Η Ακροδεξιά σαρώνει και (σ)την Ευρώπη

Οι αυριανές εκλογές στο γερμανικό κρατίδιο της Σαξονίας-Ανχαλτ μπορεί να είναι πρόδρομος εξελίξεων στην πολιτική ζωή της χώρας, και όχι μόνο. Μέσα στην επόμενη χρονιά, οι εκλογές σε άλλες 4 χώρες της ΕΕ – όλες μαζί αποτελούν τις πέντε μεγαλύτερες οικονομίες της Ενωσης – αναμένεται να δείξουν την ενίσχυση των ακροδεξιών και εθνικιστικών κομμάτων. Ηδη οι ηγέτες τους σκέφτονται να χρησιμοποιήσουν συνδυαστικά την ισχύ τους για να αναγκάσουν τις Βρυξέλλες σε στροφή, σε σημαντικά θέματα. Δεν το κρύβουν, άλλωστε. Ο Χόρχε Μπουξαντέ, στέλεχος του ισπανικού ακροδεξιού κόμματος Vox, περιέγραφε πριν από λίγες ημέρες στο «Politico» πως ήδη οι ηγεσίες των ακραίων κομμάτων που διεκδικούν την εξουσία ή τη συμμετοχή τους σε κυβερνήσεις, βρίσκονται σε συνεννόηση μεταξύ τους για τον σκοπό αυτό.

Η ευρύτερη εικόνα είναι εξίσου ευνοϊκή για την Ακροδεξιά στις χώρες αυτές, με την Εθνική Συσπείρωση να οδεύει προς νίκη στις προεδρικές εκλογές της Γαλλίας τον Απρίλιο, το ακροδεξιό Vox στην Ισπανία να φλερτάρει με το να μπει σε κυβέρνηση συνασπισμού με το δεξιό Λαϊκό Κόμμα εάν επαληθευθούν οι δημοσκοπήσεις, την Ακροδεξιά της Πολωνίας να αμφισβητεί την πρωθυπουργία του Ντόναλντ Τουσκ και τους Αδελφούς της Ιταλίας της Τζόρτζια Μελόνι να εξακολουθούν να αποτελούν την ηγετική δύναμη στη Ρώμη – έχοντας όμως να αντιμετωπίσουν ένα ακόμα πιο ακροδεξιό κόμμα, το νέο κίνημα «Εθνικό Μέλλον» του Ρομπέρτο Βανάτσι  που καταγράφει δημοσκοπικά ποσοστά της τάξης του 7,6%.

Οι προτεραιότητες όλων αυτών των κομμάτων συμπίπτουν, ειδικά όσον αφορά τη μετανάστευση, την αντίσταση σε τμήματα της «Πράσινης» Συμφωνίας, τους γεωργικούς κανόνες και το επιχείρημα ότι οι εθνικές κυβερνήσεις θα πρέπει να ανακτήσουν περισσότερο περιθώριο ελιγμών από τις Βρυξέλλες. Ενα άλλο κοινό των κομμάτων είναι ότι έχουν επικεντρώσει σταθερά τη ρητορική τους (όπως έκανε άλλωστε και ο Ντόναλντ Τραμπ) στην αντίθεση ανάμεσα σε μια διεφθαρμένη ελίτ και ενός λαού με αρετές. Εκμεταλλεύονται τις τάσεις την εποχής, δηλαδή τον θυμό, την απογοήτευση, την καχυποψία – τίποτα δεν θυμίζει τις εποχές όπου τόσο ακραία κόμματα θεωρούντο περιθωριακά. Τώρα πολλές φορές είναι εκείνα που θέτουν τα θέματα της πολιτικής ατζέντας, σε πολλά από τα οποία τα παραδοσιακά κυρίαρχα κόμματα δεν έχουν καταφέρει να βρουν λύσεις.

Γαλλία

Πριν από δύο μήνες, μετά τη δικαστική της περιπέτεια, η Μαρίν Λε Πεν ανακοίνωσε ότι θα διεκδικήσει τελικά την προεδρία της Γαλλίας, στις εκλογές του 2027. Νωρίτερα, δικαστήριο του Παρισιού την είχε κρίνει ένοχη για υπεξαίρεση ευρωπαϊκών κονδυλίων, αίροντας ωστόσο τη στέρηση του δικαιώματος του εκλέγεσθαι που της είχε επιβληθεί πρωτοδίκως. Θα είναι η τέταρτη φορά που η επικεφαλής της γαλλικής Ακροδεξιάς θα διεκδικήσει την προεδρία και – εάν επαληθευθούν οι δημοσκοπήσεις – μπορεί και να την κερδίσει. Εάν δεν κερδίσει την έφεση, θα πρέπει να περάσει την προεκλογική περίοδο με το ηλεκτρονικό βραχιολάκι στον αστράγαλο.

