Η Αθήνα από την εποχή του Οθωνα μέχρι τον Μεσοπόλεμο – Σπάνιες φωτογραφίες απο το αρχείο της οικογένειας Στάγγεσερ

Το 1833, όταν ο ‘Οθωνας φτάνει στην Αθήνα, οι εφημερίδες της εποχής αναγγέλλουν την άφιξή του με μεγάλη επισημότητα. Δεν είναι μόνο ο ερχομός του νεαρού βασιλιά που μαγνητίζει το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης, αλλά και η συνοδεία που τον πλαισιώνει.

Μαζί του καταφτάνουν από τη Βαυαρία επιλεγμένοι επιστήμονες, διοικητικοί υπάλληλοι και επαγγελματίες που θα αναλάβουν να οργανώσουν τη νέα πρωτεύουσα στα ευρωπαϊκά πρότυπα. Είναι οπλοτεχνίτες και ξυλουργοί, ο ωρολογοποιός Λίκερτ, ο γεωπόνος Σμιθ, ο μεταλλειολόγος Γεώργιος Φιξ – ο γιος του οποίου θα φτιάξει αργότερα την πρώτη χειροκίνητη ζυθοποιία στην Ελλάδα, μέσα στην εξοχική του κατοικία στο Κολωνάκι.

Ανάμεσά τους βρίσκεται και ο Μαρτίνος Στάγγεσερ, ένας ταλαντούχος τεχνίτης από το Μάιντς, ο οποίος εγκαθίσταται στην Αθήνα και ανοίγει το επιπλοποιείο του κοντά στην εκκλησία της Χρυσοσπηλιώτισσας, στην οδό Μιλτιάδου 9.

Ο Στάγγεσερ και οι απόγονοί του θα γίνουν οι επίσημοι επιπλοποιοί της Βασιλικής Αυλής. Θα ντύσουν με έπιπλα το παλάτι, κάποια από τα οποία σώζονται ακόμη στο Τατόι, θα επιμεληθούν την κατοικία του πρωθυπουργού Γούναρη και άλλων κυβερνητικών αξιωματούχων, συστήνοντας το στυλ Μπίντερμαγιερ στην αθηναϊκή ελίτ. Θα κατασκευάσουν την προίκα της πριγκίπισσας Ελένης της Ρουμανίας και θα αφήσουν το αποτύπωμά τους στον εξοπλισμό κρατικών οργανισμών, διαμορφώνοντας τα πρώτα έπιπλα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του νοσοκομείου Ευαγγελισμός.

Η πολυκύμαντη ιστορία της οικογένειας, που θα παραμείνει στην Αθήνα και μετά την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα κατά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ξεδιπλώνεται μέσα από το σπάνιο φωτογραφικό αρχείο των Στάγγεσερ. Και μαζί της ξεδιπλώνεται η ιστορία της παλιάς Αθήνας. Μερικά από τα μοναδικά αυτά ντοκουμέντα παρουσιάζουν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ Σαββατοκύριακο», μαζί με τις αφηγήσεις απογόνων της οικογένειας.

Το επιπλοποιείο στην οδό Μιλτιάδου

«Ο Μαρτίνος Στάγγεσερ έφτασε αρχικά στο Ναύπλιο και από εκεί μετέβη κατευθείαν στην Αθήνα», λέει ο Μάνος Στάγγεσερ-Διαμαντής, τρισέγγονος των Στάγγεσερ. «Το 1836 παντρεύεται την Τερέζα Μέτερνιχ και ανοίγει το επιπλοποιείο στην οδό Μιλτιάδου – υπάρχει ακόμη το συμβόλαιο από εκείνη την εποχή», διηγείται. «Στο ισόγειο λειτουργούσε το επιπλοποιείο και στον επάνω όροφο ζούσε η οικογένεια».

Ο Μαρτίνος πεθαίνει το 1890 και τον διαδέχεται ο γιος του Βαλεντίνος, υπό τη διοίκηση του οποίου το εργαστήρι φτάνει να απασχολεί 20 άτομα. Μετά τον γάμο του με τη Ρόζα φον Μπρεντάνο Τσιμαρόλι ανοίγεται ακόμη περισσότερο στον γερμανόφωνο κόσμο της Αθήνας, ενώ το 1893 εκλέγεται πρόεδρος του Σωματείου Ξυλουργών και Ξυλεμπόρων και συνδέεται με τον ελληνογερμανικό σύλλογο «Φιλαδέλφεια», ένα από τα σημεία αναφοράς της γερμανικής κοινότητας της πόλης.

Υπό τον Βαλεντίνο και έπειτα τον γιο του, Αντώνιο, ο οποίος σπούδασε σχέδιο επίπλου στο Μόναχο έως το 1896, το εργαστήρι γνωρίζει μεγάλη άνθηση. Οι Στάγγεσερ επιπλώνουν μερικά από τα αριστουργηματικά κτίρια και σπίτια της Αθήνας, όπως του Σερπιέρη και της Λαίδης Λω. Συνεργάζονται με τον Τσίλλερ και αναλαμβάνουν τη συναρμολόγηση των επίπλων της Ακαδημίας Αθηνών, τα οποία έφτασαν από τη Βιέννη.

