Ζωή Ξανθοπούλου – Ο Γλάρος

Η Ζωή Ξανθοπούλου συνεργάζεται με την ομάδα Πυρ και το Θέατρο Θησείον και παρουσιάζει από τις 18 Σεπτεμβρίου κάθε Παρασκευή και Σάββατο τον «Γλάρο» του Άντον Τσέχωφ για εννιά μόνο παραστάσεις σε μια αιχμηρή, απροσδόκητη σκηνική ανάγνωση που γεφυρώνει το κλασικό δράμα με τη σύγχρονη περφόρμανς.

Ένα από τα σπουδαιότερα έργα του παγκόσμιου ρεπερτορίου ανεβαίνει σε μια παράσταση-πρόκληση όπου τρεις ηθοποιοί, οι Δέσποινα Κούρτη, Γιώργος Παπαπαύλου και Βασίλης Ζαφειρόπουλος κι ένας μουσικός επί σκηνής, ο Τάσος Μισυρλής, αναλαμβάνουν να ζωντανέψουν ολόκληρο το τσεχοφικό σύμπαν.

Τοποθετημένοι σε ένα σκηνικό τοπίο που θυμίζει σύγχρονο σκουπιδότοπο, οι ήρωες παλεύουν με τη φθορά, την ανάγκη για αναγνώριση και την αγωνία της καλλιτεχνικής επιβίωσης. Μέσα από τη συνθήκη του «θεάτρου μέσα στο θέατρο» και με έντονα στοιχεία νεορεαλισμού, η ζωή και η υποκριτική εμπλέκονται μέχρι που γίνονται ένα.

Τι συμβολίζει τελικά ο γλάρος; Πόση ποίηση αντέχει η καθημερινότητα; Τι ορίζει τις ανθρώπινες σχέσεις και πώς εντέλει γεννιέται η τσεχωφική ματαιότητα; Και, τελικά, πού πάνε οι ηθοποιοί —και οι θεατές— όταν σβήνουν τα φώτα; Η παράσταση κάνει μια περιδίνηση στους δαίμονες των ηρώων του Τσέχοφ, γεμάτη χιούμορ, τραγικότητα, υπαρξιακή απελπισία και μουσική.

Λίγο πριν την πρεμιέρα, η Ζωή Ξανθοπούλου μίλησε στα «Νέα».

Η παράσταση συμπυκνώνει ολόκληρο το τσεχοφικό σύμπαν σε τρεις ηθοποιούς και έναν μουσικό. Τι σας επέτρεψε αυτή η αφαίρεση που ίσως δεν θα μπορούσε να υπάρξει σε έναν πολυπρόσωπο θίασο;

Να ερευνήσω σε βάθος τις διαφορές αλλά και τις ομοιότητες των ηρώων, τις διακριτά διαφορετικές παρουσίες τους και να χρησιμοποιήσω θεατρικά εργαλεία και κώδικες για ένα πολύπλευρο τσεχοφικό σύμπαν.

Η παράσταση χαρακτηρίζεται ως γέφυρα ανάμεσα στο κλασικό δράμα και τη σύγχρονη περφόρμανς. Ποιο από τα δύο χρειάστηκε τελικά να υποχωρήσει περισσότερο για να συναντηθούν;

Αυτό που τελικά υποχώρησε είναι οι αντιστάσεις και οι ενοχές να συνδυαστούν χωρίς ποσόστωση αυτά τα δύο. Με τους ηθοποιούς αλλά και όλους τους συντελεστές της παράστασης πειραματιστήκαμε με κάθε στοιχείο που ήταν παρόν στην παρούσα ύπαρξη των ηρώων. Ελεύθερα. Μόνο έτσι μπορούμε να μιλήσουμε όσο πιο ειλικρινά μπορούμε.

