Γιατί δυσκολεύονται τα παιδιά στα μαθηματικά; – Πώς έλυσαν το πρόβλημα στην Ασία

Δεν είναι απλώς θέμα να ξέρει ένα παιδί να κάνει έναν πολλαπλασιασμό ή να λύσει μια εξίσωση. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μπορεί να χρησιμοποιήσει τα μαθηματικά για να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα που δεν έχει ξαναδεί. Και σε αυτό το πεδίο, οι διαφορές ανάμεσα στα εκπαιδευτικά συστήματα είναι τεράστιες.

Στο PISA 2022, το οποίο εξετάζει τις δεξιότητες των 15χρονων, η Σιγκαπούρη συγκέντρωσε 575 μονάδες στα μαθηματικά, καταλαμβάνοντας την πρώτη θέση. Ακολούθησαν Μακάο με 552, Ταϊβάν με 547, Χονγκ Κονγκ με 540, Ιαπωνία με 536 και Νότια Κορέα με 527. Η Εσθονία, με 510 μονάδες, αποτέλεσε την ισχυρότερη ευρωπαϊκή παρουσία μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ ήταν 472 μονάδες.

Οι διαφορές γίνονται ακόμη πιο εντυπωσιακές όταν κοιτάξει κανείς όχι τον μέσο όρο αλλά τους μαθητές που μπορούν να αντιμετωπίσουν πραγματικά σύνθετα προβλήματα.

Στη Σιγκαπούρη, το 41% των 15χρονων έφτασε στα επίπεδα 5 και 6 του PISA, δηλαδή στις υψηλότερες βαθμίδες μαθηματικής επάρκειας. Στην Ταϊβάν το ποσοστό ήταν 32%, στο Χονγκ Κονγκ 27% και σε Ιαπωνία και Νότια Κορέα 23%. Ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ ήταν μόλις 9%.

Η απόσταση της Ελλάδας

Η εικόνα στην Ελλάδα βρίσκεται στον αντίποδα. Μόλις 2% των Ελλήνων μαθητών έφτασε στα επίπεδα 5 και 6 στα μαθηματικά. Η ελληνική επίδοση ήταν 430 μονάδες, έναντι 453 το 2012, όταν τα μαθηματικά ήταν επίσης το βασικό αντικείμενο του PISA. Πρόκειται για απώλεια άνω των 20 μονάδων μέσα σε μία δεκαετία.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή το PISA δεν εξετάζει απλώς αν ο μαθητής έχει απομνημονεύσει τύπους. Εξετάζει κατά πόσο μπορεί να συλλογιστεί μαθηματικά, να μετατρέψει ένα πραγματικό πρόβλημα σε μαθηματικό μοντέλο και να χρησιμοποιήσει τις γνώσεις του για να φτάσει σε λύση.

Διαβάστε επίσης: Γιατί οι μαθητές δεν καταλαβαίνουν τι διαβάζουν – Τι λέει στο tanea.gr ο συντονιστής του εθνικού προγράμματος PISA

Η Ισπανία βρίσκεται πιο κοντά στον μέσο όρο, αλλά αντιμετωπίζει επίσης σοβαρό πρόβλημα. Το 73% των μαθητών της έφτασε τουλάχιστον στο βασικό Επίπεδο 2, πράγμα που σημαίνει ότι περίπου 27% έμεινε κάτω από αυτό. Μόλις 6% βρέθηκε στα επίπεδα 5 και 6.

Και το πρόβλημα φαίνεται να αρχίζει νωρίς. Στο TIMSS 2023, που εξετάζει μαθητές Δ΄ Δημοτικού, η Ισπανία συγκέντρωσε 498 μονάδες στα μαθηματικά, έναντι 525 του μέσου όρου των χωρών του ΟΟΣΑ που συμμετείχαν. Το 37,8% των Ισπανών μαθητών βρέθηκε στο χαμηλό ή κάτω από το χαμηλό επίπεδο, ενώ μόλις 4,2% έφτασε στο προχωρημένο. Στην Ιαπωνία, αντίθετα, μόλις 5,4% βρισκόταν στις δύο χαμηλότερες κατηγορίες και στη Νότια Κορέα 6,6%.

Τι κάνουν διαφορετικά στην Ασία;

Δεν υπάρχει μία «ασιατική συνταγή» που μπορεί απλώς να αντιγραφεί. Υπάρχουν όμως ενδιαφέρουσες διαφορές στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η διδασκαλία.

Στη Σιγκαπούρη, το ίδιο το επίσημο πρόγραμμα σπουδών τοποθετεί στο κέντρο τη μαθηματική επίλυση προβλημάτων. Δίνει έμφαση όχι μόνο στην ευχέρεια στις πράξεις αλλά στην κατανόηση των εννοιών, στον συλλογισμό και στη στρατηγική σκέψη. Η φιλοσοφία είναι ότι ο μαθητής πρέπει να γνωρίζει όχι μόνο «τι» κάνει και «πώς» το κάνει, αλλά και γιατί λειτουργεί.

