- Advertisement -
Πριν από μία εβδομάδα άνοιξε στο Βρετανικό Μουσείο η έκθεση της Ταπισερί της Μπαγέ. Πρόκειται για ένα κέντημα μήκους σχεδόν 70 μέτρων, που απεικονίζει την κατάκτηση της Αγγλίας από τον Γουλιέλμο τον Κατακτητή. Η Ταπισερί μεταφέρθηκε στο Λονδίνο ως δάνειο από τη Γαλλία και κάποιοι έσπευσαν να εκφράσουν τη γνώμη ότι ένα δάνειο μπορεί να αποτελέσει λύση και για το ζήτημα των Γλυπτών του Παρθενώνα. O Νίκολας Κάλιναν, διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, συμφώνησε άμεσα και εξέφρασε την ελπίδα ότι θα επιτευχθεί συμφωνία δανεισμού με την Ελλάδα.
Το δάνειο της Ταπισερί της Μπαγέ προφανώς δεν μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για τα Γλυπτά. Τα Γλυπτά είναι μέρος ενός διαμελισμένου μνημείου, από το οποίο αφαιρέθηκαν παράνομα από πράκτορες του Ελγιν. Σε αντίθεση με όσα ισχυρίζεται η βρετανική πλευρά, ο Ελγιν δεν έλαβε ποτέ φιρμάνι που να επιτρέπει ή να εγκρίνει αυτές τις ενέργειες. Αυτό το ξέρουμε, όχι επειδή το λέει τώρα η Τουρκία, αλλά επειδή διαθέτουμε το ιστορικό αρχείο και τη λεπτομερή αλληλογραφία του Ελγιν. Από ιστορικής άποψης, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι φιρμάνι δεν υπήρξε. Το 1816, η έκθεση μιας βρετανικής κοινοβουλευτικής επιτροπής επέτρεψε στη βρετανική κυβέρνηση να αγοράσει τα Γλυπτά από τον Ελγιν. Η επιτροπή αυτή απέφυγε σαφώς να αποφανθεί ως προς το θέμα της νομιμότητας. Την ίδια εποχή, βρετανοί βουλευτές διαμαρτυρήθηκαν έντονα για τον τρόπο με τον οποίο είχε συγκροτηθεί η συλλογή, ενώ ο βρετανός πρέσβης Robert Adair σε γράμμα του στον Ελγιν δήλωνε ότι η οθωμανική κυβέρνηση «αρνείται κατηγορηματικά ότι έχετε οποιαδήποτε κυριότητα επί αυτών των μαρμάρων». Με τα χρόνια, τα γεγονότα ξεχάστηκαν και παραποιήθηκαν.
Η υπόθεση της Ταπισερί της Μπαγέ είναι διαφορετική – και όχι μόνον επειδή δεν πρόκειται για διαμελισμένο μνημείο. Το Βρετανικό Μουσείο μνημονεύει την «επιστροφή» της Ταπισερί στην Αγγλία. Και όμως, καμία ιστορική πηγή δεν αποδεικνύει ότι δημιουργήθηκε εκεί. Η πρώτη ιστορική αναφορά στην Ταπισερί γίνεται το 1476 και προέρχεται από την απογραφή του καθεδρικού ναού της Μπαγέ στη Γαλλία, για τον οποίον και δημιουργήθηκε.
Κάποια στιγμή πρέπει να σταματήσουμε να συγκρίνουμε αυτά που δεν είναι συγκρίσιμα. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν πρέπει τα Γλυπτά να επιστρέψουν στην Αθήνα αλλά το πώς.
Οχι μέσω δανείου, ούτε μέσω ανταλλαγής, ούτε μέσω μιας «καινοτόμου πολιτιστικής συνεργασίας». Μια πολιτιστική συνεργασία είναι ανεξάρτητη από το αίτημα επαναπατρισμού και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να είναι η απάντηση σε αυτό.
O επαναπατρισμός είναι απλός, αν υπάρχει θέληση. Ας δούμε το παράδειγμα της Ολλανδίας που από το 2020 επιστρέφει τα πάντα (έχουμε και εκεί αρχαία. Μήπως συγκεντρωνόμαστε πολύ στα Γλυπτά και θυσιάζουμε πολλά για να είμαστε αρεστοί στο Βρετανικό Μουσείο;).
Το Μουσείο λέει ότι δεν μπορεί να τα επιστρέψει διότι το δεσμεύει ο νόμος. O βρετανός πρωθυπουργός Αντι Μπέρναμ δήλωσε πρόσφατα ότι η επιστροφή των Γλυπτών δεν είναι θέμα της κυβέρνησης αλλά του Μουσείου.
Το Βρετανικό Μουσείο τυπικά είναι ανεξάρτητος φορέας, αλλά o προϋπολογισμός του καλύπτεται κυρίως από το υπουργείο Πολιτισμού και η πλειοψηφία των επιτρόπων του διορίζεται από την κυβέρνηση. Ο νόμος όντως το εμποδίζει να επιστρέφει αντικείμενα, με λίγες εξαιρέσεις.
Αυτό πήγε να αλλάξει το 2022 με τον Νόμο περί Φιλανθρωπικών Ιδρυμάτων, αλλά για την ώρα ο νόμος αυτός δεν εφαρμόζεται στα μουσεία. Ακόμη και αν εφαρμοστεί, το Βρετανικό Μουσείο έχει καταστήσει σαφές ότι απορρίπτει το ενδεχόμενο επαναπατρισμού.
Η λύση πρέπει να προέλθει από τη βρετανική κυβέρνηση. Τα Γλυπτά παραχωρήθηκαν στο Βρετανικό Μουσείο με νόμο του 1816. Ενας νέος νόμος πρέπει να επιτρέψει την επιστροφή τους στην Αθήνα.
Ο Μπέρναμ μπορεί να διστάζει, αλλά η παγκόσμια Ιστορία θα τον θυμάται αν κάνει αυτό το βήμα. Να επιστρέψει τα Γλυπτά. Τώρα. Εμείς περιμένουμε.
Η Κατερίνα Τιτή είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Ερευνας της Νομικής στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS) της Γαλλίας
Comments are closed.