Καρκίνος του προστάτη: Ο ρόλος της διατροφής και το θεραπευτικό οπλοστάσιο

Η ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό και η γενετική προδιάθεση εξακολουθούν να αποτελούν τους βασικούς παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του προστάτη. Ομως, η εικόνα της νόσου έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Η σύγχρονη ογκολογία δεν αντιμετωπίζει πλέον τον καρκίνο του προστάτη ως μία ενιαία ασθένεια, αλλά ως ένα σύνολο όγκων με διαφορετική βιολογική συμπεριφορά – από εκείνους που μπορεί να μη χρειαστούν άμεσα θεραπεία έως τις επιθετικές και μεταστατικές μορφές που απαιτούν συνδυασμένη συστηματική αντιμετώπιση.

Και καθώς ο Σεπτέμβριος έχει καθιερωθεί ως μήνας ενημέρωσης, αποτελεί ιδανική αφορμή όχι μόνο για την υπενθύμιση της αξίας της έγκαιρης διάγνωσης αλλά και για να γίνει γνωστό πόσο έχει διευρυνθεί το θεραπευτικό οπλοστάσιο.

Αναλυτικότερα, στα πρώιμα στάδια, ο καρκίνος του προστάτη συνήθως δεν δίνει απολύτως κανένα σημάδι που να υπονοεί την ύπαρξη της ασθένειας. Σε πιο προχωρημένα στάδια, πάλι, μπορεί να δώσει συμπτώματα όπως: δυσκολία στην ούρηση, αίμα στα ούρα ή το σπέρμα, πόνο στα οστά, απώλεια βάρους και κούραση.

Τακτικός έλεγχος

Η απουσία συμπτωμάτων δεν πρέπει να δημιουργεί εφησυχασμό, όπως σημειώνουν οι ειδικοί της Ελληνικής Ουρολογικής Εταιρείας. Και προσθέτουν με νόημα, ότι η συγκεκριμένη ιδιαιτερότητα της νόσου καθιστά τον ετήσιο έλεγχο ιδιαίτερα σημαντικό.

Αυτός γίνεται μέσω μέτρησης της ποσότητας του PSA στο αίμα και δακτυλικής εξέτασης από το ορθό, μετά την ηλικία των 50 ετών. Στα άτομα με παράγοντες κινδύνου προτείνεται η έναρξη του ελέγχου να ξεκινάει νωρίτερα στην ηλικία των 45 ετών. Ο έλεγχος για τον καρκίνο του προστάτη περιλαμβάνει τις παρακάτω εξετάσεις:

• Μέτρηση των επιπέδων του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA) στο αίμα: Οι ειδικοί επισημαίνουν εντούτοις ότι το αυξημένο δεν σημαίνει αυτομάτως καρκίνος.
• Δακτυλική εξέταση από το ορθό.
• Πολυπαραμετρική Μαγνητική (mpMPRI): Μια ειδική εξέταση σε εξειδικευμένα ακτινολογικά εργαστήρια, η οποία μπορεί να ενισχύσει την υποψία της διάγνωσης και να κατευθύνει τη βιοψία του προστάτη.
• Βιοψία προστάτη: Σε περίπτωση που υπάρχει υποψία ύπαρξης κακοήθειας από τη δακτυλική εξέταση, τη μέτρηση του PSA ή τα ευρήματα της μαγνητικής, ο ουρολόγος σας θα προχωρήσει στη διενέργεια βιοψίας.

Υπερεπεξεργασµένα τρόφιµα

Τα νέα δεδομένα επαναφέρουν στο προσκήνιο και τον τρόπο ζωής. Πρόσφατη αμερικανική μελέτη σε 17.024 άνδρες, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «American Journal of Medicine», βρήκε ότι η υψηλότερη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων συνδεόταν με περίπου 29%-30% υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του προστάτη. Μάλιστα, η συσχέτιση παρέμενε, συνυπολογίζοντας παράγοντες όπως η ηλικία και το κάπνισμα. Οι ίδιοι οι ερευνητές, ωστόσο, επισημαίνουν την ανάγκη για μεγαλύτερες μελέτες και τυχαιοποιημένες δοκιμές.

Μόλις λίγες ημέρες πριν, άλλη δημοσίευση έδειξε ένα διαφορετικό κενό: την ελλιπή ενημέρωση των ανδρών για τη σχέση διατροφής και καρκίνου του προστάτη. Σε δημοσκόπηση 1.102 αμερικανών ανδρών, μόλις ένας στους πέντε γνώριζε ότι προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει την υψηλότερη κατανάλωση γαλακτοκομικών με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του προστάτη.

