Οζγκούρ Ουνλουχισαρτζικλί στα «ΝΕΑ»: «Η Τουρκία δεν θέλει το Ισραήλ στο Αιγαίο»

Παρά την ανταγωνιστική ρητορική που έχει αναπτυχθεί τελευταίως, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις συνεχίζουν να βρίσκονται σε ύφεση, αν και πιο εύθραυστη, αλλά δεν έχουμε επιστρέψει σε κατάσταση κρίσης, εκτιμά στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο Οζγκούρ Ουνλουχισαρτζικλί, περιφερειακός διευθυντής του German Marshall Fund (GMF) στην Τουρκία και διευθύνων σύμβουλος του GMF για τη Νότια και Ευρύτερη Ευρώπη. Ο κορυφαίος αναλυτής στην τουρκική εξωτερική πολιτική εξηγεί επίσης γιατί ανησυχεί η Τουρκία για το νέο αντιπυραυλικό σύστημα της Ελλάδας, μιλάει για τα F-35 και τα Eurofighter, για την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών και το Κυπριακό.

Η ένταση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας έχει κλιμακωθεί. Υπάρχει κίνδυνος να φτάσει σε οριακό σημείο;

Η Τουρκία και η Ελλάδα βρίσκονται σε διαδικασία προσέγγισης που αποσκοπεί στη μείωση των εντάσεων και την αποκατάσταση του διαλόγου. Ο στόχος δεν ήταν ποτέ η επίλυση των υποκείμενων διαφορών. Επομένως, οι χώρες εξακολουθούν να βρίσκονται σε φάση ύφεσης. Εχει γίνει κάπως πιο εύθραυστη, αλλά δεν έχουμε επιστρέψει σε κατάσταση κρίσης. Το επίτευγμα των τελευταίων ετών είναι ότι η σχέση τέθηκε υπό πολιτικό έλεγχο και από τις δύο πλευρές. Αυτό συνεχίζεται. Ακούμε σχόλια και από τις δύο πρωτεύουσες από αξιωματούχους, πολιτικούς, πρώην αξιωματούχους, πρώην πρέσβεις κ.λπ., τα οποία καθιστούν την ύφεση κάπως πιο ευάλωτη. Ωστόσο, ο πολιτικός έλεγχος διατηρείται και στις δύο πλευρές. Ομως, η ανταγωνιστική ρητορική και από τις δύο πλευρές θα μπορούσε να οδηγήσει σε δυναμική κλιμάκωσης σε περίπτωση ατυχημάτων. Προς το παρόν, πάντως, ο κίνδυνος κλιμάκωσης δεν είναι ιδιαίτερα υψηλός.

Ο Ερντογάν ζήτησε, για άλλη μία φορά, στη ΓΣ του ΟΗΕ λύση δύο κρατών στην Κύπρο.

Διαχωρίζω το Κυπριακό από τις διμερείς σχέσεις Τουρκίας – Ελλάδας. Η συγκρατημένη αισιοδοξία μου όσον αφορά τη διαχείριση της ελληνοτουρκικής διαφοράς δεν επεκτείνεται στην επίλυση του Κυπριακού. Η διαχείριση, αν και όχι η οριστική επίλυση, των ελληνοτουρκικών διαφορών είναι σχετικά ευκολότερη σε σύγκριση με την επίλυση του Κυπριακού, η οποία είναι εξαιρετικά δύσκολη, καθώς οι θέσεις των δύο πλευρών στο νησί για το μέλλον απέχουν πολύ μεταξύ τους και δεν είναι εύκολο να συμβιβαστούν. Το ζήτημα συνοψίζεται στην πολιτική ισότητα. Μέχρι να υπάρξει κάποιου είδους σύγκλιση στα θέματα της κυριαρχίας και της πολιτικής αυτονομίας, είναι πολύ δύσκολο να επιλυθεί το Κυπριακό. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι αδύνατη η λήψη μέτρων για την αποφυγή συγκρούσεων ή ακόμα και η συνεργασία σε ορισμένους τομείς. Είναι εφικτά και σημαντικά.

Σχετίζονται οι αντιδράσεις της Τουρκίας με την επιλογή από την ελληνική κυβέρνηση ενός ισραηλινού προηγμένου αντιπυραυλικού συστήματος;

Αυτό δεν περνά απαρατήρητο στην Τουρκία. Η Τουρκία ανησυχεί περισσότερο για την επέκταση της εμβέλειας του Ισραήλ στο Αιγαίο παρά για την Ελλάδα. Μέρος του συστήματος που θα εγκατασταθεί στην Ελλάδα παρέχει δυνατότητες συλλογής δεδομένων στο Ισραήλ, όχι στην Ελλάδα. Δεδομένης της έντασης στις σχέσεις Τουρκίας – Ισραήλ, το ζήτημα αφορά την Τουρκία. Το πιο σημαντικό, ωστόσο, είναι, και το λέω και στις δύο πλευρές, το εξής: η Τουρκία αναπτύσσει νέες ικανότητες μέσω της αμυντικής της βιομηχανίας.

