Μια θεατρική «Οδύσσεια» με ουκρανούς στρατιώτες

Τι κοινό μπορεί να έχει ένας αρχαίος βασιλιάς που περιπλανάται στις θάλασσες της Μεσογείου μ’ έναν σύγχρονο άνθρωπο που ζει τη φρίκη του πολέμου; Η απάντηση βρίσκεται στην αιώνια επιθυμία της επιστροφής και κρύβεται στην παράσταση «Odysseus, Maeotis» που ανέβηκε την περασμένη εβδομάδα στο Κίεβο. Σε μια περίοδο που το διεθνές κοινό ανακαλύπτει ξανά την «Οδύσσεια» χάρη στην εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, στην ουκρανική πρωτεύουσα το ομηρικό έπος μπαίνει σε διαφορετική βάση με φόντο τον πόλεμο που τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή μαίνεται.

Στην παραγωγή αυτή του Εθνικού Ακαδημαϊκού Δραματικού Θεάτρου «Ιβάν Φράνκο» του Κιέβου και του 1ου Σώματος Αζόφ της Εθνικής Φρουράς, η αφήγηση τοποθετείται στη σύγχρονη Ουκρανία και μαζί με τους επαγγελματίες ηθοποιούς αναλαμβάνουν να την κάνουν εν ενεργεία στρατιώτες. Ανάμεσά τους είναι και ο Ντανιίλ Μιρέσκιν, που ανέλαβε να υποδυθεί τον ρόλο του Οδυσσέα, βιώνοντας τον ομηρικό ήρωα μέσα από το πρίσμα του πολεμιστή στα μέτωπα της Ουκρανίας. Οπως επισήμανε ο ίδιος μιλώντας στο Associated Press, «ο συνδυασμός μύθου και νεωτερικότητας, μας επιτρέπει να κάνουμε παραλληλισμούς και να κατανοήσουμε πόσο κρίσιμο είναι το ζήτημα της επιστροφής: η επιστροφή του στρατιωτικού προσωπικού στην πολιτική ζωή, η επιστροφή των εδαφών μας και η επιστροφή στην πραγματική μας ταυτότητα ως Ουκρανοί».

Ο σκηνοθέτης Ιβάν Ουρίβσκι αντικατέστησε τα τέρατα του πρωτότυπου έργου, τον Κύκλωπα και τις Σειρήνες, με ρωσικά drones που πετούν πάνω από τη σκηνή για να βομβαρδίσουν και ρομποτικές μηχανές θανάτου, φροντίζοντας να διατηρήσει τη σύνδεση με την πραγματικότητα της χώρας του. Ταυτόχρονα, μετακίνησε την Ιθάκη, την πατρίδα που τόσο απεγνωσμένα επιδίωκε να φτάσει ο Οδυσσέας, αρκετά βορειότερα, στη Μαριούπολη. Για τον λόγο αυτό, τοποθέτησε τον όρο «Maeotis» στον τίτλο της παράστασης, ο οποίος παραπέμπει στην αρχαία ονομασία της Θάλασσας του Αζόφ, κάποτε άκρο του τότε γνωστού κόσμου. Η Μαριούπολη ήταν το μεγάλο λιμάνι της μέχρι τον Μάιο του 2022, οπότε καταλήφθηκε από τη Ρωσία έπειτα από 80 ημέρες αιματηρών συγκρούσεων. Οι μαρτυρίες των υπερασπιστών της ζωντανεύουν τώρα στη σκηνή.

Η επιστροφή των αιχμαλώτων

Ο Ολεξίι Ντορτσέβσκι, συγγραφέας του έργου, ήταν μέλος του 1ου Σώματος Αζόφ. Προκειμένου να αντλήσει το απαραίτητο υλικό για την παράσταση, έκανε συνεντεύξεις για ένα χρόνο με πρώην στρατιώτες που αιχμαλωτίστηκαν από τους Ρώσους. Μαζί του υπηρέτησε και ο Μιρέσκιν, ο οποίος σε αντίθεση με τους 600 περίπου πολεμιστές της Μαριούπολης που από τον Μάιο του 2022 παραμένουν στις ρωσικές φυλακές, κατάφερε να διαφύγει της σύλληψης.

Η εικόνα τους επιστρέφει διαρκώς στο έργο αφού μετά τη διασκευή των ομηρικών στίχων, η βασική ιδέα τους επικεντρώνεται στα θέματα της επιστροφής των ανθρώπων που βρίσκονται εγκλωβισμένοι στην αιχμαλωσία. Παράλληλα, αναδεικνύεται και η φιγούρα της Πηνελόπης ως ένα σύμβολο όλων εκείνων των ουκρανών γυναικών που περιμένουν να κρατήσουν ξανά στην αγκαλιά τους τούς αγαπημένους τους συζύγους, πατέρες και γιους.

«Πρόκειται για τη μοίρα των ουκρανών γυναικών που περιμένουν, πιστεύουν κι ελπίζουν αλλά που μπορεί επίσης να αισθάνονται αδύναμες, απελπισμένες και στερημένες από την πίστη τους. Πρόκειται για την κατεχόμενη γη που περιμένει να ενωθεί ξανά με την πατρίδα της. Πρόκειται για τα παιδιά και τους ανθρώπους που περιμένουν, για ό,τι αντιμετωπίζουμε κατά τη διάρκεια αυτής της αναμονής και το βάρος που μας επιβάλλει ο πόλεμος», τόνισε από την πλευρά της στο πρακτορείο η  Ντάρινα Λεχέιντα, που υποδύεται την Πηνελόπη.