Το Βρετανικό Μουσείο δανείζει Γλυπτά στη Γερμανία – Η Αθήνα λέει «όχι» στη Φρανκφούρτη

Η νέα βρετανική κυβέρνηση εμφανίζεται μέχρι στιγμής επιφυλακτική απέναντι στο ελληνικό αίτημα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα. Την ίδια στιγμή το Βρετανικό Μουσείο φαίνεται να υιοθετεί μια διαφορετική προσέγγιση: όχι επιστροφή στην Αθήνα, αλλά δανεισμό και… πολιτιστικές ανταλλαγές.

Η Γερμανία επαναφέρει το ζήτημα στο προσκήνιο, καθώς δύο θραύσματα του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Λονδίνο πρόκειται να μεταφερθούν στη Φρανκφούρτη για μια μεγάλη έκθεση.

Δύο κομμάτια του Παρθενώνα από το Λονδίνο στη Φρανκφούρτη

Τα δύο θραύσματα θα παρουσιαστούν στο Liebieghaus Skulpturensammlung της Φρανκφούρτης, στην έκθεση «Athena, the Stage is Yours: The Parthenon Puzzle», η οποία ξεκινά στις 18 Νοεμβρίου 2026 και θα διαρκέσει έως τις 11 Ιουλίου 2027.

Το γερμανικό μουσείο έχει επιβεβαιώσει ότι θα φιλοξενήσει σημαντικά δάνεια από το Βρετανικό Μουσείο, χωρίς ωστόσο να έχει ανακοινώσει ποια ακριβώς είναι τα δύο παρθενώνεια θραύσματα.

Η συγκεκριμένη κίνηση έχει ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς το Βρετανικό Μουσείο αντιμετωπίζει τα Γλυπτά ως αντικείμενα που μπορεί να δανείζει σε άλλα ιδρύματα, ενώ η Ελλάδα επιμένει πως δεν έχει δικαίωμα κυριότητας και κατοχής τους.

Η Αθήνα λέει «όχι» στην παράλληλη συνέκθεση με το Βρετανικό Μουσείο

Αρχικά, η έκθεση της Φρανκφούρτης είχε σχεδιαστεί να περιλαμβάνει και εννέα θραύσματα του Παρθενώνα από το Μουσείο Ακρόπολης.

Το Liebieghaus είχε ζητήσει από την Αθήνα τον προσωρινό δανεισμό τους, ώστε να παρουσιαστούν μαζί με τα θραύσματα του Βρετανικού Μουσείου. Ωστόσο, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο γνωμοδότησε αρνητικά.

Η ελληνική πλευρά δεν αντιτίθεται στη συμμετοχή του Μουσείου Ακρόπολης σε διεθνείς εκθέσεις, αλλά εκφράζει επιφυλάξεις για τη συνέκθεση των ελληνικών θραυσμάτων με εκείνα του Βρετανικού Μουσείου, καθώς αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί ως έμμεση αποδοχή της βρετανικής θέσης περί κατοχής και κυριότητας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το επίσημο δελτίο Τύπου του Liebieghaus, που είχε εκδοθεί στις 13 Αυγούστου πριν γίνει γνωστή η ελληνική απόφαση, συνεχίζει να αναφέρει το Μουσείο Ακρόπολης μεταξύ των ιδρυμάτων που θα παραχωρούσαν εκθέματα.

Η στρατηγική της Αθήνας και οι «κόκκινες γραμμές»

Η ελληνική κυβέρνηση διατηρεί σταθερή θέση ότι τα Γλυπτά δεν αποτελούν ιδιοκτησία του Βρετανικού Μουσείου. Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη επανέλαβε πρόσφατα ότι η Ελλάδα «δεν αναγνωρίζει κατοχή, κυριότητα και νομή» στο Βρετανικό Μουσείο και στην αγγλική πλευρά.

Όπως δήλωσε, η ελληνική θέση είναι ότι τα Γλυπτά βρίσκονται στο Λονδίνο ως προϊόν αρπαγής, με τη βίαιη απομάκρυνσή τους να έχει προκαλέσει άμεση καταστροφή στο μνημείο από το οποίο προέρχονταν.