Η Ιαπωνία ακολουθεί επίσης μια προσέγγιση που δίνει ιδιαίτερο βάρος στη μαθηματική σκέψη, στην επίλυση προβλημάτων και στην παρουσίαση διαφορετικών τρόπων προσέγγισης μιας λύσης. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και το ιαπωνικό υπουργείο Παιδείας, παρά τις εξαιρετικές επιδόσεις της χώρας, επισημαίνει ότι χρειάζεται περισσότερη σύνδεση των μαθηματικών με προβλήματα της πραγματικής ζωής.

Η Εσθονία δείχνει ότι οι πολύ υψηλές επιδόσεις δεν είναι αποκλειστικά ασιατικό φαινόμενο. Περισσότερο από 85% των μαθητών της φτάνει τουλάχιστον στο Επίπεδο 2. Παράλληλα, η επίδραση του κοινωνικοοικονομικού υπόβαθρου, αν και παραμένει σημαντική, είναι μικρότερη από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ: η διαφορά μεταξύ του ανώτερου και του κατώτερου κοινωνικοοικονομικού τεταρτημορίου ήταν 81 μονάδες, έναντι 93 στον ΟΟΣΑ.

Ο φόβος των μαθηματικών

Υπάρχει όμως και κάτι που δεν αποτυπώνεται εύκολα σε έναν σχολικό βαθμό: το άγχος. Τα στοιχεία του PISA δείχνουν ότι το μαθηματικό άγχος έχει αυξηθεί σε σχέση με το 2012. Οι μαθητές που φοβούνται τα μαθηματικά δυσκολεύονται περισσότερο να συγκεντρωθούν στην ίδια την επίλυση του προβλήματος και συχνά αποφεύγουν τις απαιτητικές ασκήσεις επειδή φοβούνται την αποτυχία.

Εδώ ο εκπαιδευτικός μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά. Στις περισσότερες χώρες, οι μαθητές που αισθάνονται μεγαλύτερη υποστήριξη από τον καθηγητή τους εμφανίζουν μικρότερο μαθηματικό άγχος. Ο ΟΟΣΑ διαπιστώνει επίσης ότι η καλύτερη σχέση μαθητή-εκπαιδευτικού συνδέεται σχεδόν παντού με χαμηλότερο άγχος απέναντι στα μαθηματικά.

Υπάρχει και ο κοινωνικός παράγοντας. Το οικογενειακό και οικονομικό υπόβαθρο παραμένει ισχυρός προγνωστικός παράγοντας των επιδόσεων σχεδόν παντού. Ακόμη και στη Σιγκαπούρη, που βρίσκεται στην κορυφή του κόσμου, η απόσταση μεταξύ κοινωνικοοικονομικά ευνοημένων και μειονεκτούντων μαθητών έφτασε τις 112 μονάδες – μεγαλύτερη από τη μέση διαφορά των 93 μονάδων στον ΟΟΣΑ.

Τα στοιχεία αποκαλύπτουν τελικά δύο διαφορετικές προκλήσεις. Η πρώτη είναι να μη φτάνει ένα παιδί στην εφηβεία χωρίς τις στοιχειώδεις μαθηματικές δεξιότητες. Η δεύτερη είναι να μπορεί το εκπαιδευτικό σύστημα να οδηγήσει τους μαθητές με μεγαλύτερες δυνατότητες σε πραγματικά υψηλό επίπεδο.

Η σύγκριση είναι αποκαλυπτική: 41% υψηλών επιδόσεων στη Σιγκαπούρη, 23% στην Ιαπωνία και την Κορέα, 6% στην Ισπανία και μόλις 2% στην Ελλάδα.

Δεν αποδεικνύεται από αυτά τα στοιχεία ότι τα παιδιά μιας χώρας είναι «καλύτερα» στα μαθηματικά από εκείνα μιας άλλης. Δείχνουν όμως πόσο διαφορετικά αποτελέσματα μπορούν να παράγουν τα εκπαιδευτικά συστήματα και τα κοινωνικά περιβάλλοντα μέσα στα οποία μεγαλώνουν οι μαθητές.

Τα μαθηματικά απαιτούν χρόνο, εξάσκηση, συγκέντρωση και -ίσως το δυσκολότερο- εξοικείωση με το λάθος. Να προσπαθείς, να μην βρίσκεις αμέσως την απάντηση και να συνεχίζεις.

Σε μια εποχή όπου μεγάλο μέρος της καθημερινότητας προσφέρει ταχύτητα και άμεση ανταπόκριση, αυτή μπορεί να είναι μία από τις μεγαλύτερες εκπαιδευτικές προκλήσεις: να μάθει το παιδί ότι στα μαθηματικά η δυσκολία δεν είναι σημάδι ότι πρέπει να σταματήσει. Είναι μέρος της διαδικασίας για να φτάσει στη λύση.