Netflix: Αντιδράσεις για την τηλεοπτική αναβίωση του «Πειράματος της φυλακής του Στάνφορντ»

Αντιδράσεις προκαλεί η απόφαση του Netflix να μεταφέρει στην τηλεόραση, σε μορφή ριάλιτι, το περίφημο «Πείραμα της φυλακής του Στάνφορντ», μία από τις πιο αμφιλεγόμενες μελέτες στην ιστορία της κοινωνικής ψυχολογίας.

Η νέα σειρά, με τίτλο «The New Stanford Prison Experiment», αναμένεται να κάνει πρεμιέρα στις 21 Οκτωβρίου και θα αποτελείται από έξι επεισόδια διάρκειας περίπου 45 λεπτών.

Σύμφωνα με την παρουσίαση της παραγωγής, 30 εθελοντές θα εισέλθουν σε πραγματική φυλακή και θα χωριστούν τυχαία σε δύο ομάδες, «κρατουμένων» και «φρουρών».

Στόχος είναι να εξεταστεί κατά πόσο οι άνθρωποι προσαρμόζονται στους ρόλους και τις ιεραρχικές δομές που τους ανατίθενται ή αν μπορούν να αντισταθούν στις πιέσεις που ασκεί η εξουσία.

Οι αντιδράσεις για τη νέα παραγωγή

Η ανακοίνωση της σειράς έχει προκαλέσει συζητήσεις σχετικά με τα όρια μεταξύ επιστημονικής έρευνας, ψυχαγωγίας και τηλεοπτικού θεάματος.

Κριτικές που έχουν διατυπωθεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επικεντρώνονται κυρίως στο κατά πόσο είναι σκόπιμο να αναπαραχθούν συνθήκες παρόμοιες με εκείνες ενός πειράματος που έχει συνδεθεί με έντονη ψυχολογική πίεση στους συμμετέχοντες.

Στο επίκεντρο βρίσκονται επίσης τα μέτρα που θα ληφθούν για την προστασία των εθελοντών, καθώς και οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες θα μπορούν να αποχωρήσουν από τη διαδικασία.

Το πείραμα του 1971

Το αρχικό πείραμα πραγματοποιήθηκε το 1971 από τον ψυχολόγο Φίλιπ Ζιμπάρντο στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ.

Οι συμμετέχοντες ήταν φοιτητές, οι οποίοι ανέλαβαν τυχαία τους ρόλους των κρατουμένων και των δεσμοφυλάκων σε μια προσομοιωμένη φυλακή.

Η μελέτη είχε σχεδιαστεί να διαρκέσει δύο εβδομάδες, όμως διακόπηκε έπειτα από μόλις έξι ημέρες. Κατά τη διάρκεια του πειράματος, ορισμένοι από τους συμμετέχοντες που είχαν αναλάβει τον ρόλο των φρουρών επέδειξαν επιθετική και κακοποιητική συμπεριφορά, ενώ ορισμένοι από τους «κρατουμένους» παρουσίασαν έντονο άγχος και συναισθηματική επιβάρυνση.

Το πείραμα έγινε στη συνέχεια ιδιαίτερα γνωστό ως παράδειγμα της επίδρασης που μπορούν να ασκήσουν οι κοινωνικοί ρόλοι και οι συνθήκες εξουσίας στην ανθρώπινη συμπεριφορά.

Η επιστημονική εγκυρότητα υπό αμφισβήτηση

Ωστόσο, η συζήτηση γύρω από το πείραμα δεν περιορίζεται στα ζητήματα δεοντολογίας.

Η επιστημονική εγκυρότητα των συμπερασμάτων του έχει αμφισβητηθεί από μεταγενέστερες έρευνες και αναλύσεις. Ερευνητές έχουν υποστηρίξει ότι η συμπεριφορά ορισμένων συμμετεχόντων μπορεί να επηρεάστηκε από τις οδηγίες, τις προσδοκίες ή το πλαίσιο που δημιούργησαν οι ερευνητές.

Οι αμφισβητήσεις αυτές έχουν οδηγήσει σε ευρύτερη συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάστηκε το αρχικό πείραμα και για το κατά πόσο τα συμπεράσματά του μπορούν να γενικευθούν.

Το νέο ερώτημα

Η τηλεοπτική αναβίωση του πειράματος επαναφέρει έτσι ένα διαφορετικό αλλά εξίσου σημαντικό ζήτημα: ποια είναι τα όρια όταν ένα αμφιλεγόμενο κοινωνικό πείραμα μετατρέπεται σε τηλεοπτικό θέαμα;

Στο επίκεντρο βρίσκονται ζητήματα όπως η ενημερωμένη συναίνεση των συμμετεχόντων, η ύπαρξη οικονομικών ή άλλων κινήτρων, η ψυχολογική τους προστασία και η δυνατότητα άμεσης αποχώρησης από τη διαδικασία.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον δεν αφορά μόνο το πώς επιδρά η εξουσία στην ανθρώπινη συμπεριφορά, αλλά και μέχρι πού μπορεί να φτάσει η τηλεοπτική ψυχαγωγία όταν χρησιμοποιεί πραγματικούς ανθρώπους και συνθήκες που μπορούν να προκαλέσουν ψυχολογική πίεση.