Η ίδια υπογράμμισε ότι η ελληνική στρατηγική παραμένει αμετάβλητη, ενώ υπενθύμισε πως ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει δηλώσει ότι θα θέσει το ζήτημα στην πρώτη συνάντησή του με τον Βρετανό πρωθυπουργό.

Το μήνυμα του διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου

Η συγκυρία αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον μετά τις πρόσφατες δηλώσεις του διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου, Νίκολας Κάλιναν.

Ο Κάλιναν συνέδεσε δημόσια την επιτυχημένη συμφωνία για τον δανεισμό της Ταπισερί της Μπαγιέ στη Βρετανία με τις δυνατότητες που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν αντίστοιχες συμφωνίες πολιτιστικών ανταλλαγών και για τα Γλυπτά του Παρθενώνα.

Η διαφορά, ωστόσο, είναι σημαντική: η Ταπισερί της Μπαγιέ δεν αποτελεί αντικείμενο αντίστοιχης διεκδίκησης από τη Γαλλία, επομένως η λογική των «πολιτιστικών ανταλλαγών» αποκτά στην περίπτωση των Γλυπτών μια εντελώς διαφορετική διάσταση.

Μια ψηφιακή ανασύνθεση του ανατολικού αετώματος

Η έκθεση στη Φρανκφούρτη δεν περιορίζεται στην παρουσίαση των θραυσμάτων. Στο επίκεντρο βρίσκεται μια νέα πρόταση για την ανασύνθεση του ανατολικού αετώματος του Παρθενώνα, βασισμένη σε πολυετή έρευνα.

Το ανατολικό αέτωμα απεικόνιζε τη γέννηση της Αθηνάς από την κεφαλή του Δία. Σύμφωνα με το Liebieghaus, η αρχική σύνθεση περιλάμβανε 39 μορφές, μεγάλο μέρος των οποίων καταστράφηκε κατά τον εκχριστιανισμό του μνημείου.

Η ερευνητική ομάδα υπό τον αρχαιολόγο Βίντσεντς Μπρίνκμαν επανεξέτασε το σωζόμενο υλικό και απέδωσε εκ νέου πολλά θραύσματα σε συγκεκριμένες μορφές.

Για την ανασύνθεση αξιοποιήθηκαν αρχαιολογικά και ιστορικά στοιχεία, καθώς και σύγχρονες τεχνολογίες. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τρισδιάστατες σαρώσεις για να συναρμολογήσουν ψηφιακά τα θραύσματα και να δημιουργήσουν ένα μοντέλο της σύνθεσης σε πραγματική κλίμακα.

Ο Παρθενώνας «ζωντανεύει»

Οι επισκέπτες θα έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν τα στάδια της ανασύνθεσης μέσω ειδικής σκηνογραφικής εγκατάστασης, ενώ η έκθεση θα παρουσιάζει και την περίπου 200 ετών ιστορία της έρευνας γύρω από τον Παρθενώνα.

Στο τέλος της διαδρομής, μια ψηφιακή εφαρμογή κινούμενης εικόνας θα δίνει ζωή στις μορφές του ανατολικού αετώματος, παρουσιάζοντας τη νέα πρόταση ανασύνθεσης.

Εδώ αναδεικνύεται και η μεγάλη αντίφαση: ο Παρθενώνας θα μπορεί να ανασυντίθεται ψηφιακά στη Φρανκφούρτη, ενώ τα πραγματικά κομμάτια του παραμένουν διασκορπισμένα σε διάφορα μουσεία.

Για την Αθήνα, το ζητούμενο παραμένει η επανένωση των Γλυπτών και η επιστροφή τους στην Ελλάδα. Το Βρετανικό Μουσείο, αντίθετα, προκρίνει τη λύση του δανεισμού. Αυτή η διαφορά αντίληψης καθιστά κάθε νέο «ταξίδι» ενός κομματιού του Παρθενώνα ακόμη πιο πολιτικά φορτισμένο.