Θα βάλουν οι γάλλοι μαθητές φωτιά στην Ευρώπη;

Είναι μεταξύ 15 και 20 ετών, έχουν smartphones στις τσέπες τους και ήρωες manga στα πλακάτ τους. Μόλις ανακάλυψαν τις διαδηλώσεις. Και μαζί τους, μια μορφή πολιτικής που οι μεγαλύτεροί τους δεν τους είχαν ακριβώς διδάξει. Το ερώτημα τίθεται πλέον ανοιχτά: είναι αυτή η γαλλική οργή μια επανάσταση που κανείς δεν είδε να έρχεται;

Ηταν 266.000, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, έως και 450.000, σύμφωνα με τους διοργανωτές, όσοι συγκεντρώθηκαν στην Τρίτη σε όλη τη Γαλλία. Μαθητές λυκείου, φοιτητές, γονείς και καθηγητές, αλλά και ένα πλήθος πολιτικών που έσπευσαν να παρατηρήσουν, να εκμεταλλευθούν πολιτικά ή απλώς να χαιρετίσουν αυτή τη γενιά που τους ξεφεύγει.

Στις διαδηλώσεις, οι σοσιαλιστές αποδοκιμάστηκαν. Ο Jean-luc Mélenchon, αντίθετα, απόλαυσε τη λαϊκή υποδοχή. «Είμαι εδώ» φωνάζει στους νέους. Και αυτό λέει πολλά στο νέο πολιτικό τοπίο: στους νέους, ο ηγέτης της Ανυπότακτης Γαλλίας (La France insoumise) καταγράφει πλέον εντυπωσιακά επίπεδα δημοτικότητας, με ποσοστά πρόθεσης ψήφου άνω του 41%.

Λίγους μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές, το θέαμα προκαλεί έκπληξη. Ο Emmanuel Macron, ιδιωτικά, εκνευρίζεται. Πολλαπλασιάζει τις τεταμένες συσκέψεις και δεν διστάζει να υψώσει τη φωνή του προς τους συνεργάτες του, θεωρώντας την αστυνομική αντιμετώπιση των μαθητών «υπερβολικά σκληρή, χωρίς ενσυναίσθηση», την ώρα που έχουν καταγραφεί περισσότερες από 10.000 προσαγωγές. Η κυβέρνηση του Sébastien Lecornu, από την πλευρά της, επιλέγει να κερδίσει χρόνο.

Ο πρωθυπουργός προσπάθησε να προτείνει ένα ελεύθερο μισό ημερήσιο πρόγραμμα στα λύκεια, προκειμένου να οργανωθεί ένας «χρόνος εσωτερικής δημοκρατίας». Ενας τρόπος να αφήσει τους μαθητές να μιλήσουν, όταν γίνεται όλο και πιο δύσκολο να τους προσφέρει κάτι άλλο.

Διότι τα ταμεία είναι άδεια, τα δημοσιονομικά περιθώρια στενά και το γαλλικό χρέος βαραίνει πλέον κάθε απόφαση. Τα επιτόκια με τα οποία δανείζεται η Γαλλία κινούνται πλέον γύρω στο 5%. Κάθε νέα δαπάνη γίνεται δυσκολότερο να χρηματοδοτηθεί. Οι συντάξεις, οι μισθοί στον δημόσιο τομέα, οι δημόσιες υπηρεσίες: όλα όσα ζητούν οι νέοι προσκρούουν στην ίδια πραγματικότητα, εκείνη ενός κράτους που δεν έχει πλέον πολλά χρήματα.

Ομως αυτή η μάλλον βιαστική πρόταση του γάλλου πρωθυπουργού γρήγορα έπεσε στο κενό. Γιατί κάτι έχει αλλάξει. Αυτή η εξέγερση είναι μιας γενιάς που μεγάλωσε με το One Piece, τον Batman, τον Spider-Man και το TikTok. Δανείζεται από τη λαϊκή κουλτούρα τους κώδικες, τους ήρωες, τις εικόνες της. Μιλά τη γλώσσα της Gen Z. Κι όμως, σχεδόν παράδοξα, ξαναβρίσκει μια πολύ παλιά πρακτική: να συγκεντρώνεσαι, να συζητάς, να βαδίζεις μαζί με τους άλλους και να ανακαλύπτεις ότι η οργή του διπλανού σου μοιάζει με τη δική σου.

