Ο Ερίκ Ρομέρ πριν από το σινεμά

Πριν γίνει ο Ερίκ Ρομέρ, ήταν ο Μορίς Σερέρ. Και πριν αναζητήσει στον κινηματογράφο τις μικρές δονήσεις του έρωτα, τις αναβολές της επιθυμίας και τα περίτεχνα ψέματα που λέμε στον εαυτό μας, προσπάθησε να τα χωρέσει όλα σε ένα μυθιστόρημα. Το έγραψε στα τελευταία, βαριά καλοκαίρια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν ήταν 24 ετών και εργαζόταν ως ελεύθερος δημοσιογράφος στο κατεχόμενο Παρίσι. Το υπέγραψε ως Ζιλμπέρ Κορντιέ, για να προστατεύσει την καθολική οικογένειά του από ένα σκάνδαλο που τελικά δεν ήρθε ποτέ. Το βιβλίο πέρασε απαρατήρητο, εξαφανίστηκε από τα ράφια και μαζί του χάθηκε προσωρινά και η πίστη του δημιουργού του στη λογοτεχνία.

Ογδόντα χρόνια μετά την πρώτη έκδοσή του, το «Élisabeth» επιστρέφει σε αγγλική μετάφραση του Ααρον Κέρνερ και γίνεται δεκτό ως επιστολή που άργησε υπερβολικά να φθάσει στον παραλήπτη της. Σύμφωνα με την «Guardian» oι κριτικοί ανακαλύπτουν στις σελίδες του όχι απλώς ένα λησμονημένο νεανικό έργο, αλλά το προσχέδιο ενός ολόκληρου κινηματογραφικού κόσμου. Εναν Ρομέρ πριν από τον Ρομέρ, αβέβαιο ακόμη για το μέσο του, αλλά ήδη απόλυτα βέβαιο για τις εμμονές του.

Η ιστορία ακολουθεί μια χαλαρή συντροφιά νέων το καλοκαίρι του 1939, λίγο πριν η Ευρώπη χάσει την αθωότητά της. Κολύμπι στον Μάρνη, έρωτες με διαφορά ηλικίας, επικίνδυνα φλερτ και άνθρωποι που επιθυμούν χωρίς να τολμούν: όλα όσα αργότερα θα ανθίσουν στο «Γόνατο της Κλαίρης», στην «Πολίν στην πλαζ», στην «Πράσινη αχτίδα» και στις «Ιστορίες των τεσσάρων εποχών» βρίσκονται εδώ σε εμβρυακή κατάσταση. Ο Αντρέ Ασίμαν, συγγραφέας του προλόγου της νέας έκδοσης, το χαρακτηρίζει υποσημείωση αλλά και μήτρα της μετέπειτα δημιουργίας του.

Το «Élisabeth» δεν είναι κατ’ ανάγκην ένα σπουδαίο μυθιστόρημα. Είναι, όμως, ένα συναρπαστικό ίχνος. Οι διάλογοί του σπινθηροβολούν, οι περιγραφές θυμίζουν σκηνικές οδηγίες και οι ήρωές του κάνουν αυτό που θα κάνουν για δεκαετίες όλοι οι ρομερικοί ήρωες: σκέφτονται τόσο πολύ τα αισθήματά τους, ώστε κινδυνεύουν να μην τα ζήσουν ποτέ. Δεν αγαπούν απλώς. Αναρωτιούνται αν πρέπει να αγαπήσουν, γιατί αγαπούν και ποια εικόνα του εαυτού τους υπηρετεί αυτός ο έρωτας.

Μετά την αποτυχία του βιβλίου, ο Σερέρ εγκατέλειψε τη λογοτεχνία, έγινε κριτικός και υιοθέτησε ένα δεύτερο ψευδώνυμο. Ως Ερίκ Ρομέρ συνάντησε τον Γκοντάρ, τον Τριφό και τον Σαμπρόλ, σκηνοθέτησε με μικροσκοπικά συνεργεία και άφησε τους ηθοποιούς του να κινούνται σχεδόν ελεύθεροι μπροστά στην κάμερα. Την ίδια στιγμή έκρυβε επί χρόνια από τη μητέρα του ότι εργαζόταν στον κινηματογράφο, αφήνοντάς την να πιστεύει πως ήταν ένας αξιοσέβαστος δάσκαλος.

Ο Ρομέρ έλεγε ότι οι ήρωές του, όπως ο Δον Κιχώτης, φαντάζονται πως είναι πρόσωπα ενός μυθιστορήματος, παρότι ίσως κανένα μυθιστόρημα δεν υπάρχει. Τελικά υπήρχε. Είχε απλώς χαθεί σε ένα καλοκαίρι του 1946, περιμένοντας υπομονετικά να ξαναβρεί το όνομά του.

Η γέννηση ενός σκηνοθέτη

Η επανέκδοση του «Élisabeth» έχει, επομένως, κάτι περισσότερο από φιλολογική αξία. Μας επιτρέπει να παρακολουθήσουμε τη στιγμή κατά την οποία ένας συγγραφέας αποτυγχάνει και, ακριβώς μέσα από αυτή την αποτυχία, γεννιέται ένας σκηνοθέτης. Ο Ρομέρ δεν εγκατέλειψε πραγματικά τη λογοτεχνία τη μετέφερε στην οθόνη, της έδωσε σώματα, βλέμματα, δισταγμούς, σιωπές και το φως ενός γαλλικού απογεύματος. Οι ταινίες του υπήρξαν μυθιστορήματα που αρνήθηκαν να μείνουν ακίνητα στο χαρτί. Και το νεανικό του βιβλίο επιστρέφει σήμερα όχι ως ξεχασμένο αριστούργημα, αλλά ως το μυστικό δωμάτιο όπου ολόκληρο το σινεμά του άρχισε κάποτε να ονειρεύεται.