«Καθαρτική» πολυφωνία στη Ρόδο

Οι απρόβλεπτες αντιστοιχίες που σχηματίζονται στις αρχές του Οκτώβρη είναι ίσως από τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα που μπορεί να συναντήσει κανείς στη Ρόδο. Ανάμεσα στο καλοκαίρι που υποχωρεί και σε ένα νησί που κατεβάζει ταχύτητα, η πόλη αρχίζει να αποκαλύπτει μια άλλη πλευρά της. Σε αυτή τη μεταβατική ατμόσφαιρα στη γοητεία της μεσαιωνικής πόλης απλώνονται οι ήχοι από τον περιβάλλοντα χώρο του ιερού ναού του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.

Εκεί, το Κουαρτέτο Ast παρουσίασε έργα των Haydn, Bartók και Mendelssohn, μαζί με έργο της Κωνσταντίας Γουρζή, η οποία βρισκόταν ανάμεσα στο κοινό. Ακούστηκε και Σκαλκώτας. Λίγα μέτρα πιο πέρα, η Ρόδος συνέχιζε κανονικά τη βραδινή της ζωή. Η τουριστική πόλη και η πόλη της μουσικής συνυπήρχαν σχεδόν χωρίς να αγγίζονται. Από τη μία, ο γνώριμος ρυθμός των διακοπών από την άλλη, τέσσερα έγχορδα που έδιναν στον ίδιο χώρο μια εντελώς διαφορετική αίσθηση του χρόνου.

Και αυτή ακριβώς η συνύπαρξη είναι ίσως το ενδιαφέρον του 8ου Φεστιβάλ Ευρωπαϊκής Πολυφωνίας, που πραγματοποιείται στη Ρόδο από τις 28 Σεπτεμβρίου έως τις 10 Οκτωβρίου. Η μεσαιωνική πόλη, οι δρόμοι, οι ναοί, οι λιθόχτιστες κατασκευές και η ιστορία της γίνονται το σκηνικό, αλλά και το υλικό πάνω στο οποίο υφαίνεται ένας διάλογος ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν: άλλοτε μέσα από τη σύγχρονη σύνθεση και άλλοτε μέσα από παλαιότερα μουσικά ίχνη που επιστρέφουν στο σήμερα. Αυτό ακριβώς διαφάνηκε την επόμενη βραδιά, στον Καθεδρικό Ναό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου όπου παρουσιάστηκε η «Κάθαρσις».

Η βραδινή εκδήλωση δεν έγινε στον αρχικό εξωτερικό χώρο, καθώς οι καιρικές συνθήκες οδήγησαν τη συναυλία στον ναό. Η αλλαγή αυτή αποδείχθηκε καθοριστική. Οι φωνές, τα κρουστά και το βιολί ακούστηκαν μέσα σε έναν χώρο ήδη φορτισμένο από εικόνες, μνήμη και ιστορία, κάνοντας ακόμη πιο άμεση τη σχέση ανάμεσα στο μουσικό έργο και το τελετουργικό του υπόβαθρο.

Ο Christopher Gibert – συνθέτης και μαέστρος της χορωδίας – και ο Σάββας Καραντζιάς συναντήθηκαν σε ένα πρόγραμμα χορωδιακής και οργανικής μουσικής, με τη Χορωδία Δωματίου Dulci Jubilo, το οκτέτο της χορωδίας Mikrokosmos, τον Sébastien Gisbert στα κρουστά και τον Χρύσανθο Αντωνίου στο βιολί.

Το έργο ξεκίνησε με ίσως την πιο οικεία και αγαπημένη ευχή των Χριστιανών, το «Κύριε Ελέησον», που ψάλλεται από τις δύο χορωδίες σε συνεργασία. Οπως τόνισε ο Σπύρος Συριόπουλος, καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου ο οποίος προλόγισε τη συναυλία, είναι μια επίκληση που συμπυκνώνει την ανθρώπινη ταπείνωση και την προσδοκία της θείας χάρης. Είναι ένα αίτημα συγχώρεσης, αλλά και μια βαθύτερη αναγνώριση της ανθρώπινης αδυναμίας και της ανάγκης για την αγάπη και τη φιλανθρωπία του Θεού.

Απόσταση αιώνων

Το έργο του Σάββα Καραντζιά, γραμμένο την περίοδο 2023 – 2024, είναι μια σύγχρονη λειτουργία σε εννέα μέρη για μεικτή χορωδία, κρουστά και σόλο βιολί, αφιερωμένη στους Arvo Pärt και Veljo Tormis. Δίπλα του παρουσιάστηκε το «Hymnus» του Gibert, έργο εμπνευσμένο από μεσαιωνικό οξιτανικό χειρόγραφο του 13ου αιώνα. Ετσι, μέσα στην ίδια συναυλία, ένα σύγχρονο μουσικό ιδίωμα συναντούσε μια πολύ παλαιότερη πηγή, χωρίς η απόσταση των αιώνων να λειτουργεί ως εμπόδιο.

Ανάμεσα στις στιγμές που ξεχώρισαν ήταν το έκτο μέρος, «Η Κάθαρση», όπου ο Καραντζιάς χρησιμοποιεί μόνο τα φωνήεντα της λέξης «κάθαρση» (Α, Α, Η) δημιουργώντας ένα ηχητικό τοπίο που παραπέμπει στη λύτρωση και τον εξαγνισμό. Ξεχωριστή ήταν και η αναφορά στον «Λόγο», στο όγδοο μέρος, In Principio erat Verbum. Ο Σπύρος Συριόπουλος στάθηκε στη διαδρομή της έννοιας του Λόγου από την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, τον Ηράκλειτο και τους Στωικούς, μέχρι τον Ευαγγελιστή Ιωάννη και τη μετατροπή της σε έννοια συνδεδεμένη με την απόλυτη αγάπη.