Αποτέφρωση: Από ταμπού, κανονικότητα

Συνεχής αύξηση του αριθμού των ανθρώπων που επιλέγουν τη μετά θάνατον καύση παρατηρείται στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια, ακολουθώντας – έστω και με σχετικά αργά βήματα – την τάση στην υπόλοιπη Ευρώπη. Αυτό αποτυπώνεται και από το γεγονός ότι μετά το αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας, που επί χρόνια υπήρξε μονοπώλιο, από τον περασμένο Νοέμβριο λειτουργεί και δεύτερο, στην Αλεξάνδρεια Ημαθίας, καλύπτοντας τις ανάγκες της Βόρειας Ελλάδας.

Σημειώνεται πως μέχρι το 2019, όταν άρχισε να λειτουργεί η μονάδα στη Ριτσώνα, όσοι επιθυμούσαν να αποτεφρωθούν αναγκάζονταν να πηγαίνουν σε γειτονικές χώρες, κυρίως στη Βουλγαρία. Η κατάσταση, όμως, φαίνεται πως αλλάζει, μαζί με τις συνήθειες. «Από εκεί που ήταν ταμπού, πλέον εμπεριέχει στοιχεία κανονικότητας», λέει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο Αντώνης Αλακιώτης, πρόεδρος της Ελληνικής Κοινωνίας Αποτέφρωσης και του αποτεφρωτηρίου της Ριτσώνας.

Ο ίδιος παρέθεσε μάλιστα και κάποιους αριθμούς που καταδεικνύουν την αύξηση. Έτσι, ενώ το 2020 μόλις το 2,2% των θανόντων πανελλαδικά αποτεφρώθηκε, το 2025 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 5,71% και φέτος αναμένεται να ξεπεράσει το 6,3%. Το παραπάνω επιβεβαιώνεται και από τα δημόσια οικονομικά στοιχεία. Με βάση αυτά, το 2025 η εταιρεία Crem Services SA, που διαχειρίζεται το αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας, είχε κύκλο εργασιών σχεδόν 5 εκατομμυρίων ευρώ, μια αύξηση της τάξης του 9,76% σε σχέση με το 2024 – ενώ αύξηση υπήρξε επίσης και στα κέρδη της εταιρείας, που το 2025 έφτασαν τα 2,1 εκατ. (μετά τους φόρους), έναντι 1,95 εκατ. το προηγούμενο έτος.

Γιατί, όμως, ολοένα περισσότεροι επιλέγουν την καύση; Οσοι μας μίλησαν, συνηγορούν ότι ο βασικός λόγος δεν είναι άλλος από την ανάγκη των οικογενειών να αποφύγουν τη διαδικασία εκταφής. Κάτι που ενδεχομένως νιώθουν ως «εκκρεμότητα», ενώ παράλληλα έχει τόσο οικονομικό όσο και ψυχολογικό κόστος. «Η αποτέφρωση δεν έχει ιδεολογικό ή θρησκευτικό περιεχόμενο», ξεκαθαρίζει ο Αλακιώτης.

«Πολλές οικογένειες, ειδικά νεότεροι άνθρωποι, δεν θα μπουν στη διαδικασία ταφής και εκταφής, δεν θέλουν να ζήσουν για δεύτερη φορά την απώλεια του ανθρώπου τους. Και βέβαια με την αποτέφρωση, μπορούν να σκορπίσουν ένα κομμάτι από τις στάχτες στη θάλασσα ή σε άλλο μέρος που ήθελε ο εκλιπών ή και να τις φυλάξουν στο σπίτι», προσθέτει από μεριάς του ο Νίκος Αγγελέτος, πρόεδρος της Ενωσης Λειτουργών Γραφείων Κηδειών Ελλάδος. Βέβαια υπάρχουν και πιο… ιδιαίτερες περιπτώσεις, όπου η τέφρα ζητείται να μεταποιηθεί σε κοσμήματα ή μέχρι και σε διαμάντια.