Το κεντρικό σύνθημα που φαίνεται να επιλέγει το κόμμα της, η Εθνική Συσπείρωση για την προεκλογική εκστρατεία – η οποία στην ουσία έχει ξεκινήσει – είναι η λέξη «Αναγέννηση». Οι αναλυτές διαβάζουν πίσω από αυτή την επιλογή την αναγέννηση της πολιτικής καριέρας της 59χρονης Μαρίν μαζί με την επιθυμία για αναγέννηση της χώρας. Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η Λε Πεν έχει ισχυρό προβάδισμα στον δεύτερο γύρο έναντι του πρώην πρωθυπουργού Εντουάρ Φιλίπ, που θεωρείται διάδοχος του κεντρώου Μακρόν. Ομως οι μετρήσεις καταγράφουν και κάτι άλλο: μαζί με την ενίσχυση της Ακροδεξιάς, παρατηρείται διαρκής πτώση στην υποστήριξη των πολιτών προς κεντρώους και μετριοπαθείς υποψηφίους. Ετσι το ένα άκρο μπορεί να συγκρουστεί με το άλλο – το σενάριο «Λε Πεν εναντίον Μελανσόν» στον δεύτερο γύρο, δείχνει ως το πιο πιθανό αυτή τη στιγμή.

Η γαλλική Ακροδεξιά δεν μιλά πια για αποχώρηση της χώρας από το ευρώ. Δίνει μεγάλη βάση στο μεταναστευτικό, υποστηρίζοντας την κατάργηση της αυτόματης απόκτησης υπηκοότητας με τη γέννηση (δίκαιο του εδάφους) και αυστηροποίηση των κανόνων οικογενειακής επανένωσης. Προωθεί επίσης την εισαγωγή της «εθνικής προτίμησης», ώστε οι γάλλοι πολίτες να έχουν προτεραιότητα σε θέσεις εργασίας, κοινωνική κατοικία και επιδόματα. Αξιωματούχοι της ΕΕ περιέγραφαν πρόσφατα στη «Monde» πως θεωρούν ότι μια πιθανή εκλογή Λε Πεν, θα δημιουργήσει νέα προβλήματα στις Βρυξέλλες, καθώς θα ενισχυθούν τα εμπόδια που θέτει η Ακροδεξιά στο ευρωπαϊκό εγχείρημα.

Ισπανία

Η Ισπανία αναμένεται να ψηφίσει μέχρι τον ερχόμενο Αύγουστο, τέσσερα χρόνια αφότου οι αμφίρροπες εκλογές έφεραν και πάλι στην εξουσία τον σοσιαλιστή Πέδρο Σάντσεθ επικεφαλής ενός μειοψηφικού συνασπισμού με τον αριστερό συνασπισμό Sumar. Επειτα από μια σειρά σκανδάλων και αποτυχιών για τον Σάντσεθ, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν εκλογική πλειοψηφία για το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα (PP) και το ακροδεξιό Vox  – συνεργάζονται ήδη στις τοπικές κυβερνήσεις σε τέσσερις αυτόνομες περιοχές της χώρας και σε περισσότερους από 140 δήμους.

Η Γαλλία, η Πολωνία και η Ιταλία οδεύουν επίσης σε εθνικές εκλογές τους επόμενους 18 μήνες, με ακροδεξιά ή εθνικιστικά κόμματα να έχουν ισχυρή θέση σε κάθε μία. «Για πρώτη φορά στην Ιστορία, υπάρχει η πιθανότητα και τα τέσσερα έθνη να έχουν συντηρητικές και πατριωτικές κυβερνήσεις», λέει ο Μπουξαντέ, ο οποίος ηγείται της αντιπροσωπείας του Vox στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. «Και αυτό, φυσικά, θα ήταν η μεγάλη επανάσταση». Οπως εξηγεί το Vox θα πιέσει για μαζικές απελάσεις και «επανεκκίνηση της μετανάστευσης», μια ευρεία προσπάθεια απορρύθμισης και «εθνική προτεραιότητα» για τους Ισπανούς στην κατανομή στέγασης, κοινωνικής πρόνοιας και επιδομάτων. Το ακροδεξιό κόμμα θα επιδιώξει αυτούς τους στόχους είτε εισέλθει σε κυβέρνηση με το Λαϊκό Κόμμα είτε υποστηρίξει μια κυβέρνηση μειοψηφίας.

