Το μέτρημα σε «ΝΑΖΑ» της γενοκτονίας στη Γάζα

Η προβολή τελείωσε, τα φώτα άναψαν και η αίθουσα στον κινηματογράφο Δαναός ήταν σχεδόν βουβή. Δεν ήξερες αν έπρεπε να χειροκροτήσεις για τα ογδόντα λεπτά που αποτύπωναν την πραγματικότητα μιας πολεμικής μηχανής, ή να κλάψεις γιατί αυτό που είδες γινόταν δίπλα σου, την ίδια στιγμή.

Η αίθουσα, κατάμεστη, και τα «πηγαδάκια» που είχε κάνει ο κόσμος έξω από τον κινηματογράφο, πριν την προβολή, προανήγγελλαν απαιτητικούς θεατές, οι οποίοι ταυτόχρονα έδειχναν ότι ήταν περίεργοι να δουν με τα μάτια τους γιατί το έργο αυτό χειροκροτήθηκε επί 25 ολόκληρα λεπτά στο 83o Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας.

«NAZA» στη στρατιωτική και κωδικοποιημένη γλώσσα του IDF σημαίνει παράπλευρη απώλεια. Το «ΝΑΖΑ» είναι κάτι σα μονάδα μέτρησης, το οποίο δεν διαφοροποιεί τα παιδιά από τις γυναίκες και τους άντρες, παρά μόνον τους αμάχους από τους στόχους. Ετσι, 15 «NAZA» είναι 15 παράπλευρες απώλειες αμάχων. Το ντοκιμαντέρ σκηνοθετήθηκε από τους ισραηλινούς Γιουβάλ Αμπραχάμ και Ρέιτσελ Ζορ, δύο εκ των σκηνοθετών του τιμημένου με Οσκαρ ντοκιμαντέρ «Καμία άλλη Γη», και έκανε την πρεμιέρα του στην Ελλάδα την Πέμπτη 1/10 στις 32ες Νύχτες Πρεμιέρας.

Το φιλμ, λίγα χρόνια μετά το οσκαρικό ντοκιμαντέρ, γυρνάει στην καρδιά του Τελ Αβίβ, της πρωτεύουσας του Ισραήλ. Υπό πλήρη ανωνυμία 24 αξιωματούχοι και στρατιώτες του IDF, του στρατού του Ισραήλ, μιλούν για τη Γενοκτονία στην Γάζα.

Οι δημιουργοί του «NAZA» αφήνουν τους ίδιους να μιλήσουν για αυτά που έχουν δει και που έχουν κάνει τα τελευταία τρία χρόνια στον παλαιστινιακό λαό. Είναι σαν να βλέπεις μια ομολογία για πολλαπλά εγκλήματα πολέμου σε ένα διεθνές δικαστήριο, μόνο που ο δράστης μπορεί να αφηγηθεί την ιστορία αυτή από την ταράτσα μιας πολυκατοικίας στην πρωτεύουσα της χώρας του.

Εκκωφαντική σιωπή και απουσία φίλτρων

Σε κάθε ομολογία η αίθουσα γινόταν όλο και πιο βουβή. Οι 24 «πρωταγωνιστές» του ντοκιμαντέρ εξηγούσαν πώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να εντοπίσει τους τρομοκράτες της Χαμάς, πώς δρα το γραφείο πληροφοριών του Μπενιαμίν Νετανιάχου, πρωθυπουργού του Ισραήλ, και πώς το αίμα και ο θάνατος έχουν γίνει καθημερινή εργασία για αυτούς. Οι εικόνες από την ίδια τη Γάζα ήταν λιγοστές και αυτό ήταν επιτηδευμένο.

Μέσα σε 80 λεπτά, ο φακός αποτύπωσε δύο πραγματικότητες που έχουν απόσταση μόνο 60 χιλιόμετρα, ενώ στον φακό καταγραφόταν μόνο η μία και μόνο νύχτα. Οι 24 στρατιωτικοί και αξιωματούχοι σκίτσαραν σε ένα μπλοκ ζωγραφικής τα συστήματα που χρησιμοποιούσαν, τους τρόπους που υπολόγιζαν τους στόχους τους αλλά και τα «NAZA», που κουβαλά ο καθένας τους. Την αλήθεια την έλεγαν αυτοί οι οποίοι είναι πρωταγωνιστές και στην ταινία αλλά και στην πραγματική τραγωδία που εκτυλίσσεται δίπλα μας, χωρίς φίλτρα, χωρίς φαντασμαγορικές κινηματογραφικές παραγωγές.

