Ισπανία: Η έξωση που άλλαξε τη μάχη της κάλπης

Η Μαρικάρμεν Αμπασκάλ δεν πρόλαβε να επιστρέψει στο σπίτι όπου έζησε σχεδόν όλη της τη ζωή. Η συμφωνία που επιτεύχθηκε μετά την έξωσή της, υπό το βάρος μιας πρωτοφανούς κοινωνικής κινητοποίησης, θα της επέτρεπε να γυρίσει πίσω στο διαμέρισμά της με νέα οκταετή μίσθωση, όμως ήρθε πολύ αργά.

Η υπόθεση της 87χρονης που πέθανε στο νοσοκομείο λίγες μόλις μέρες αφότου η προσωπική της περιπέτεια είχε μετατραπεί σε εθνικό πολιτικό ζήτημα και είχε συμβάλει στην ανατροπή των πολιτικών ισορροπιών στην Ισπανία, εξελίσσεται πλέον σε πεδίο μετωπικής σύγκρουσης μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης με αλληλοκατηγορίες για πολιτική εκμετάλλευση της τραγωδίας, ενώ η στεγαστική κρίση μετατρέπεται σε κεντρικό διακύβευμα της επικείμενης εκλογικής αναμέτρησης. Η απώλεια προσθέτει στην προεκλογική αντιπαράθεση ένα ακόμη ισχυρότερο ηθικό και συμβολικό φορτίο.

Η ιστορία της είχε ξεκινήσει πολύ πριν γίνει πρωτοσέλιδο. Η Μαρία δελ Κάρμεν Αμπασκάλ είχε εγκατασταθεί το 1956, μαζί με την οικογένειά της, στο διαμέρισμα της συνοικίας Ιμπίθα, κοντά στο πάρκο Ρετίρο, της Μαδρίτης. Εκεί έζησε περισσότερες από επτά δεκαετίες.

Εργάστηκε επί 34 χρόνια ως γραμματέας σε φαρμακευτική εταιρεία, συνταξιοδοτήθηκε το 1998 και συνέχισε μια ήσυχη καθημερινότητα, ανάμεσα στις βόλτες στη γειτονιά, τα ψώνια και τα αντικείμενα που είχαν συσσωρεύσει οι αναμνήσεις μιας ολόκληρης ζωής.

Το 2020, όμως, το ακίνητο αγοράστηκε από την εταιρεία Urbagestión και άρχισε μια πολυετής δικαστική διαμάχη. Η 23η Σεπτεμβρίου αποτέλεσε το σημείο καμπής. Υστερα από τρεις αποτυχημένες προσπάθειες τους προηγούμενους μήνες, η αστυνομία απομάκρυνε τους ακτιβιστές που είχαν αποκλείσει το κτίριο για να εμποδίσουν την έξωση και έβγαλε τη Μαρικάρμεν από το σπίτι με φορείο. Η ηλικιωμένη  μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο εξαντλημένη.

Το γεγονός δεν έμεινε μια ακόμη δικαστική υπόθεση. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, πολλοί από αυτούς νέοι, κατέβηκαν στους δρόμους, ενώ εκατοντάδες κατασκήνωσαν στην Πουέρτα δελ Σολ της Μαδρίτης. Το σύνθημα «Είμαστε όλοι Μαρικάρμεν» έγινε σύμβολο μιας κοινωνίας που αντιμετωπίζει όλο και μεγαλύτερη δυσκολία να βρει κατοικία σε προσιτή τιμή.

Η υπόθεση απέκτησε έτσι πολιτική δυναμική ακριβώς επειδή συμπύκνωσε ένα πολύ ευρύτερο πρόβλημα. Η Ισπανία αντιμετωπίζει έλλειμμα περίπου 750.000 κατοικιών, ενώ η Τράπεζα της Ισπανίας εκτιμά ότι το κενό μπορεί να ξεπεράσει το ένα εκατομμύριο έως το 2028.

