Σύνοδος Κορυφής: Σε «ενεργειακό τοίχο» έπεσαν οι 27 – Τονίζουν την ανάγκη για νέα μέτρα

Η ενεργειακή κρίση και ανάγκη για πρόσθετες παρεμβάσεις αναγνώρισαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες στα τελικά συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη.

Στα τελικά συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που δόθηκαν στη δημοσιότητα μετά τα μεσάνυχτα έπειτα από δύσκολες και πολύωρες διαπραγματεύσεις, η αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους αναδεικνύεται ως βασική προτεραιότητα για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ζητούν να εξεταστούν πρόσθετες βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις για τις υψηλές τιμές ενέργειας, με ιδιαίτερη μέριμνα για τις διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν στα κράτη-μέλη και τις αποκλίσεις στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.

Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο τελικό κείμενο: «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και, εφόσον απαιτείται, να προτείνει περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας».

Στα συμπεράσματα υπογραμμίζεται επίσης ότι τα μέτρα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας πρέπει να συνδυάζονται με τη συνέχιση της ενεργειακής μετάβασης και τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Σύνοδος Κορυφής: Τελεσίγραφο Μακρόν για τον προϋπολογισμό, ενεργειακό ρήγμα στους «27» – Τι ζητά η Αθήνα

Οι ηγέτες της ΕΕ ζητούν συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση με στοχευμένα και προσωρινά μέτρα για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας.

Οι ηγέτες στηρίζουν την πρόθεση της Κομισιόν να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους πλέον εκτεθειμένους βιομηχανικούς κλάδους. Παράλληλα, καλούν την Επιτροπή να εξετάσει και, όπου απαιτείται, να προτείνει επιπλέον βραχυπρόθεσμα μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε κράτους μέλους, όπως και τις διαφορές στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επισημαίνει τη σημασία της αντιμετώπισης των υψηλών τιμών ενέργειας. Οι ηγέτες συζήτησαν τις συνέπειες του γεωπολιτικού περιβάλλοντος στις αλυσίδες εφοδιασμού, στην ενεργειακή ασφάλεια και στις τιμές ενέργειας και καυσίμων, καθώς και τον αντίκτυπο στους πολίτες, ιδίως στους πιο ευάλωτους, στη βιομηχανία και στην οικονομία συνολικά.

Όπως αναφέρεται στα συμπεράσματα, η τρέχουσα κατάσταση «απαιτεί επειγόντως συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση» με μέτρα που λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε κράτους μέλους και διαφυλάσσουν την Ενιαία Αγορά.

Εκτός από την παράταση του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων, οι ηγέτες χαιρετίζουν την πρόθεση της Επιτροπής να αναπτύξει βραχυπρόθεσμο πλαίσιο για τη βελτιστοποίηση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων της ΕΕ. Επίσης, στηρίζουν πρωτοβουλίες για τη συγκέντρωση της ζήτησης ενέργειας σε εθελοντική βάση και υποδέχονται θετικά την πρόταση για αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων του Κανονισμού για το μεθάνιο.

Αγορά άνθρακα και ενεργειακή μετάβαση

Στο θέμα της αγοράς άνθρακα, οι ηγέτες καλούν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να επιταχύνουν τη νομοθετική διαδικασία για το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς, ώστε να περιοριστεί η υπερβολική διακύμανση των τιμών. Ζητούν επίσης από την Επιτροπή να επικαιροποιήσει την αξιολόγηση όλων των επιπτώσεων του δεύτερου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS2), με έμφαση στον σχεδιασμό και τις δικλίδες ασφαλείας.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναλαμβάνει ότι πρέπει να διασφαλιστεί επειγόντως μια εύρυθμη, διαφανής και προβλέψιμη αγορά άνθρακα. Οι ηγέτες ζητούν προστασία από τη διαρροή άνθρακα, μικρότερη μεταβλητότητα στις τιμές και μετριασμό της επίδρασης στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Τονίζουν, ωστόσο, τη διατήρηση του ουσιαστικού ρόλου του ETS στην κλιματική και ενεργειακή μετάβαση, μέσω ενός σήματος τιμής που κινητοποιεί επενδύσεις και καινοτομία.

