Πώς μπορεί να παρέμβει η ΕΚΤ στις αγορές ομολόγων – Τα δύο εργαλεία της

Το ειδικό εργαλείο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την αποφυγή μετάδοσης κρίσεων, γνωστό ως Transmission Protection Instrument ή ΤΡΙ, είναι ο νέος όρος που έχει αρχίσει να ακούγεται όλο και πιο συχνά από οικονομικούς παράγοντες.

Δημιουργημένο το 2022 για να αντιμετωπίζει «αδικαιολόγητες και άτακτες», όπως χαρακτηρίζονται, κινήσεις των αγορών, τραβά πλέον όλο και περισσότερη προσοχή για ένα βασικό λόγο. Τη μεγάλη αύξηση των αποδόσεων στα κρατικά ομόλογα της Γαλλίας, που βρίσκεται πλέον κοντά στο 5% για δύο βασικούς λόγους. Πρώτον, επειδή οι αγορές συνυπολογίζουν τον πολιτικό κίνδυνο ενόψει των επερχόμενων εκλογών του Απριλίου-Μαίου 2027. Δεύτερον, ενόψει των μεγάλων προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα πολιτικά κόμματα στη Γαλλία να συμφωνήσουν για την υιοθέτηση προϋπολογισμού του 2027 ο οποίος θα πρέπει να αντιμετωπίζει πειστικά τα μεγάλα χρέη και ελλείμματα που έχουν ξεφύγει από κάθε όριο.

Μέχρι τώρα στελέχη της ΕΚΤ, με επικεφαλής τον ίδιο τον κεντρικό τραπεζίτη της Γαλλίας (Banque de France), Εμανουέλ Μουλέν, έχουν απορρίψει την ανάγκη μιας άμεσης παρέμβασης της κεντρικής τράπεζας για να στηρίξει το χρέος της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρώπης.

Διαβάστε ακόμα: Νέα κρίση χρέους στην Ευρώπη; Οι χώρες που βρίσκονται στο επίκεντρο των πιέσεων – Τι αναφέρει ο Economist

Λεκτική παρέμβαση το πρώτο βήμα

Πριν καταφύγουν στο εργαλείο TPI, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής της ΕΚΤ πιθανότατα θα επιχειρούσαν να καθησυχάσουν τις αγορές μέσω λεκτικών παρεμβάσεων (δηλώσεων). Αυτό θα μπορούσε να αφορά κυρίως προειδοποιήσεις ότι η ΕΚΤ είναι έτοιμη να παρέμβει για να αλλάξει τα δεδομένα στην αγορά ομολόγων.

Τα μυστικά του ΤΡΙ

Πως όμως θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί το εργαλείο TΡI εάν κρινόταν αναγκαίο;

Η ΕΚΤ δεν χρειάστηκε ποτέ να χρησιμοποιήσει το εργαλείο ΤΡΙ από το 2022 που δημιουργήθηκε και έκτοτε αυτό παραμένει ανενεργό. Για το λόγο αυτό το «μυστήριο» που το περιβάλλει αποτελεί ίσως έναν ακόμη παράγοντα αποτροπής στις αγορές.

Η βασική ιδέα πίσω από το ΤΡΙ είναι να επιτρέψει να υπάρξει προσωρινή παρέμβαση στην αγορά για τη στήριξη των τιμών και τη μείωση των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων μιας χώρας κατά τη διάρκεια ξαφνικού κύματος μαζικών πωλήσεων στις αγορές.

Η ίδια η ΕΚΤ αναφέρει ότι το TPI μπορεί να ενεργοποιηθεί για την «αντιμετώπιση αδικαιολόγητων και άτακτων συνθηκών στην αγορά», οι οποίες απειλούν την εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής όπως αυτή έχει αποφασιστεί από την κεντρική τράπεζα. Στην πράξη, η ΕΚΤ θα προχωρούσε σε «τύπωμα χρήματος», χρησιμοποιώντας το για την αγορά ομολόγων τα οποία θα είχαν βρεθεί προηγουμένων στο στόχαστρο των πωλήσεων από επενδυτές στις αγορές χρέους.

Σε μια τέτοια περίπτωση δεν θα υπήρχε προκαθορισμένο όριο δαπανών για την παρέμβαση της ΕΚΤ, ενώ ορισμένες πτυχές του TPI έχουν παραμείνει σκόπιμα ασαφείς ώστε η κεντρική τράπεζα να μπορεί να αντιδράσει με ευελιξία σε οποιαδήποτε κρίση ενδεχομένως αντιμετωπίσει, σχολίαζε σχετικά το Bloomberg.

