Δημήτρης Βαγιάνος: «Προβληματική η υψηλή εξάρτηση από τον τουρισμό»

Πρόσφατα ευρωβουλευτές εξέφρασαν έντονες ανησυχίες για τους καύσωνες και τις πυρκαγιές που γίνονται τακτικό χαρακτηριστικό των ευρωπαϊκών καλοκαιριών, τονίζοντας ότι θα μπορούσαν να προκαλέσουν οικονομική κρίση για εκείνα τα μέρη της ηπείρου μας που εξαρτώνται από τον τουρισμό.

Στην αποκάλυψη που έκανε το «Politico» για τις σκέψεις της ΕΕ σχετικά με το φαινόμενο, ζητήθηκε και η γνώμη του καθηγητή Οικονομικών στη London School of Economics, Δημήτρη Βαγιάνου, ο οποίος χαρακτήρισε κύρια πρόκληση τον υπερπληθυσμό, με τους προορισμούς «να μην μπορούν να διαχειριστούν τις συνεχώς αυξανόμενες τουριστικές ροές, προκαλώντας επιδείνωση της ποιότητας του προϊόντος τους». Ζητήσαμε κι εμείς τη γνώμη του.

Οι περιοχές που εξαρτώνται από τον τουρισμό είναι εκτεθειμένες σε ολοένα και συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα. Συμμερίζεστε την άποψη ότι πρέπει για τις χώρες αυτές να υπάρξει μετάβαση προς νέους τομείς και δεξιότητες;

Η εξάρτηση της ελληνικής οικονομίας από τον τουρισμό είναι υψηλή, ακόμα και σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες που έχουν αναπτυχθεί τουριστικά. Το ποσοστό των εργαζομένων στον τουριστικό κλάδο στην Ελλάδα είναι υπερδιπλάσιο από το αντίστοιχο στην Ισπανία, την Ιταλία και την Πορτογαλία.

Η υψηλή εξάρτηση από τον τουρισμό είναι προβληματική αλλά όχι εξαιτίας τις κλιματικής αλλαγής, ή τουλάχιστον όχι μεσοπρόθεσμα. Η ζήτηση για τουρισμό στην Ελλάδα θα παραμείνει υψηλή αν διαχειριστούμε σωστά τους τουριστικούς μας προορισμούς. H άνοδος των θερμοκρασιών θα μπορεί μάλιστα να επιμηκύνει την τουριστική περίοδο.

Το πρόβλημα με την υψηλή εξάρτηση από τον τουρισμό είναι ότι είναι κλάδος χαμηλής παραγωγικότητας, σε σύγκριση με κλάδους όπως η μεταποίηση και η τεχνολογία, και επομένως η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλή στο σύνολο της οικονομίας.

Η λύση είναι κυρίως να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη τομέων υψηλής παραγωγικότητας, με παρεμβάσεις όπως η καλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση, η ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης και η ενίσχυση της βασικής έρευνας. Παράλληλα, θα πρέπει να μπει ένα φρένο στην τουριστική ανάπτυξη, ιδιαίτερα σε ευαίσθητες περιοχές, ώστε να προστατευθεί το φυσικό κεφάλαιο της χώρας.

Φαίνεται ότι χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία ίσως χρειαστεί να αλλάξουν έναν ολόκληρο τομέα – τον τουρισμό, ο οποίος τους αποφέρει σημαντικά κεφάλαια. Πόσο γρήγορα μπορεί να υπάρξει μια τέτοια αλλαγή στον οικονομικό σχεδιασμό μιας χώρας;

Δεν νομίζω ότι η άνοδος της θερμοκρασίας θα περιορίσει την τουριστική ζήτηση, τουλάχιστον για τις επόμενες δεκαετίες. Χώρες με υψηλότερες θερμοκρασίες από την Ελλάδα, όπως η Κύπρος, η Αίγυπτος ή το Μαρόκο έχουν υψηλή ζήτηση.

Το ζήτημα έγκειται περισσότερο στο να διαχειριστούμε σωστά το τουριστικό προϊόν μας ώστε να μην υποβαθμιστεί. Για παράδειγμα, σε πολλά νησιά των Κυκλάδων η δόμηση αυξάνεται ραγδαία, επιβαρύνοντας όχι μόνο το τοπίο και το φυσικό περιβάλλον, αλλά και τις υποδομές όπως το νερό και τα σκουπίδια, καθώς και το κόστος διαβίωσης για τους μόνιμους κατοίκους.