Χαμηλό ποσοστό και αντιδράσεις

Σε κάθε περίπτωση, παρ’ όλο που η Ελλάδα ακολουθεί τους ρυθμούς άλλων χωρών της Δυτικής Ευρώπης, τα ποσοστά αποτέφρωσης στη χώρα μας παραμένουν ακόμη χαμηλά και βέβαια η παραδοσιακή ταφή συνεχίζει να είναι κυρίαρχη. Στην κορυφή της σχετικής λίστας, σύμφωνα με στοιχεία της Κοινωνίας της Αποτέφρωσης για το 2024,  βρίσκονται χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης, όπως η Σλοβενία (87,19% των νεκρών) και η Δανία (87, 94%), ενώ τα ποσοστά μειώνονται σταδιακά προς Νότο και Ανατολάς –  Ισπανία (50,11%), Ιταλία (38,94%) και Βουλγαρία (6,63%).

Οπως εξηγεί ο πρόεδρος του ΔΣ του αποτεφρωτηρίου της Ριτσώνας, το 75% της πελατείας του είναι από την Αθήνα και τον Πειραιά. Τον Νοέμβριο του 2025, το «μονοπώλιο» της Ριτσώνας έσπασε το αποτεφρωτήριο στην Αλεξάνδρεια Ημαθίας. Το «κενό» στη Βόρεια Ελλάδα εντόπισε ο Σπύρος Ζερβός, ο οποίος άνοιξε τη συγκεκριμένη επιχείρηση, την οποία λέει πως είδε ως «πολιτιστική επένδυση». Στο σύντομο διάστημα που λειτουργεί, παρατηρεί ότι υπάρχει αύξηση του ενδιαφέροντος για την αποτέφρωση, ωστόσο δεν είναι κάτι το οποίο μπορεί ακόμα να αποτυπώσει στατιστικά.

«Υπήρξαν κάποιες, όχι έντονες, αντιδράσεις, οι οποίες πυροδοτήθηκαν από την εκκλησία, αλλά η τοπική κοινωνία σύντομα κατάλαβε ότι εδώ γίνεται μια διαδικασία με σεβασμό και αξιοπρέπεια και χωρίς να υπάρχει κάποια επιβάρυνση του περιβάλλοντος», αναφέρει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο».

Τα σχέδια που κατέρρευσαν

Σημειώνεται ότι παλιότερα υπήρχαν σκέψεις να ανοίξουν και δημοτικά αποτεφρωτήρια – μεταξύ άλλων στην Αθήνα, στου Ζωγράφου, στη Θεσσαλονίκη, στην Πάτρα και την Κρήτη – ωστόσο τα σχέδια κατέρρευσαν ή έχουν μείνει στα χαρτιά για πολεοδομικούς, πολιτικούς ή και οικονομικούς λόγους.

«Πέρα από τις αντιδράσεις που υπάρχουν, είναι και δύσκολο να βρεθεί ο κατάλληλος χώρος, ο οποίος θα είναι μακριά από κατοικίες. Επίσης, προς το παρόν, οι ανάγκες στη χώρα μας καλύπτονται από τα ήδη υπάρχοντα αποτεφρωτήρια», προσθέτει. Στο παραπάνω συμφωνεί και ο Ζερβός: «Στην επαρχία δεν είναι τόσο συνηθισμένο, οπότε δεν συμφέρει τόσο ως επένδυση και επιπλέον υπάρχει δυσκολία στις σχετικές αδειοδοτήσεις».

«Σίγουρα πρέπει να ανοίξει κάτι πιο κοντά στην Αθήνα, γιατί πολλές οικογένειες ταλαιπωρούνται για να έρθουν μέχρι τη Ριτσώνα», σημειώνει από την πλευρά του ο Αλακιώτης. Μάλιστα, το 2024, η Crem Services SA επιχείρησε να προχωρήσει στη δημιουργία ιδιωτικού αποτεφρωτηρίου και στον Ασπρόπυργο, το σχέδιο όμως βρίσκεται «στον πάγο», καθώς εκκρεμούν δικαστικές αποφάσεις, λόγω αντιδράσεων περιβαλλοντικών οργανώσεων, κατοίκων και της τοπικής αυτοδιοίκησης. «Παρ’ όλες τις δυσκολίες, όταν γίνει κανονικότητα και το επιλέγει περισσότερος κόσμος θα ανοίξουν και άλλα αποτεφρωτήρια. Είναι ανάγκη των καιρών», προσθέτει.