Η ενάρετη ανάπτυξη και η αμαρτωλή ευφυΐα

Ο κυρίαρχος πολιτικός λόγος είναι «μετρητικός». Πρώτα συγγράφεται το δημοσκοπικό σενάριο και εν συνεχεία γίνεται η προσαρμογή της πολιτικής αφήγησης σε αυτό. Διαμορφώνεται έτσι ένας πολιτικός λόγος, ως κατασκευή πλατωνικού στερεού, πολύεδρου, που οι έδρες αντιστοιχούν σε διαφορετικά, δημοσκοπικά προσδιορισμένα, κοινά.

Εχουμε θέμα με τους αγρότες ή έχουμε πρόβλημα με τους αυτοαπασχολούμενους, με τους οικιστές, με τα κατοικίδια, με τη Λιβύη κ.λπ. Αναλόγως διαμορφώνεται μια εβδομαδιαία ή μηνιαία παραλλαγή στο έργο – πότε επιδοματικό, πότε δικαιικό, πότε εξοπλιστικό. Δεν υπάρχει ενιαίο πολιτικό σώμα, δεν υφίσταται ιδεολογικό υπόστρωμα, δεν υπάρχει στρατηγική στόχευση – στιγμιαίες πολιτικές διευθετήσεις, με βάση μια διεσταλμένη επικαιρότητα. Αφού δεν υπάρχει σχεδιασμός, υπάρχει η προσαρμοστικότητα ως υποκατάστατο. Αυτή όμως είναι η ευρύτερη παιδεία του συστήματος, όπως και του κοινού του, το οποίο κατανέμεται στις διάφορες δημοσκοπικές κατηγορίες και επιθυμίες.

Μετά τη χρεοκοπία του 2010, ανήλθαν στο λεξιλόγιο όροι όπως π.χ. «ενάρετη ανάπτυξη», υπαινιγμός ότι η μέχρι τότε ήταν «αμαρτωλή». Η δανειοκεντρική οικονομία που εγκαταστάθηκε μαζικά στη χώρα, κυρίως με την είσοδο στην ευρωζώνη και την κατάρρευση του χρηματιστηρίου, νοούνταν από τους ιερείς της οικονομίας ως αμαρτία και, συνακόλουθα, η μνημονιακή περίοδος υπονοούνταν ως εξαγνισμός.

Οι ίδιοι πάνω – κάτω οικονομικοί σχεδιαστές όριζαν με αυτή την ανίερη θεολογική μεταφορά τον παροντισμό και την κερδοσκοπική επιπολαιότητα με την οποία διαχειρίστηκαν τόσο τη στρατηγική δυνατότητα της εισόδου στον «σκληρό πυρήνα» της ευρωζώνης όσο και τις ανατροπές που ακολούθησαν – χρηματιστηριακό κραχ (1999) και φούσκα των ακινήτων (2002~). Μέσα σε ελάχιστο χρόνο, αγόραζες πανάκριβα, με δάνειο, το ακίνητο που χθες αγόραζες φτηνά με αποταμίευμα.

Σήμερα, οι κομματικές αφηγήσεις προσπαθούν να διαχειριστούν την κακομοιριά που φέρει η ρηχότατη και σε μεγάλο βαθμό θνησιγενής παραγωγική ανάταξη. Παιδεία των αριθμών. Το βασίλειο των excel. Αριθμοσυγκριτισμός. Που όμως δεν μεταφράζεται σε αγαθό· το αντίθετο. Ομως αυτό, η μικροεπιδοματική διευθέτηση που επινοείται ως πολιτική απάντηση στην ακρίβεια και το ακατοίκητο, είναι η πρώτη ύλη που βρίσκει, χωρίς καμία φαντασία, το πολιτικό σύστημα. Κόβεις αυτό για να δώσεις το άλλο. Μετά κόβεις το άλλο για να εξασφαλίσεις αυτό.

Συνδυασμοί τρίλιζας, ενώ η συνθήκη επιβάλλει σκάκι. Ε, αυτό αποτελεί και τον βασικό μηχανισμό παραγωγής πολιτικής. Τα κόμματα δεν μπορούν να διατυπώσουν το βαθύτερο, γιατί εξαρτώνται από το επιδερμικότερο. Εκλογές έρχονται – καιρός ύψιστης αυτοσυντήρησης· τα σχέδια παραπέμπονται στο μέλλον. Γι’ αυτό και τα όργανα ιδεολογικής παραγωγής των κομμάτων είναι περισσότερο παροπλισμένες λέσχες συζητήσεων, παρά επιχειρησιακά εργαλεία που σχετίζονται με τη δρώσα, πραξιακή πολιτική.

Σε αυτή τη συνθήκη, η πολιτική σκηνή έχει ανάγκη να διανθίζει την κοινοτοπία της με διάφορα· συχνά με την εφεύρεση γκουρού. Διάφοροι αχνισμένοι βγαίνουν με μια συνέντευξη κάθε δύο χρόνια και παραθέτουν τον χρησμό, που χρησιμοποιείται ως το άλλοθι της μικροπολιτικής ποταπότητας. Ιδίως μόλις περάσουν στον άλλο κόσμο, βαφτίζονται «τελευταίοι», φορείς μιας κυτταρικής μεγαλοσύνης.

Ο τελευταίος «ευπατρίδης», ο τελευταίος «σοφός», ο τελευταίος μιας «μεγάλης γενιάς» κ.λπ. Πάντα επινοείται ένα τέλος για να υπονοηθεί ότι οι παρόντες είναι οι φορείς μιας ελπιδοφόρας επανεκκίνησης. Πονηριές και αυτοματισμοί ενός πολιτικού συστήματος που δεν έχει ανάκαρα ούτε να δημιουργήσει ούτε να επιτρέψει να δημιουργήσουν οι λίγες ανανεωτικές προσωπικότητες που υπάρχουν.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