Το χιούμορ συνυπάρχει με την τραγικότητα και την υπαρξιακή απελπισία. Πώς σκηνοθετείς το γέλιο τη στιγμή που ξέρεις ότι από κάτω υπάρχει κάτι βαθιά οδυνηρό;

Η ζωή -κι όχι εγώ- το έχει ήδη σκηνοθετήσει αριστοτεχνικά. Η υπαρξή μας επιβιώνει λόγω αυτής της νομοτελειακής ισοροροπίας. Χιούμορ στο δράμα και συγκίνηση στο γελοίο. Προτείνω πάντα μια προσέγγιση μέσω της παρατήρησης των στερεοτύπων, της αποδοχής και στη συνέχεια μιας αντικατάστασης δεδομένων. Κάπως πιστεύω ότι οι καλλιτέχνες οφείλουμε να δημιουργούμε με θάρρος αισθητικές εμπειρίες αναγνωρίσιμων μοτίβων ώστε να οδηγούν σε σκέψεις και βιώματα αλλά και να έχουμε πίστη στο ό,τι προκύπτει είναι μια ακόμα στιγμή σ’ έναν αιώνιο χρόνο.

Ποιος είναι ο πραγματικός «γλάρος» της παράστασης , ένας άνθρωπος, ένα όνειρο, η ίδια η τέχνη ή η ανάγκη να πετάξουμε μακριά από αυτό που είμαστε;

Είναι όλα αυτά και ό,τι άλλο νιώσει ο θεατής πως είναι. Η παράσταση είναι ανοιχτή σε αναγνώσεις με σκοπό να οδηγήσει το κοινό να βρει το χώρο του ανάμεσα στον επί σκηνής θίασο. Γενικότερα θα μπορούσα να πω ότι ο “γλάρος” είναι αυτό που έθαψε ο καθένας μας μέσα του ξέροντας πως είναι ζωντανό και πως αυτή η επιλογή θα καθορίσει την ποιότητα της ζωής του.

Ο «Γλάρος» είναι γεμάτος ανθρώπους που θέλουν κάτι από κάποιον που δεν μπορεί ή δεν θέλει να τους το δώσει. Τελικά μιλά περισσότερο για τον έρωτα ή για την αδυναμία μας να αποδεχτούμε την απόρριψη;

Η αίσθηση της αποτυχίας και η ιδεατή έννοια της επιτυχίας των ηρώων σε σχέση με την τέχνη τους είναι αυτό που καθορίζει τελικά τις σχέσεις τους. Στη δική μας εκδοχή αυτό είναι και το πρίσμα των δράσεων και των συμβάντων. Ο φόβος της απόρριψης είναι πιο δυνατός από την ίδια την απόρριψη.

Στήνετε τον «Γλάρο» σε ένα τοπίο που θυμίζει σύγχρονο σκουπιδότοπο. Τι πετάμε σήμερα ως κοινωνία και τι, παρ’ όλα αυτά, επιμένει να επιβιώνει μέσα μας;

Ως κοινωνία πετάμε πολλά σκουπίδια. Αυτό δε σημαίνει ότι πετάμε πάντα τα περιττά, τα άχρηστα. Μέσα μας μαζεύουμε συχνά “σκουπίδια”. Γενικά επιβιώνουμε σε σκουπίδια, με σκουπίδια, σα σκουπίδια. Κυριολεκτικά και μεταφορικά. Μέσα μας υπάρχει πάντα μια καρδιά που χτυπά και λαχταρά για ζωή και ανθρώπους. Αυτός ο χτύπος. ακόμα και αν είναι σπίθα, είναι αρκετός. Μέσα μας επιβιώνει πάντα το θαύμα.

Μπορεί σήμερα ένα έργο που γράφτηκε περισσότερο από έναν αιώνα πριν να μιλήσει για την επισφάλεια του σύγχρονου καλλιτέχνη χωρίς να χρειάζεται να το εκσυγχρονίσουμε τεχνητά;

Ναι. “Ο Γλάρος” είναι ένα τέτοιο έργο. Η βάση των θεμάτων και των προβληματισμών είναι η ίδια. Στην παράστασή μας άλλωστε χρησιμοποιούμε το κείμενο του Τσέχοφ χωρίς καμία προσθήκη. Δε θεωρώ ότι έγινε κάποια προσπάθεια εκσυγχρονισμού. Απλώς μιλάμε μέσα σ’ ένα πλαίσιο που γνωρίζουμε σήμερα. Με τα λόγια του Τσέχοφ πάντα.

Τι θα θέλατε να έχει συμβεί στον θεατή όταν βγει από το Θησείον και ξαναβρεθεί στον πραγματικό δρόμο;

Να έχει αγαπήσει τους ανθρώπους λίγο περισσότερο και να είναι πιο επιεικής με τον εαυτό του αλλά και με τους άλλους. Και οπωσδήποτε να θέλει να πάει ξανά στο θέατρο.