Έρευνα: Η έντονη ζέστη προκαλεί σοβαρά προβλήματα υγείας, ιδιαίτερα σε παιδιά και ευπαθείς ομάδες

Ακραία ζέστη και κλιματική αλλαγή συνδέονται με ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων υγείας, όπως διαπιστώνουν γιατροί στα τμήματα επειγόντων περιστατικών των νοσοκομείων. Εκτός από τα γνωστά κρούσματα αφυδάτωσης και θερμοπληξίας, παρατηρούνται δερματικές παθήσεις και τραυματισμοί από τροχαία ατυχήματα. Παράλληλα, έως και 590 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας έως εννέα ετών παγκοσμίως βιώνουν κάθε χρόνο θερμικό στρες εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, σύμφωνα με δύο μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό «Science Advances».

Οι ασθένειες που σχετίζονται με τη ζέστη είναι δύσκολο να καταγραφούν, καθώς στους ιατρικούς φακέλους συνήθως αναφέρεται μόνο η πάθηση για την οποία λαμβάνει θεραπεία ο ασθενής. Συχνά δεν καταγράφεται εάν η ζέστη συνέβαλε στην εμφάνισή της. Έρευνα του Πανεπιστημίου Northwestern, που εμπνεύστηκε από μεθόδους γονιδιωματικής, εξέτασε 1.803 διαγνώσεις σε σχεδόν ένα εκατομμύριο επισκέψεις σε Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών και μονάδες επείγουσας φροντίδας στο Σικάγο, την περίοδο 2011-2023.

Κατά το διάστημα αυτό καταγράφηκαν 100 ημέρες ακραίας ζέστης, με θερμοκρασίες 33,7°C και άνω. Η ανάλυση εντόπισε 33 διαγνώσεις που συνδέονται με την έκθεση σε ακραία ζέστη, πολλές από τις οποίες ήταν απρόσμενες ή έχουν μελετηθεί ελάχιστα. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται δερματικά εξανθήματα και οιδήματα, οξεία νεφρική ανεπάρκεια, πολλαπλή σκλήρυνση, ψυχικές και συμπεριφορικές διαταραχές, τσιμπήματα και δήγματα εντόμων, τροχαία ατυχήματα, επιθετική συμπεριφορά και τραυματισμοί που σχετίζονται με πυροβόλα όπλα.

Όπως επισημαίνει ο Ντάνιελ Χόρτον, αναπληρωτής καθηγητής Επιστημών της Γης, του Περιβάλλοντος και των Πλανητών στο πανεπιστήμιο Northwestern, «προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι όταν οι άνθρωποι εκτίθενται σε ακραία ζέστη, συχνά εμφανίζουν πιο επιθετική συμπεριφορά, επομένως αυτό μπορεί να αποτελεί έναν παράγοντα που συμβάλλει στα ευρήματα. Όταν κάνει πολλή ζέστη, το σώμα βρίσκεται υπό στρες, αλλά και το μυαλό. Αυτό μπορεί να αποσπά την προσοχή ή να αυξάνει την ευερεθιστότητα, γεγονός που ενδέχεται να οδηγεί σε περισσότερα ατυχήματα».

Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι οι προσπάθειες προετοιμασίας απέναντι στην κλιματική αλλαγή ίσως χρειάζεται να έχουν πολλές διαφορετικές μορφές και να λαμβάνουν υπόψη ένα ευρύτερο φάσμα επιπτώσεων στην υγεία από εκείνο που αναγνωρίζεται σήμερα.

Θερμική καταπόνηση εκατομμυρίων παιδιών

Σε δεύτερη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο ίδιο περιοδικό, εκτιμάται ότι έως και 560 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας έως εννέα ετών παγκοσμίως, ή το 43% αυτής της ηλικιακής ομάδας, βιώνουν κάθε χρόνο τουλάχιστον έναν μήνα θερμικής καταπόνησης λόγω ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.