Η αύξηση της ζήτησης από τουρισμό, μετανάστευση και εύπορους ξένους αγοραστές, σε συνδυασμό με την ανεπαρκή κατασκευή νέων κατοικιών και την έλλειψη δημόσιας στέγης, έχει εκτοξεύσει τις τιμές. Για τους νέους, το πρόβλημα είναι ακόμη πιο οξύ: το μέσο ενοίκιο των 1.176 ευρώ αντιστοιχεί σχεδόν στο σύνολο του μέσου μηνιαίου μισθού τους.

Ο Πέδρο Σάντσεθ επιχείρησε να μετατρέψει αυτή την κοινωνική οργή σε πολιτική πρωτοβουλία καταθέτοντας μέτρα για τον περιορισμό των εξώσεων, την προστασία των ενοικιαστών και το πάγωμα των ενοικίων, όμως η κοινοβουλευτική μειοψηφία δεν του επέτρεψε να τα περάσει.

Η απόρριψη των μέτρων από τη Βουλή έγινε για τον πρωθυπουργό η αφορμή για να κάνει την κίνηση που αναζητούσε επί μήνες: να προκηρύξει πρόωρες εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου. Σύμφωνα με αναλυτές, η στεγαστική κρίση αποτέλεσε τη νέα πολιτική γραμμή άμυνας του Σάντσεθ. Επειτα από μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνησή του είχε δεχθεί πιέσεις για τη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα, αλλά και για υποθέσεις διαφθοράς που αφορούν πρόσωπα του στενού του περιβάλλοντος, ο πρωθυπουργός επιχείρησε να μεταφέρει την αντιπαράθεση από τα ζητήματα που ευνοούν τη Δεξιά σε ένα πεδίο όπου θεωρεί ότι η Αριστερά διαθέτει ισχυρότερο πολιτικό πλεονέκτημα: την καθημερινότητα και το κόστος ζωής.

Ο ίδιος παρουσίασε τις εκλογές ως επιλογή ανάμεσα σε μια προοδευτική Ισπανία που υπερασπίζεται την κοινωνική δικαιοσύνη και σε μια δεξιά και ακροδεξιά στροφή. Υποσχέθηκε μάλιστα ότι ακόμη και κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου η κυβέρνησή του θα επιχειρήσει να προωθήσει εκ νέου τα μέτρα για τη στέγαση.

Η αντίδραση της αντιπολίτευσης, ωστόσο, δείχνει ότι η εκλογική μάχη δεν θα περιοριστεί στη στέγαση. Ο Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό επέλεξε συμβολικά τη Θέουτα για την έναρξη της προεκλογικής του εκστρατείας, επαναφέροντας στο επίκεντρο τη μεταναστευτική κρίση του Ιουλίου.

Σε ένα ήδη πολωμένο σκηνικό ο θάνατος της Μαρικάρμεν αλλάζει ξανά τη δυναμική. «Αυτός δεν είναι θάνατος. Είναι δολοφονία!» ήταν το σύνθημα που κυριάρχησε στο νέο κύμα διαδηλώσεων ενώ κυβέρνηση και αντιπολίτευση αλληλοκατηγορούνται για πολιτική εκμετάλλευση της υπόθεσης.

Το Συνδικάτο Ενοικιαστών και η οικογένειά της έχουν ήδη δηλώσει ότι ο θάνατός της ενισχύει την αποφασιστικότητά τους να υπερασπιστούν το δικαίωμα στη στέγαση και να πολεμήσουν τους κερδοσκόπους. Παράλληλα, τα συνδικάτα UGT και CCOO έχουν ανακοινώσει πανεθνική γενική απεργία στις 11 Νοεμβρίου, λίγες μόλις εβδομάδες πριν από τις εκλογές, στην πρώτη κοινή γενική απεργία των δύο μεγαλύτερων συνδικάτων εδώ και 14 χρόνια.

Το θέμα έχει πλέον μετακινηθεί από το επίκεντρο μιας στεγαστικής διαμάχης στον πυρήνα της επικείμενης εκλογικής αναμέτρησης. Η έξωση της ηλικιωμένης γυναίκας αποκάλυψε την απόσταση ανάμεσα στο δικαίωμα στη στέγαση και στη λειτουργία μιας αγοράς όπου η προσφορά δεν επαρκεί, τα ενοίκια αυξάνονται και οι μακροχρόνιοι ενοικιαστές γίνονται ευάλωτοι.