότητες της Θεοτοκά, σημειώνοντας ακριβώς «Βρίσκω στον επίλογό σας τη μεγάλη αλήθεια πως η ποίηση είναι (πρέπει να είναι) παραλήρημα. Το παραλήρημα κατέχει το μυστικό να διαρκεί, χωρίς να χάνει σε ένταση».

Μια παρατήρηση που είναι αδύνατον να μη συνδυαστεί, προκειμένου να γίνει αντιληπτό το πόσο υψηλά έβαζε τον πήχη, όσον αφορά την ποίησή της, η Κοραλία Θεοτοκά, με μια αποστροφή του Ανδρέα Καραντώνη ότι «θα ήταν αδύνατον να μην έχει μελετήσει την ποίηση σαν λειτουργική διαδικασία συνειδητής δημιουργίας σε έργα ποιητών όπως ο Πόου, ο Μπλοντέρ, ο Μαλαρμέ, ο Βαλερί, ο Σολωμός, ο Καβάφης».

Συνεπής πάντα με τον στίχο που τον ήθελε αποφθεγματικό («Ο ποιητής είναι άχρηστος σαν προσευχή»), δεν θα μπορούσε να συμβεί διαφορετικά σε σχέση με ό,τι θα εξέπεμπε τις τελευταίες της ώρες, καθώς σε γράμμα της στον Αντώνη Φωστιέρη, γραμμένο την ίδια μέρα της αυτοκτονίας της (18.12.1976) κλείνει με τη φράση: «Είναι συγκλονιστικό το ότι ζούμε». Να είχε θυμηθεί άραγε γράφοντάς την τον Οδυσσέα Ελύτη με τον συγγενικό με την κατάστασή της στίχο του: «Και πέρασαν μέρες πολλές μέσα σε λίγη ώρα»;