Η Ελλάδα αποκτά νέες ικανότητες μέσω εισαγωγών και συνεργασιών. Αυτά δεν θα έπρεπε να αποτελούν πρόβλημα. Η Τουρκία και η Ελλάδα είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ και αμφότερες τηρούν τη δέσμευσή τους για αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ. Δεν υπάρχει τίποτα μεμπτό σε αυτό. Το πρόβλημα έγκειται στα πολιτικά μηνύματα που συνοδεύουν αυτές τις πρωτοβουλίες. Είναι άλλο να αναπτύσσει η Ελλάδα νέες ικανότητες και άλλο να τις συνοδεύει με ρητορική που αφορά την Τουρκία. Είναι άλλο να αποκτά η Τουρκία νέες ικανότητες και άλλο να αφήνει να εννοηθεί ότι αυτές στρέφονται κατά της Ελλάδας.

Ποια είναι η κατάσταση με τα F-35; Τα χρειάζεται η Τουρκία;

Πρόκειται για ένα ζήτημα που συχνά παρερμηνεύεται στην Τουρκία. Ο πρόεδρος Τραμπ θα μπορούσε να άρει τις κυρώσεις του νόμου CAATSA μέσω εκτελεστικού διατάγματος, όμως η προμήθεια F-35 στην Τουρκία είναι πιο περίπλοκη, καθώς ο Νόμος περί Προμηθειών Εθνικής Αμυνας των ΗΠΑ περιλαμβάνει διάταξη η οποία απαγορεύει την πώληση F-35 στην Τουρκία όσο η χώρα διατηρεί τους S-400. Ο Τραμπ δεν μπορεί να τον παρακάμψει με προεδρικό διάταγμα.

Για να καταστεί η Τουρκία επιλέξιμη για την αγορά F-35, θα πρέπει να απαλλαγεί από τα συστήματα S-400. Φαίνεται ότι η Τουρκία προσπαθεί να τα πωλήσει στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με τη συγκατάθεση της Ρωσίας και των ΗΠΑ. Εάν συμβεί αυτό, τότε θα ανοίξει ο δρόμος για την αγορά των πρώτων F-35 από την Τουρκία. Τα χρειάζεται, καθώς δεν βρίσκεται κοντά στην παραγωγή δικού της μαχητικού αεροσκάφους. Φυσικά, εάν υλοποιηθεί η πώληση Eurofighter στην Τουρκία, θα αποτελέσει ορόσημο, καθώς η χώρα θα ενταχθεί σε μια σημαντική πολυμερή ευρωπαϊκή αμυντική πρωτοβουλία. Η Τουρκία επιθυμεί επίσης στενότερη συνεργασία με τη Γερμανία, η οποία ενισχύσει τη δική της αμυντική βιομηχανία.

Πρέπει να ανησυχεί η Ελλάδα για την ενισχυμένη διμερή συνεργασία στην άμυνα μεταξύ της Τουρκίας και χωρών της ΕΕ;

Καθόλου. Η άποψή μου είναι σαφής. Η Τουρκία και η Ελλάδα δεν πρόκειται να οδηγηθούν σε πόλεμο. Θα έπρεπε να πάνε πολλά πράγματα στραβά για να ξεσπάσει πόλεμος μεταξύ τους. Είναι σύμμαχοι. Οταν η Τουρκία αναπτύσσει νέες ικανότητες, το ΝΑΤΟ αποκτά νέες ικανότητες. Οταν η Ελλάδα αναπτύσσει νέες ικανότητες, το ΝΑΤΟ αποκτά, επίσης, νέες ικανότητες. Τουρκία και Ελλάδα πρέπει να εστιάσουν στις κοινές απειλές, αντί να στρέφονται η μία εναντίον της άλλης, και να προσπαθήσουν να διαχειριστούν τα προβλήματά τους βραχυπρόθεσμα και να τα επιλύσουν μακροπρόθεσμα μέσω του διαλόγου.

Γιατί επιμένει ο Ερντογάν στην αποστρατιωτικοποίηση των νησιών;

Από την οπτική της Τουρκίας, η αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου αποτελεί συμβατική υποχρέωση της Ελλάδας βάσει της Συνθήκης της Λωζάννης, ενώ η αποστρατιωτικοποίηση ορισμένων Δωδεκανήσων, συμπεριλαμβανομένου του Καστελλόριζου, αποτελεί ελληνική δέσμευση από τη Διάσκεψη Ειρήνης των Παρισίων. Από την άλλη πλευρά τα κράτη ανησυχούν για τη στρατιωτικοποίηση γύρω από τα σύνορά τους και η Τουρκία επιδιώκει να ανακόψει εν τη γενέσει της κάθε πιθανή ενίσχυση της στρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών.