Όλια Λαζαρίδου στα «ΝΕΑ»: «Ο Θεόφιλος βρήκε τον τρόπο να σκίσει το Μatrix»

«Θεόφιλος sold». Δύο λέξεις που μοιάζουν αρχικά να μην ανήκουν στον ίδιο κόσμο. Από τη μία ο Θεόφιλος Χατζημιχαήλ, ο μοναχικός, περιπλανώμενος ζωγράφος που ζωγράφιζε ασταμάτητα ενώ γύρω του τον αντιμετώπιζαν σαν «σαλό».

Από την άλλη, το ξεπούλημα της εποχής μας, η επιτυχία, η έκθεση, η ανάγκη να γίνει κάτι ορατό κι εμπορεύσιμο. Ανάμεσά τους, όμως, κρύβεται ένα ενδιαφέρον ερώτημα: τι συμβαίνει όταν ένας άνθρωπος που δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ να γίνει «κάτι» για τους άλλους, καταλήγει, χρόνια μετά, να αποτελεί από μόνος του έναν ολόκληρο κόσμο;

Σ’ αυτό επιχειρεί να απαντήσει το έργο «Θεόφιλος sold» του Σαμσών Ρακά, το οποίο ανεβαίνει από την Τρίτη 6 Οκτωβρίου στο θέατρο Μίνι Πειραιώς 131, με τους Χάρη Χαραλάμπους Καζέπη και Αριάδνη Κωνσταντακοπούλου να πρωταγωνιστούν.

Η παράσταση είχε ανεβεί με επιτυχία στη Σχολή Καλών Τεχνών, στο Fougaro Art Center του Ναυπλίου και στο Παλαιό Πανεπιστήμιο (Μουσείο Ιστορίας) στην Πλάκα. Τώρα, η Ολια Λαζαρίδου, που υπογράφει τη σκηνοθεσία, ζωντανεύει στη σκηνή μια αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο, ένα κείμενο που κοιτάει τον Θεόφιλο χωρίς το βάρος μιας μουσειακής αγιογραφίας.

Αλλά με χιούμορ, ταχύτητα, μουσική και διάθεση που φλερτάρει με το λαϊκό θέαμα και το τσίρκο, ο «σαλός» μετατρέπεται ξανά σε παιδί, παραμυθά, ζωγράφο κι επίμονο δημιουργό. Εναν άνθρωπο που, όταν ο κόσμος τον χλεύαζε, τον πείραζε και τον ειρωνευόταν, απαντούσε με τον μόνο τρόπο που ήξερε, ζωγραφίζοντας, γι’ αυτό και οι πίνακές του αποτελούν σήμερα ένα σπάνιο παράδειγμα αστείρευτης δημιουργικότητας. Για όλα αυτά η Ολια Λαζαρίδου μίλησε στο «Νσυν».

Τι ήταν αυτό που σας έκανε να πείτε ότι θέλετε να σκηνοθετήσετε τη ζωή του Θεόφιλου;

Με ενδιαφέρουν πολύ τα πρόσωπα που είναι περιθωριακά σαν τον Θεόφιλο, κι όμως κατοικούν τόσο κεντρικά στην ουσία της ζωής… Ο Θεόφιλος μέσα από τις ζωγραφιές του βρήκε τον τρόπο να σκίσει το Matrix και να γεμίσει το κενό με τα λαμπερά χρώματα της ευγνωμοσύνης του. Μεγάλο ρόλο έπαιξε ότι το έργο το έγραψε ένας ποιητής, του οποίου το έργο εκτιμώ πολύ, ο Σαμσών Ρακάς, που στην οπτική και στη στάση του απέναντι στη ζωή πιστεύω ότι συγγενεύει με κάποιο τρόπο με τον Θεόφιλο. Οπαδοί της εκδίκησης του καλού (μια φράση που χρησιμοποιούμε συχνά με τη φίλη μου την Εύα Στεφανή όταν θέλουμε να περιγράψουμε φαινόμενα εκρηκτικής αθωότητας).

Η παράσταση κινείται ανάμεσα στο λαϊκό θέαμα, το τσίρκο, το χιούμορ και την αφήγηση. Γιατί επιλέξατε αυτή την ανάλαφρη φόρμα για μια ζωή που είχε μέσα της τόση μοναξιά και χλεύη;

Θα σας απαντήσω παραβολικά: πολλές φορές με ρωτούν τι θυμάμαι για τη φίλη μου Κατερίνα Γώγου και εντυπωσιάζονται όταν τους λέω ότι θυμάμαι πόσο φωτεινό πρόσωπο ήταν. Υπάρχουν, θέλω να πω, μερικοί άνθρωποι που καίγονται γιατί θα ήθελαν όλοι να μπορούμε να χαμογελάμε. Κι επειδή αυτό δεν γίνεται, τους κατατρώει.

Τι δεν χωράει σε έναν πίνακα του Θεόφιλου, αλλά χωράει στη θεατρική παράσταση;

Να μοιράζεσαι μια ομαδική συγκίνηση καθισμένος πλάι πλάι με άλλους. Αυτό το μαγικό και αναντικατάστατο πράγμα που μπορεί το θέατρο να σου δώσει.

Τι σας έμαθε ο Θεόφιλος για το βλέμμα των άλλων;

Δεν ξέρω, πάντως σίγουρα με έμαθε κάτι για τον κόσμο όπως πέρασε μέσα απ’ το δικό του βλέμμα στις ζωγραφιές του: ότι ο κόσμος γύρω μας μπορεί να μη μοιάζει πάντα όμορφος, αλλά μέσα μας μπορεί να διατηρηθεί αναλλοίωτη η πρώτη του ομορφιά: όπως τον πρωτοείδαμε κάποτε με το παιδικό βλέμμα χωρίς γνώση και ιδιοτέλεια.

Εχετε υπάρξει ποτέ σε μια δουλειά σας τόσο αφοσιωμένη, ώστε να μη σας ενδιαφέρει πια αν σας καταλαβαίνουν;

Οχι, αλλά θα το επιθυμούσα πολύ. Και είμαι σίγουρη ότι τότε είναι που θα με καταλάβαιναν και περισσότερο – κάποιοι πάντως σίγουρα –, μιας και όσο πιο κοντά στον εαυτό σου πας, τόσο και πιο διάφανος γίνεσαι.

Πότε ένας «τρελός» στα μάτια των άλλων γίνεται τελικά ένας άνθρωπος που απλώς βλέπει διαφορετικά;

Νομίζω ότι η εποχή μας – αν και εποχή των δικαιωμάτων – στην πραγματικότητα πολύ ελάχιστη ανοχή έχει ως προς τη διαφορετικότητα.

Αν το «sold» του τίτλου σημαίνει ότι κάτι έχει πουληθεί, τι ελπίζετε να μην έχουμε πουλήσει από τον Θεόφιλο;

Το «sold» του τίτλου είναι αυτό των δημοπρασιών. Αρκετά μελαγχολικός τίτλος που υπονοεί ότι τελικά όλα εξαγοράζονται. Τι να πω, μακάρι να μην είναι έτσι. Κάποια στιγμή στο έργο ο Θεόφιλος αναρωτιέται: τι είναι αυτό που δίνει χρώμα στο αίμα μας; Μακάρι να ανακαλύψουμε ότι τελικά δεν είναι το χρήμα.