Οι γενικότερες συστάσεις για την πρόληψη, σύμφωνα με τους επιστήμονες της Ιατρικής Σχολής του Johns Hopkins, κινούνται προς μια ισορροπημένη διατροφή με περισσότερα φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά και λιγότερα κορεσμένα λιπαρά και υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους και συστηματική άσκηση. Οι ίδιοι τονίζουν, ωστόσο, ότι δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος τρόπος που να μπορεί να αποτρέψει τον καρκίνο του προστάτη και ότι η ηλικία και η γενετική προδιάθεση δεν μπορούν να τροποποιηθούν.

Ενεργός παρακολούθηση

Η πρόοδος δεν αφορά μόνο την πρόληψη και τη διάγνωση. Ενα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα είναι ότι δεν χρειάζεται πλέον κάθε άνδρας με καρκίνο του προστάτη να υποβληθεί άμεσα σε ριζική θεραπεία.

Πιο συγκεκριμένα και σύμφωνα με την Ελληνική Ουρολογική Εταιρεία, σε χαμηλού κινδύνου καρκίνους που βρίσκονται σε αρχικό στάδιο, η ενεργός παρακολούθηση αποτελεί τεκμηριωμένη στρατηγική. Η ριζική προστατεκτομή είναι η ενδεδειγμένη μορφή θεραπείας για τοπικό ή τοπικά επεκτεινόμενο καρκίνο του προστάτη και σε ασθενείς με προσδόκιμο επιβίωσης μεγαλύτερο από 10 χρόνια.

Οπως, δε, υπογραμμίζουν με νόημα οι επιστήμονες της Εταιρείας, η  αποτελεσματικότητα του χειρουργείου εξαρτάται από την εμπειρία του γιατρού που αναλαμβάνει την επέμβαση και όχι από τη μέθοδο που θα εφαρμοστεί (ανοιχτή, λαπαροσκοπική, ρομποτική). Αναφορικά, δε, με πιθανές επιπλοκές οι δύο συχνότερες είναι η ακράτεια ούρων και η στυτική δυσλειτουργία.

Ορµονοθεραπεία

Σε κάθε περίπτωση, όταν απαιτείται ριζική αντιμετώπιση, η χειρουργική επέμβαση και η ακτινοθεραπεία παραμένουν βασικές επιλογές. Στη ίδια λίστα, όμως, συμπεριλαμβάνεται και η ορμονοθεραπεία. Αναλυτικότερα και σύμφωνα με την Εταιρεία, «πρόκειται για θεραπεία που περιλαμβάνει χορήγηση ορμονών, που ελέγχουν τα επίπεδα της τεστοστερόνης στο αίμα. Σκοπός είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών, ενώ η συγκεκριμένη θεραπευτική επιλογή είναι συνήθως επικουρική του χειρουργείου ή της ακτινοθεραπείας και εφαρμόζεται σε προχωρημένες μορφές καρκίνου του προστάτη».

Εν τω μεταξύ, σημαντικές είναι και οι εξελίξεις για την αντιμετώπιση του προχωρημένου και μεταστατικού καρκίνου, με τις νεότερες θεραπείες να διευρύνουν σημαντικά τον χρόνο ελέγχου της νόσου και την επιβίωση.

Το επόμενο βήμα, μάλιστα, σύμφωνα με τους ιατρούς της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, δρα Μαρία Καπαρέλου (παθολόγος – ογκολόγος) και Θάνο Δημόπουλο (καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. πρύτανης ΕΚΠΑ) είναι η θεραπεία με βάση τη μοριακή ταυτότητα του όγκου. «Η αναζήτηση μεταλλάξεων στα BRCA1/2 και σε άλλα γονίδια επιδιόρθωσης του DNA μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για στοχευμένες θεραπείες, όπως οι αναστολείς PARP, σε ασθενείς που πληρούν τα κατάλληλα κριτήρια».

Οι ίδιοι, δε, συμπληρώνουν ότι παράλληλα, «το PSMA έχει δημιουργήσει ένα νέο θεραπευτικό πεδίο. Η απεικόνιση με PSMA PET/CT επιτρέπει την ακριβέστερη χαρτογράφηση της νόσου, ενώ η θεραπεία με ¹⁷⁷Lu-PSMA αξιοποιεί την έκφραση του PSMA στα καρκινικά κύτταρα για να μεταφέρει στοχευμένη ακτινοβολία στις καρκινικές εστίες. Πρόκειται για χαρακτηριστικό παράδειγμα της μετάβασης από τη γενική αντιμετώπιση του καρκίνου στη θεραπεία που επιλέγεται με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του όγκου».