Πόρτο Γερμενό: Τα ισχυρά και τα τρωτά σημεία του AntiNERO

Τη συμπεριφορά της μεγάλης πυρκαγιάς σε Βοιωτία και Δυτική Αττική, όταν συνάντησε περιοχές όπου είχαν υλοποιηθεί έργα του προγράμματος AntiNERO, προσπάθησε να σκιαγραφήσει κοινή έρευνα της WWF, της ομάδας FLAME του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και του Παρατηρητηρίου Δασικών Πυρκαγιών FireWatch. Με βάση τα αρχικά συμπεράσματα, τα δύο πρώτα 24ωρα, η φωτιά πέρασε τις «πρώτες γραμμές άμυνας» των έργων μετά το Πόρτο Γερμενό και συνέχισε την εξάπλωσή της, όπως και σε περιοχές χωρίς έργα. Αντίθετα, από το τρίτο 24ωρο και έπειτα, όταν η φωτιά συνάντησε τις ζώνες των έργων του AntiNERO άλλαξε συμπεριφορά, εκδηλώνοντας μειωμένη ένταση.

Η συγκεκριμένη ανάλυση, η οποία βασίζεται σε δορυφορικές παρατηρήσεις για την εξέλιξη της φωτιάς, σε συνδυασμό με δεδομένα για την ταχύτητα και τις ριπές του ανέμου, τη βιομάζα και τη σφοδρότητα της καύσης και στοιχεία για τα έργα του AntiNERO, δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη επιτυχίας ή αποτυχίας του συγκεκριμένου προγράμματος πρόληψης και αντιμετώπισης των πυρκαγιών. Και αυτό διότι, για να μπορέσει να κριθεί συνολικά η αποτελεσματικότητα των έργων AntiNERO, πρέπει να συνδυαστούν και άλλα δεδομένα, όπως για παράδειγμα η γεωγραφική και χρονική κατανομή των πυροσβεστικών δυνάμεων.

Οι καιρικές συνθήκες

Και έπειτα, στην εξίσωση μπαίνει και το ζήτημα των καιρικών συνθηκών. Οπως εξηγεί ο Νίκος Γεωργιάδης, επικεφαλής χερσαίου προγράμματος της WWF Ελλάς, τις πρώτες δύο ημέρες της φωτιάς στη Δυτική Αττική επικράτησαν ακραίες πυρομετεωρολογικές συνθήκες, με πολύ δυνατές ριπές του ανέμου και κηλιδώσεις που μπορεί να έφταναν μέχρι και τα 3,5 χιλιόμετρα. Αντίθετα, μόλις «έπεσε» ο άνεμος, από την τρίτη ημέρα, παρατηρείται και βελτιωμένη εικόνα της φωτιάς, αλλά και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των έργων.

Ειδικότερα, από τα στοιχεία του χάρτη της ανάλυσης, προκύπτει ότι σε Πόρτο Γερμενό και Μύτικα, η φωτιά «πέρασε» γρήγορα από τις στεγασμένες αντιπυρικές ζώνες του AntiNERO, ενώ σε περιοχές όπως η Λούμπα, η Ψάθα και ο Αγιος Νεκτάριος – τις επόμενες ώρες – παρατηρήθηκε επιβράδυνση της εξάπλωσης και μείωση της έντασης της φωτιάς, κάτι που ενδεχομένως να οφείλεται στην υλοποίηση του προγράμματος, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν ευνοϊκότερες συνθήκες για την κατάσβεσή της.

«Είναι μια πρώτη προσπάθεια, που δεν έχει ξαναγίνει, με σκοπό να τροφοδοτηθούν το Πυροσβεστικό Σώμα και οι Δασικές Υπηρεσίες με επιπλέον δεδομένα», λέει στα «ΝΕΑ» ο Γεωργιάδης. Από μεριάς του, ο Θανάσης Τρομπούκης, δημιουργός του FireWatch, προσθέτει πως «δεν μπορούμε να ξέρουμε με σιγουριά αν αυτή η συμπεριφορά της φωτιάς συνέβη λόγω των έργων ή και άλλων παραγόντων».

Σημειώνεται ότι η φωτιά ξεκίνησε στις 31 Ιουλίου από τη Ξηρονομή Βοιωτίας και επεκτάθηκε σε Πόρτο Γερμενό και Δυτική Αττική. Διήρκεσε έως το πρωί της 4ης Αυγούστου. Η συνολική καμένη έκταση είναι 144.242 στρέμματα, 113.000 εκ των οποίων στο Πόρτο Γερμενό και τις γύρω περιοχές στη Δυτική Αττική.

Υπάρχει εναλλακτική;

Οπως λέει ο Γεωργιάδης, τα έργα του AntiNERO ήρθαν να καλύψουν ένα κενό που μέχρι πριν περίπου από δύο δεκαετίες καλυπτόταν από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως των ρητινοκαλλιεργητών και των βοσκών: αυτό της διαχείρισης της καύσιμης ύλης. «Τώρα έχουν εκλείψει, τα δάση πύκνωσαν και εδώ έρχεται η προσπάθεια των έργων. Η σκέψη και η φιλοσοφία του είναι ορθότατη».

Το πρόγραμμα AntiNERO ξεκίνησε το 2022 με στόχο, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία αντιπυρικών ζωνών, τη διάνοιξη δασικών δρόμων και τον καθαρισμό τμημάτων των δασών με μηχανικά μέσα – πρόκειται ουσιαστικά για γραμμές ανάσχεσης της φωτιάς, διευκολύνοντας με αυτόν τον τρόπο την κατάσβεσή της. Το συνολικό κόστος ανέρχεται περίπου στα 667 εκατομμύρια ευρώ, μεγάλο μέρος των οποίων δόθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης. Μόνο στη Δυτική Αττική, υπολογίζεται ότι έχουν πραγματοποιηθεί έργα αξίας 20 εκατομμυρίων ευρώ.

Σύμφωνα με τον Γεωργιάδη, όμως, υπάρχουν και εναλλακτικές και μάλιστα πιο φτηνές. Κάποιες προβλέφθηκαν στον νόμο «Ενεργή Μάχη», που ψηφίστηκε την περασμένη άνοιξη. «Μεταξύ αυτών είναι η ελεγχόμενη βόσκηση και η προδιαγεγραμμένη καύση τον χειμώνα», λέει. Επιπλέον, εποχικοί πυροσβέστες έχουν και οι ίδιοι ζητήσει να υλοποιούν προγράμματα καθαρισμού και αντιπυρικών ζωνών τον χειμώνα.

Η έρευνα αυτή δίνει μια πρώτη εικόνα για το πώς αντέδρασε η πιο καταστροφική πυρκαγιά του καλοκαιριού όταν συνάντησε κάποια από τα έργα του AntiNERO: σε κάποια σημεία προσπεράστηκαν από τις φλόγες, σε άλλα έδρασαν θετικά. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται περαιτέρω μελέτη, αναλύσεις και στοιχεία για να υπάρξει μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση του προγράμματος.