«Πράσινο φως» από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ελληνική πρόταση για το μεταναστευτικό – Τα 5 άμεσα επιχειρησιακά μέτρα

Τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην ελληνική πρόταση για τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των μεταναστευτικών πιέσεων ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Η πρόταση, την οποία παρουσίασε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, προβλέπει αυστηρά κριτήρια ενεργοποίησης, ενίσχυση της φύλαξης των συνόρων, προσωρινή αναστολή των διαδικασιών ασύλου σε περιπτώσεις κρίσης και επιτάχυνση των επιστροφών.

Στόχος της ελληνικής πρωτοβουλίας είναι να δημιουργηθεί ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων, ιδίως όταν καταγράφεται απότομη αύξηση των αφίξεων ή υπάρχουν ενδείξεις εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών από τρίτες χώρες. Η αρχική διάρκεια εφαρμογής του μηχανισμού προβλέπεται να φτάνει τις 30 ημέρες, με δυνατότητα παράτασης υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Τα ποσοτικά κριτήρια για την ενεργοποίηση

Κεντρικό στοιχείο της πρότασης είναι η θέσπιση συγκεκριμένων ποσοτικών κριτηρίων, ώστε η ενεργοποίηση του μηχανισμού να βασίζεται σε μετρήσιμα δεδομένα και όχι αποκλειστικά σε μια γενική εκτίμηση περί αυξημένων μεταναστευτικών πιέσεων.

Ένα από τα βασικά κριτήρια είναι ο υπερδιπλασιασμός των αφίξεων σε συγκεκριμένη συνοριακή ζώνη, σε εβδομαδιαία ή δεκαπενθήμενη βάση, σε σύγκριση με τον μέσο όρο των προηγούμενων τριών μηνών. Παράλληλα, θα λαμβάνεται υπόψη η καταγραφή μεγάλου αριθμού διελεύσεων και επαναλαμβανόμενων απόπειρων παράτυπης εισόδου, που ασκούν έντονη πίεση στις αρμόδιες αρχές.

Σημαντικός παράγοντας θα είναι και ο κορεσμός των δομών υποδοχής, ταυτοποίησης και φιλοξενίας. Ειδικότερα, προβλέπεται να εξετάζεται η εξάντληση της διαθέσιμης επιχειρησιακής χωρητικότητας μέσα σε διάστημα 48 έως 72 ωρών, όταν η κατάσταση δημιουργεί άμεσο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία ή τη δημόσια τάξη.

Η εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών

Πέρα από τα αριθμητικά δεδομένα, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στα ποιοτικά κριτήρια, με έμφαση στην πιθανότητα οργανωμένης εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών.

Στο πλαίσιο αυτό, θα εξετάζονται τεκμηριωμένα στοιχεία που ενδέχεται να καταδεικνύουν συντονισμένη μεταφορά ή καθοδήγηση μεταναστών από τρίτη χώρα, καθώς και ανοχή ή συνέργεια κρατικών παραγόντων με οργανωμένα δίκτυα διακίνησης.

Η πρόταση δίνει ιδιαίτερη σημασία στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι μετακινήσεις δεν συνδέονται αποκλειστικά με ανθρωπιστική κρίση, όπως ένας πόλεμος ή μια φυσική καταστροφή, αλλά ενδέχεται να αποτελούν οργανωμένη προσπάθεια άσκησης πολιτικής πίεσης σε βάρος κράτους-μέλους της ΕΕ.

Στα κριτήρια περιλαμβάνονται, επίσης, οι ταυτόχρονες και μαζικές απόπειρες διέλευσης από συγκεκριμένα σημεία των συνόρων, όταν η έκταση των περιστατικών δυσχεραίνει σημαντικά την εφαρμογή των συνήθων διαδικασιών υποδοχής, ταυτοποίησης και καταγραφής.

Κοινοποίηση στην ΕΕ και διάρκεια έως 30 ημέρες

Η ενεργοποίηση του μηχανισμού προβλέπεται να συνοδεύεται από επίσημη ενημέρωση των ευρωπαϊκών θεσμών, με κοινοποίηση προς το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η αρχική διάρκεια εφαρμογής των έκτακτων μέτρων ορίζεται σε έως 30 ημέρες, ενώ προβλέπεται δυνατότητα παράτασης, κατόπιν αξιολόγησης των συνθηκών και έγκρισης σύμφωνα με τις διαδικασίες που θα προβλέπονται στο σχετικό πλαίσιο.

Ενίσχυση των συνόρων και συνδρομή της Frontex

Η πρόταση περιλαμβάνει την εντατικοποίηση της φύλαξης των συνόρων και την ενίσχυση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων των αρμόδιων αρχών, με στόχο την αποτελεσματικότερη διαχείριση έκτακτων περιστατικών.

Στο ίδιο πλαίσιο προβλέπεται η αξιοποίηση των Ομάδων Ταχείας Επέμβασης στα Σύνορα της Frontex (RABITs), οι οποίες μπορούν να συνδράμουν στην επιτήρηση και στη διαχείριση αυξημένων πιέσεων στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες ευρωπαϊκές διαδικασίες.

Αναστολή ασύλου και επιτάχυνση των επιστροφών

Το πιο αυστηρό σκέλος της πρότασης αφορά την προσωρινή αναστολή της παραλαβής και εξέτασης αιτήσεων διεθνούς προστασίας για όσους εισέρχονται παράτυπα στη χώρα κατά τη διάρκεια της έκτακτης κατάστασης.

Παράλληλα, προβλέπεται η μεταφορά των εισερχομένων σε κλειστές δομές προσωρινής κράτησης και ταυτοποίησης, καθώς και η επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής προς τις χώρες προέλευσης ή άλλες χώρες στις οποίες μπορεί να πραγματοποιηθεί νόμιμα η επιστροφή.

Για τον περιορισμό των διοικητικών καθυστερήσεων, η πρόταση περιλαμβάνει την απλοποίηση των διαδικασιών έκδοσης ταξιδιωτικών εγγράφων και την ενίσχυση της συνεργασίας με τις χώρες προέλευσης και επιστροφής. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται η αξιοποίηση έκτακτων ταξιδιωτικών εγγράφων, όπως τα EU Laissez-Passer, με στόχο τη διευκόλυνση των επιστροφών όπου αυτό επιτρέπεται.

Επιπλέον, προβλέπεται η άσκηση συντονισμένης πολιτικής και οικονομικής πίεσης προς τις χώρες που εργαλειοποιούν τις μεταναστευτικές ροές, αλλά και προς τις χώρες προέλευσης, προκειμένου να συνεργάζονται αποτελεσματικότερα στην επανεισδοχή των υπηκόων τους.

Η εφαρμογή των μέτρων θα πρέπει να γίνεται εντός του πλαισίου του ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου, με σεβασμό στις υποχρεώσεις για τη διεθνή προστασία και στην αρχή της μη επαναπροώθησης.