Το «NAZA» έχει καθαρά δημοσιογραφικό ύφος, με το πλάνο να περιέχει έναν που ρωτά και έναν που απαντά. Στην ησυχία, εκεί όπου κυριαρχεί το πλάνο, η κάμερα καταγράφει τη ζωή των Ισραηλινών, έξω από τα παράθυρα των διαμερισμάτων τους. Το ντοκιμαντέρ παρουσιάζει τα γεγονότα χρονολογικά, αλλά και τμηματικά, με διαχωρισμούς ανάλογα με τις ιδιότητες των 24ων ομιλητών.

Πριν φτάσει στην Αθήνα, το ντοκιμαντέρ είχε ήδη κάνει πρεμιέρα στο 83o Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας τον περασμένο μήνα, όπου απέσπασε και τα περίφημα 25 λεπτά χειροκρότημα. Οπως μεταδίδει το Variety, μετά τις προβολές σε Σαν Σεμπαστιάν και Νέα Υόρκη, το ντοκιμαντέρ, στο οποίο συμπαραγωγός είναι η βρετανική εφημερίδα «Guardian», αναμένεται στις αμερικανικές αίθουσες, ενώ από τα τέλη Νοεμβρίου θα είναι διαθέσιμο δωρεάν στην ιστοσελίδα της εφημερίδας.

Η καταδίκη από τον IDF και η απάντηση

Απέναντι σε αυτά τα 80 λεπτά κινηματογραφικών μαρτυριών, ο ισραηλινός στρατός εξέδωσε επίσημη ανακοίνωση, καταδικάζοντας το «NAZA», ως «ένα έργο χειριστικό και παραπλανητικό», βασισμένο σε «σημαντικά πραγματολογικά σφάλματα».

Ο IDF σημειώνει πως «δεν είχε τη δυνατότητα να δει το ντοκιμαντέρ και ούτε του παρουσιάστηκαν οι καταγγελίες πριν από την πρεμιέρα», τις οποίες διαψεύδει κατηγορηματικά. Αρνείται επίσης «τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την επιλογή στόχων», αναφέροντας πως «τέτοιες αποφάσεις λαμβάνονται μόνο από αρμόδιους επαγγελματίες». Παράλληλα, υποστήριξε πως λειτουργεί με καθαρές οδηγίες οι οποίες «διαχωρίζουν τους αμάχους από τους στρατιωτικούς στόχους» και διαψεύδει τους ισχυρισμούς ανώνυμου συμμετέχοντα – στο ντοκιμαντέρ – για την επίθεση με 500 νεκρούς αμάχους.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, το ντοκιμαντέρ «παραλείπει σημαντικό πλαίσιο», όπως «τη δομή της αλυσίδας εντολών που περιλαμβάνει ρόλους για τον περιορισμό του κινδύνου για τους αμάχους», ενώ κατηγορεί τους δημιουργούς ότι υποβαθμίζουν τις «επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου». Για τον στρατό, οι 24 ανώνυμοι συμμετέχοντες, που μιλούν με φόντο το Τελ Αβίβ, απλώς διατυπώνουν «εικασίες και υποθέσεις χωρίς πραγματολογική βάση».

Η απάντηση στους ισχυρισμούς του IDF ήρθε από τους δημιουργούς και τον «Guardian». Σύμφωνα με το περιοδικό «Variety», η βρετανική εφημερίδα χαρακτήρισε «ψευδή» την προσπάθεια του ισραηλινού στρατού να παρουσιάσει τους 24 συμμετέχοντες ως «χαμηλόβαθμους αξιωματικούς χωρίς πλήρη εικόνα», διευκρινίζοντας πως «πρόκειται για άτομα με άμεση εμπλοκή σε πολλαπλά στάδια των επιχειρήσεων στη Γάζα “από την ανάλυση πληροφοριών έως και την τελική έγκριση”».