Και μετά υπάρχει το κινητό. Είναι αδύνατο να κατανοήσουμε το συγκεκριμένο κίνημα χωρίς αυτό. Ο νόμος της 24ης Αυγούστου επέκτεινε στα λύκεια την απαγόρευση χρήσης κινητών τηλεφώνων κατά τη διάρκεια του σχολικού ωραρίου. Τέρμα τα smartphones στο προαύλιο, στο κυλικείο, στα μικρά κενά της ημέρας. Είναι αυτό η αιτία της εξέγερσης; Προφανώς όχι. Οι μαθητές δεν καίνε κάδους επειδή τους απαγόρευσαν το TikTok. Ομως το τηλέφωνο μπορεί να αποτέλεσε τον αόρατο πυροδότη μιας οργής που υπήρχε ήδη εδώ και καιρό.

Για χρόνια, η οθόνη καταλάμβανε κάθε κενό δευτερόλεπτο. Επέτρεπε την επικοινωνία, τη διασκέδαση, την αντιμετώπιση της ανίας, την απόδραση από το σχολείο χωρίς να χρειάζεται να το εγκαταλείψεις. Και ξαφνικά, οι οθόνες εξαφανίζονται. Οι μαθητές σηκώνουν το κεφάλι. Ανακαλύπτουν τότε τα ερειπωμένα κτίρια, τις υπερπλήρεις τάξεις, τους καθηγητές που δεν αντικαθίστανται, τις ατελείωτες ημέρες, τα κενά στα ωρολόγια προγράμματα. Και κυρίως, ανακαλύπτουν τον διπλανό τους στο θρανίο. Αρχίζουν να μιλούν.

Ενας καθηγητής, που διατηρεί την ανωνυμία του, το περιέγραψε στο Le Grand Continent: «Σηκώνοντας τα μάτια τους από το smartphone, οι μαθητές μου έγιναν και πάλι θορυβώδεις και ανακάλυψαν ότι τους είχαν ετοιμάσει έναν κόσμο ανυπόφορο». Κι αν το τηλέφωνο δεν είχε εμποδίσει την εξέγερση; Κι αν απλώς την είχε καθυστερήσει; Το ερώτημα θα μπορούσε πλέον να ξεπερνά τα σύνορα της Γαλλίας.

Η ΓΕΝΙΑ ΤΗΣ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑΣ

Γιατί αυτό που διηγούνται αυτοί οι μαθητές δεν αφορά μόνο την κατάσταση στα σχολεία τους. Είναι μια γενεακή ανησυχία που συναντάται σε ολόκληρη την Ευρώπη: κλιματική αλλαγή, στέγαση, χρέος, δημόσιες υπηρεσίες, επαγγελματικό μέλλον, κοινωνική υποβάθμιση. Μια γενιά που γνωρίζει ότι θα κληρονομήσει έναν κόσμο θερμότερο, περισσότερο χρεωμένο και πιο αβέβαιο από εκείνον των γονιών της.

Η Γαλλία, για ακόμη μία φορά, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εργαστήριο. Στις κυβερνητικές τάξεις, βαραίνει ο φόβος μιας κρίσης που θα παγιωθεί. Παραμένει η ελπίδα της βροχής, των σχολικών διακοπών, της κούρασης που θα διαλύσει τις διαδηλώσεις.

Ωστόσο, έρχονται και άλλες οργές. Τα «Κίτρινα Γιλέκα» θέλουν να επιστρέψουν στους δρόμους στις 17 Οκτωβρίου και στις 5 Νοεμβρίου. Για την εξουσία, το διακύβευμα επομένως δεν είναι πλέον μόνο να γνωρίζει αν οι μαθητές θα επιστρέψουν στα σπίτια τους. Είναι να καταλάβει αν ανακάλυψαν κάτι που δεν θα μπορέσουν πλέον να ξεχάσουν: ότι αφαιρώντας τους το τηλέφωνό τους, ίσως δεν τους απομόνωσαν. Ισως τους επανασύνδεσαν. Με τον εαυτό τους. Με τους άλλους. Και, ίσως, με την Ευρώπη.