Η μελέτη εστιάζει στην υγρή ζέστη, δηλαδή τον συνδυασμό υψηλής θερμοκρασίας και υγρασίας, που θεωρείται πιο επικίνδυνη από την ξηρή ζέστη. Η υψηλή υγρασία δυσχεραίνει την εξάτμιση του ιδρώτα και την ικανότητα του οργανισμού να αποβάλλει θερμότητα, οδηγώντας σε επικίνδυνο θερμικό στρες.

Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στην ακραία ζέστη, καθώς το σώμα τους θερμαίνεται ταχύτερα από των ενηλίκων και ο μηχανισμός εφίδρωσης είναι λιγότερο αποτελεσματικός. Επιπλέον, εξαρτώνται από τη φροντίδα των ενηλίκων για την προστασία τους. Η υπερθέρμανση μπορεί να προκαλέσει σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, όπως αφυδάτωση και επικίνδυνη θερμοπληξία, ενώ ενδέχεται να επηρεάσει τη μάθηση και τη γνωστική ανάπτυξη.

Η κλιματική αλλαγή έχει σχεδόν τριπλασιάσει τον αριθμό των παιδιών που εκτίθενται παγκοσμίως σε τουλάχιστον πέντε μήνες θερμικού στρες. Σε έναν κόσμο χωρίς κλιματική αλλαγή, ο αριθμός αυτός θα ανερχόταν σε 120 εκατομμύρια παιδιά (9%). Σήμερα φτάνει τα 350 εκατομμύρια, δηλαδή το 27% των παιδιών.

Η διεθνής ομάδα ερευνητών, με επικεφαλής το «Vrije Universiteit Brussel», διαπίστωσε ότι η έκθεση των παιδιών στην ακραία ζέστη είναι μεγαλύτερη από οποιαδήποτε άλλη ηλικιακή ομάδα. Είναι σχεδόν τριπλάσια σε σύγκριση με τα 190 εκατομμύρια άτομα ηλικίας 60 έως 69 ετών που αντιμετωπίζουν την ίδια απειλή για την υγεία τους.

Τα παιδιά ήδη εκτίθενται δυσανάλογα σε επικίνδυνες συνθήκες υγρής ζέστης που προκαλούνται από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, ενώ η έκθεσή τους αναμένεται να αυξηθεί όσο η θερμοκρασία του πλανήτη συνεχίζει να ανεβαίνει.

Σύμφωνα με σενάρια κλιματικής αλλαγής για υπερθέρμανση του πλανήτη κατά 1,5 και 2 βαθμούς Κελσίου, ο αριθμός των παιδιών ηλικίας έως εννέα ετών που θα εκτίθενται σε τουλάχιστον έναν μήνα επικίνδυνης ζέστης αναμένεται να φτάσει τα 620 εκατομμύρια (49% των παιδιών) στο σενάριο του 1,5°C και τα 650 εκατομμύρια (59%) στο σενάριο των 2°C.

Σύμφωνα με τη μελέτη, στη Μεσόγειο σήμερα 13,2 εκατομμύρια παιδιά (19% των παιδιών) εκτίθενται σε έναν τουλάχιστον μήνα θερμικού στρες. Ο αριθμός αυτός αναμένεται να φτάσει τα 15,8 εκατομμύρια (26%) στο σενάριο αύξησης της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμούς Κελσίου και τα 21,1 εκατομμύρια παιδιά (40%) στο σενάριο των 2 βαθμών Κελσίου.

Η αύξηση της υγρής ζέστης καταγράφεται κυρίως στις τροπικές περιοχές και στις φτωχότερες χώρες, όπου ο πληθυσμός είναι νεότερος και επηρεάζεται μεγαλύτερος αριθμός παιδιών. Η νότια και νοτιοανατολική Ασία και η δυτική Αφρική είναι οι περιοχές με τον μεγαλύτερο αριθμό παιδιών που εκτίθενται σήμερα σε επικίνδυνο θερμικό στρες.