Ο «Guardian» υπογράμμισε την αυστηρότητα της δημοσιογραφικής έρευνας, η οποία διήρκεσε τρία χρόνια και βασίστηκε σε «διαρροές εγγράφων, λεπτομερή επαλήθευση συγκεκριμένων επιθέσεων και συνεντεύξεις με περισσότερες από 100 πηγές». Οπως κατέληξε η εφημερίδα, στηρίζοντας πλήρως το ντοκιμαντέρ, «η χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και η χαλάρωση των μέτρων προστασίας αμάχων από τον ισραηλινό στρατό έχουν πλέον επιβεβαιωθεί και από άλλους μεγάλους δημοσιογραφικούς οργανισμούς, μεταξύ των οποίων οι “New York Times”, η “Washington Post” και το “Associated Press”».

Χάος σε προβολή της ταινίας στην Ολλανδία

Ο πόλεμος των αφηγημάτων, ωστόσο, ξέφυγε από τις επίσημες ανακοινώσεις και τις δημοσιογραφικές διασταυρώσεις και μεταφέρθηκε μέσα στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Σύμφωνα με την The Jerusalem Post, το βράδυ της Πέμπτης 1/10, κατά τη διάρκεια προβολής του ντοκιμαντέρ στην ολλανδική πόλη Ντελφτ, η Σαμπίν Τάασα, σύζυγος και μητέρα δύο Ισραηλινών που δολοφονήθηκαν από τη Χαμάς κατά τη επίθεση της 7ης Οκτωβρίου, βρέθηκε στην προβολή και απευθύνθηκε ευθέως στους σκηνοθέτες, Γιουβάλ Αμπραχάμ και Ρέιτσελ Ζορ. «Κοιτάξτε με στα μάτια, μιλάτε για παράπλευρες απώλειες;», τους είπε και συνέχισε. «Ο σύζυγός μου και ο γιος μου δολοφονήθηκαν από τη Χαμάς. Πού παρουσιάζεται αυτό στην ταινία σας;».

Η Τάασα, που έχασε τον σύζυγό της Γκιλ και τον γιο της Ορ, ενώ τα υπόλοιπα παιδιά της τραυματίστηκαν, είχε ταξιδέψει στην Ολλανδία με την ακροδεξιά οργάνωση Ad Kan, για να διαμαρτυρηθεί.

Σύμφωνα με τα πλάνα που κυκλοφόρησε η Ad Kan, η αντίδραση μερίδας του κοινού ήταν «εχθρική», με κάποιους να φωνάζουν «δεν μας νοιάζει», «ντροπή σας» και «δεν θέλουμε να ακούσουμε». Η ένταση κορυφώθηκε όταν ο CEO της Ad Kan, Αβιχάι Σορσάν, επιχείρησε στην έναρξη της προβολής να χρησιμοποιήσει φορητό προτζέκτορα, για να προβάλει υλικό από την 7η Οκτωβρίου πάνω στη μεγάλη οθόνη, με τους παρευρισκόμενους να προσπαθούν να τον εμποδίσουν.

Μετά το περιστατικό, ο Σορσάν έκανε λόγο για «πλύση εγκεφάλου» και «ανυπολόγιστη ζημιά στο κράτος του Ισραήλ από ένα ψευδές ντοκιμαντέρ», προειδοποιώντας πως «δεν θα γίνει αποδεκτή η διάδοση του αντισημιτισμού στην Ευρώπη».

Το επεισόδιο προκάλεσε άμεσα πολιτικές αντιδράσεις. Ο ιδρυτής του ακροδεξιού ολλανδικού Κόμματος για την Ελευθερία, Γκέερτ Βίλντερς, καταδίκασε μέσα από το προφίλ του στα social media τη στάση του κοινού, κάνοντας λόγο για «συγκλονιστική αναλγησία απέναντι στον πόνο μιας γυναίκας που είδε τον σύζυγό της να σκοτώνεται προστατεύοντας τους γιους τους από χειροβομβίδα».

Φιλοξενώντας την Τάασα στο ολλανδικό Κοινοβούλιο, ο Βίλντερς έδωσε ευρύτερες διαστάσεις στο περιστατικό. «Η αλήθεια δεν σημαίνει τίποτα για την Αριστερά. Η συμμαχία της με το Ισλάμ αποτελεί έκφραση ηθικής χρεοκοπίας, που απειλεί το μέλλον της Ολλανδίας και του πολιτισμού μας», τόνισε.