Η διαδρομή τους είναι άρρηκτα δεμένη με την πορεία της νεοσύστατης πρωτεύουσας. «Τους άρεσε πολύ να φωτογραφίζουν τις στιγμές τους. Κάποιες από τις φωτογραφίες έχουν τραβηχτεί με μια Kodak No. 2 του 1925, που τη χρησιμοποιώ ακόμη», λέει ο Μάνος Στάγγεσερ-Διαμαντής.

Με αυτήν έχουν απαθανατιστεί εικόνες της πόλης που δεν υπάρχουν πια: το σπίτι της οικογένειας στην οδό Αγίου Αλεξάνδρου 70 στο Παλαιό Φάληρο, τα εξοχικά τους στα Πατήσια, στιγμές οικογενειακής θαλπωρής, όπως τα Χριστούγεννα του 1925 μέσα σε ένα μεγαλοαστικό σπίτι της Αθήνας. Μαζί με τις οικογενειακές στιγμές καταγράφεται και η ιστορία της πόλης.

Η επιστροφή του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄

Αληθινά ντοκουμέντα είναι οι λήψεις που τραβήχτηκαν στη διασταύρωση Σταδίου και Ομήρου το 1920. Μέλη της οικογένειας Στάγγεσερ τις συνδέουν με την επιστροφή του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄ στην Αθήνα, μια εποχή που ελάχιστοι είχαν πρόσβαση στον φωτογραφικό φακό. Κοπέλες με παραδοσιακές στολές και έφιπποι παρελαύνουν σε γιορτινή ατμόσφαιρα μπροστά από τα περίφημα Οπτικά Φήλιξ Ράνιος και το ιστορικό βιβλιοπωλείο Σαλίβερος, ενώ κόσμος έχει συγκεντρωθεί για να παρακολουθήσει.

Εκτός αυτών, ένα τιμολόγιο του 1916, στο οποίο διαβάζει κανείς «Επιπλοποιείον της Α. Μ. της Βασιλίσσης και της Α.Β.Υ. του Διαδόχου». Η επιγραφή του καταστήματος «Στάγγεσερ & Υιός» με τα βασιλικά μετάλλια, ο γύψινος βασιλικός θυρεός που ξεκρέμασε ο Αντώνιος Στάγγεσερ όταν το επιπλοποιείο σταμάτησε να λειτουργεί, το έγγραφο παράδοσης «δύο ερμαρίων, εκ ξύλου δρυός, με 160 συρτάρια έκαστον» προς το Νομισματικό Μουσείο, με ημερομηνία 1892. Μικρά τεκμήρια μιας άλλης Αθήνας, ένα παράθυρο στην ζωή της πόλης.

Ολη τους η ζωή ήταν στην Αθήνα

Από την ημέρα που άφησαν πίσω τους τη Γερμανία, για τους Στάγγεσερ δεν υπήρξε ποτέ ο δρόμος της επιστροφής. Ούτε πολλά χρόνια αργότερα, όταν ο κόσμος ταλανίστηκε από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Η γιαγιά μου, Ρόζα, μου περιέγραφε τον Αντώνιο ως έναν άνθρωπο μελαγχολικό. Ο πόλεμος έφερε τα πάνω-κάτω», λέει ο Μάνος Στάγγεσερ-Διαμαντής. «Οταν οι Γερμανοί ηττήθηκαν, πριν φύγουν από την Αθήνα, πήγαιναν και χτυπούσαν πόρτα πόρτα τα σπίτια των γερμανών υπηκόων και τους έλεγαν ότι αύριο, την τάδε ώρα, θα περάσει φορτηγό και θα σας παραλάβει για τη Γερμανία». Οι Στάγγεσερ δεν ήθελαν να φύγουν. «Ολη τους η ζωή ήταν στην Αθήνα. Το ίδιο βράδυ κλείδωσαν το σπίτι τους στο Φάληρο και κρύφτηκαν στην Κυψέλη».

Το φωτογραφικό αρχείο της οικογένειας παραχωρήθηκε προς αντιγραφή στη Monumenta, με την επικεφαλής της, Ειρήνη Γρατσία, να το χαρακτηρίζει πολύτιμο και σπάνιο υλικό που αποκαλύπτει άγνωστες εικόνες από κτίρια της πόλης, ειδικά της εποχής του Μεσοπολέμου.

«Είναι ανθρώπινες και πολύ συγκινητικές οι φωτογραφίες των ιδιωτών που φτάνουν στα χέρια μας – διαθέτουμε πλέον περισσότερες από 1.500 – διότι αποτυπώνουν την ιστορία μιας στιγμής, την ιστορία μιας οικογένειας, αλλά ταυτόχρονα αποτυπώνουν την ιστορία της πόλης. Μας δίνουν εικόνα για κτίρια, τα περισσότερα από τα οποία είναι κατεδαφισμένα, και εμπλουτίζουν τη γνώση μας για την τυπολογία και τη ρυθμολογία του κτιριακού αποθέματος της Αθήνας. Ετσι έχουμε περισσότερο υλικό για μελέτη στη διάθεσή μας», λέει.