Οσο για τις Βρυξέλλες… μια κυβέρνηση που θα υποστηρίζεται από το Vox θα υιοθετήσει μια πιο σκληρή γραμμή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, με τον Μπουξαντέ να λέει ότι η Ισπανία θα πρέπει να είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει βέτο και να σταματήσει να προσαρμόζεται αυτόματα σε πρωτοβουλίες της ΕΕ. «Δεν θα είμαστε μια κυβέρνηση που πηγαίνει στις Βρυξέλλες για να παρακαλέσει ή να πει ναι σε όλα όσα προτείνει η Φον ντερ Λάιεν», συνεχίζει, υποστηρίζοντας ότι το να έχει περισσότερους ιδεολογικούς φίλους στις εθνικές κυβερνήσεις θα έδινε στην Ακροδεξιά μεγαλύτερη δύναμη να επηρεάσει την ατζέντα της ΕΕ.

Ιταλία

Στην Ιταλία κυβερνά από τον Οκτώβριο του 2022 η Ακροδεξιά: ο συνασπισμός των κομμάτων Αδέλφια της Ιταλίας και Λέγκα, μαζί με την κεντροδεξιά Forza Italia. Τα Αδέλφια της Ιταλίας, το κόμμα της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι με ρίζες στο νεοφασιστικό Ιταλικό Κοινωνικό Κίνημα, έφθασε μέσα σε μια δεκαετία από το 2% στο 26%. Αλλωστε, έχει διατηρήσει ως σύμβολό του την τρίχρωμη φλόγα που στόλιζε τη σημαία των νεοφασιστών. Η Μελόνι, βέβαια, που χθες έγινε η μακροβιότερη πρωθυπουργός της Ιταλίας, έχει κάνει μία σειρά από κινήσεις προκειμένου να καταλήξει σε συμφωνίες με τις Βρυξέλλες.

Τώρα, όμως, εν όψει των εκλογών που πρέπει να γίνουν στην Ιταλία μέσα στο 2027, εμφανίστηκε ένας απόστρατος υποστράτηγος των ενόπλων δυνάμεων, ο Ρομπέρτο Βανάτσι, πρώην ευρωβουλευτής της Λέγκα, που δημιούργησε ένα κόμμα ακόμα πιο ακραίο, το «Εθνικό Μέλλον». Οι θέσεις του ήταν τόσο ακραίες που εκδιώχθηκε και από τη Λέγκα αλλά και από την Ακροδεξιά ομάδα στο Ευρωκοινοβούλιο. Κι όμως, το βιβλίο που έγραψε – γεμάτο ανακρίβειες και συντακτικά λάθη – έγινε best seller και πλέον οι δημοσκοπήσεις του δίνουν ένα ποσοστό περίπου 7,6%. Συγκεντρώνει γύρω του αντιευρωπαϊστές και φιλορώσους και στο πρόγραμμά του περιλαμβάνει όλες τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς. Ζητά την ένταξη της στρατιωτικής εκπαίδευσης στα σχολεία, αρνείται την απόκτηση υπηκοότητας από μετανάστες και τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων.

Με τη φασαρία που κάνει ο Βανάτσι, γράφει η «Repubblica», ασκεί πίεση στην Μελόνι, η οποία για να τον περιορίσει θα πρέπει να επιστρέψει σε παλαιότερες ακραίες θέσεις της. «Ακόμα και η Ακροδεξιά έχει την Ακροδεξιά της».

Πολωνία

Oι εκλογές θα πρέπει να γίνουν μέσα στους επόμενους 15 μήνες και η Ακροδεξιά οργανώνεται με δύο κόμματα, τα οποία εξετάζουν μια πιθανή συμμαχία με το κύριο συντηρητικό κόμμα της αντιπολίτευσης Νόμου και Δικαιοσύνης (PiS) στην Πολωνία. Μάλιστα στις δημοσκοπήσεις οι συντηρητικοί ψηφοφόροι τάσσονται υπέρ μιας τέτοιας συμμαχίας με στόχο την αμφισβήτηση της κεντρώας κυβέρνησης του Ντόναλντ Τουσκ. Τα δύο υπερεθνικιστικά, ακροδεξιά κόμματα είναι η Συνομοσπονδία του Πολωνικού Στέμματος και το Εθνικό Κίνημα και μοιράζονται σε μεγάλο βαθμό με το PiS του πρώην πρωθυπουργού Γιάροσλαβ Κατσίνσκι ακραίες και εθνικιστικές πλατφόρμες που έρχονται σε αντίθεση με τον φιλοευρωπαϊκό, κεντρώο προσανατολισμό της σημερινής κυβέρνησης. Αρνούνται την κλιματική αλλαγή, αντιδρούν στην ενσωμάτωση μεταναστών στην κοινωνία, ενώ έχουν έντονη αντιευρωπαϊκή ρητορική, ζητώντας ακόμα και την αποχώρηση της Πολωνίας από την ΕΕ. Μια πιθανή ήττα του Τουσκ θα οδηγήσει αυτά τα δύο κόμματα σε διαπραγματεύσεις με το PiS για τον σχηματισμό κυβέρνησης – άλλος ένας πονοκέφαλος για τις Βρυξέλλες.