Σε διεθνές επίπεδο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει τη σημασία συντονισμένων μέτρων για τη σταθεροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού και ζητεί απρόσκοπτο εμπόριο ενέργειας και ενεργειακών προϊόντων με χώρες εταίρους.

Οι ηγέτες υπενθυμίζουν την ανάγκη μείωσης της εξάρτησης της ΕΕ από ασταθείς αγορές ορυκτών καυσίμων. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα, η ενεργειακή μετάβαση «παραμένει η πιο αποτελεσματική στρατηγική» για την αυτονομία της Ευρώπης και τη μείωση των τιμών ενέργειας, με έμφαση στην καθαρή, εγχώρια ενέργεια και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας.

Ο δρόμος προς το μέλλον περιλαμβάνει την επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού, την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών, δικτύων και αποθήκευσης ενέργειας, καθώς και την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης.

Πολιτικές ισορροπίες και εθνικές επιδιώξεις

Σε πρώτη ανάγνωση, τα συμπεράσματα αποτελούν διατύπωση συμβιβασμού και όχι δεσμευτική εντολή. Ειδικότερα, δεν προβλέπεται ενιαίο μέτρο για όλα τα κράτη μέλη, ενώ η Κομισιόν καλείται να λάβει υπόψη τις διαφορές στο ενεργειακό κόστος ανά χώρα. Η αναφορά στις διαφορές τιμών ρεύματος θεωρείται κρίσιμη.

Η Σύνοδος ήταν διχασμένη στο ζήτημα της ενέργειας. Ο Σλοβάκος πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο επισήμανε ότι η ενιαία αγορά ηλεκτρικής ενέργειας δεν λειτουργεί, αναφέροντας μεγάλες αποκλίσεις στις τιμές μεταξύ των χωρών. Η Ιταλία στήριξε τις χώρες του Βίζεγκραντ στο αίτημα να αναβληθεί το ETS2 έως το 2030, ενώ υπήρξαν διαφωνίες μεταξύ Ρώμης και Στοκχόλμης. Η τελική αναφορά στις διαφορές τιμών αποτελεί παραχώρηση προς χώρες με υψηλότερες τιμές, με την παράλληλη επισήμανση για «διαφύλαξη της Ενιαίας Αγοράς» να καθησυχάζει όσους ανησυχούν για τη στρέβλωση του ανταγωνισμού.

Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, το μόνο άμεσο μέτρο με επίδραση στις τιμές είναι οι κρατικές ενισχύσεις μέσω της παράτασης του Προσωρινού Πλαισίου. Η βραχυπρόθεσμη στήριξη θα προέλθει κυρίως από εθνικούς προϋπολογισμούς, εντός ευρωπαϊκών κανόνων, ανάλογα με το δημοσιονομικό περιθώριο κάθε κυβέρνησης. Ωστόσο, η πρόσκληση προς την Επιτροπή να εξετάσει και να προτείνει μέτρα παραμένει χωρίς συγκεκριμένη προθεσμία ή εργαλείο.

Αντίστοιχη προσέγγιση παρατηρείται και στο ETS2. Οι χώρες του Βίζεγκραντ ζήτησαν επανεξέταση του σχεδιασμού και χρονοδιαγράμματος με αναβολή έως το 2030, αλλά τα συμπεράσματα διατηρούν τον σχεδιασμό και τις δικλίδες ασφαλείας, όχι όμως την αναβολή.

Η ελληνική πλευρά πέτυχε τα αιτήματά της. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ζητήσει από την Κομισιόν πρόσθετες προτάσεις και συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση, κάτι που προβλέπεται στο τελικό κείμενο.

Επιπλέον, Ιταλία και Ελλάδα είχαν ζητήσει να επιτραπούν πρόσθετες δαπάνες λόγω έκτακτων συνθηκών. Αν και δεν υπάρχει ρητή αναφορά σε δημοσιονομική ευελιξία, οι «ιδιαιτερότητες της χώρας» επιτρέπουν τη λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.

Αναμένεται πλέον οι νέες προτάσεις της Επιτροπής και τα εργαλεία που θα ενεργοποιήσει κάθε κυβέρνηση, ανάλογα με τις συνθήκες κάθε κράτους μέλους, όπως η ηλεκτροκίνηση ή η παραγωγή ενέργειας από πυρηνικούς αντιδραστήρες.