Οι δυσκολίες για ενεργοποίηση του ΤΡΙ για τη Γαλλία

Η περίπτωση της Γαλλίας χαρακτηρίζεται ως δύσκολη. Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει στις αγορές ομολόγων οφείλονται, τουλάχιστον εν μέρει, στα δικά της δημοσιονομικά και πολιτικά προβλήματα — ακριβώς στα ζητήματα εκείνα που δεν εμπίπτουν στην αποστολή της ΕΚΤ για επίλυση, σχολίαζε το Bloomberg.

Η δικαιολόγηση του TPI θα μπορούσε να καταστεί ευκολότερη εάν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής της ΕΚΤ διαπιστώσουν ότι το κύμα μαζικών πωλήσεων ομολόγων εντείνεται και ότι «οι κινήσεις της αγοράς σε άλλους τομείς αποσυνδέονται όλο και περισσότερο από τα οικονομικά θεμελιώδη μεγέθη». Γάλλοι αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι η κατάσταση σήμερα απέχει πολύ από το σημείο που θα δικαιολογούσε παρέμβαση της ΕΚΤ.

Άλλα στελέχη της ΕΚΤ έχουν επισημάνει ότι το υψηλότερο κόστος δανεισμού από μόνο του δεν δικαιολογεί παρέμβαση. Ο πρόεδρος της γερμανικής Bundesbank, Γιόαχιμ Νάγκελ, δήλωσε ότι τα εργαλεία αγοράς ομολόγων της ΕΚΤ δεν έχουν σχεδιαστεί για την υπεράσπιση συγκεκριμένων επιπέδων του περιθωρίου απόδοσης (spread).

Τα μειονεκτήματα του TPI

Η ΕΚΤ δεν επιθυμεί να εκληφθεί ως φορέας που στηρίζει κυβερνήσεις με ανεύθυνη δημοσιονομική διαχείριση, ενεργώντας ως δανειστής έσχατης ανάγκης. Για τον λόγο αυτό θα προχωρούσε σε αγορές ομολόγων στο πλαίσιο του TPI μόνο εάν η ενδιαφερόμενη χώρα συμμορφώνεται με το δημοσιονομικό πλαίσιο του μπλοκ. Αυτό σημαίνει ότι το δημόσιο χρέος της πρέπει να είναι βιώσιμο και η κυβέρνησή της να ακολουθεί ορθές οικονομικές πολιτικές. Επομένως η Γαλλία θα πρέπει πρώτα να δείξει πιο θετικά δείγματα.

Επιπλέον, η χρήση του εργαλείου θα διοχέτευε ένα δυνητικά σημαντικό χρηματικό ποσό στην οικονομία της ευρωζώνης ακριβώς τη στιγμή που ο πληθωρισμός υπερβαίνει τον στόχο του 2% που έχει θέσει η ΕΚΤ και τα επιτόκια αυξάνονται. Επομένως, τα στελέχη της ΕΚΤ θα έπρεπε να εξετάσουν τις πληθωριστικές επιπτώσεις του TPI και τους τρόπους μετριασμού τους.

Το εργαλείο νομισματικών συναλλαγών (ΟΜΤ)

Το ΤΡΙ δεν είναι το μόνο εργαλείο που έχει στη διάθεσή της η ΕΚΤ. Το 2012 θεσπίστηκε το επονομαζόμενο πρόγραμμα νομισματικών συναλλαγών, που αποτελεί πρόγραμμα αγοράς ομολόγων. Εϊναι γνωστό ως πρόγραμμα Outright Monetary Transactions –ΟΜΤ. Αυτό δημιουργήθηκε όταν ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι, δεσμεύτηκε να κάνει «ό,τι χρειαστεί» για τη διάσωση του ευρώ. Το OMT επίσης δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ.

Πρόκειται για εργαλείο με στενότερο πεδίο εφαρμογής σε σχέση με το TPI και πολύ αυστηρότερες προϋποθέσεις. Μια χώρα πρέπει να συμμετέχει σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα διάσωσης που συνοδεύεται από όρους πολιτικής, γεγονός που καθιστά το OMT καταλληλότερο για την αντιμετώπιση μιας κρίσης δημόσιου χρέους πλήρους κλίμακας, παρά απλώς για τον περιορισμό της αναταραχής στις αγορές, ανέφερε το Bloomberg.