Σε επιφυλακή η Ακτοφυλακή για επεισόδιο στο Αιγαίο

Τον φετινό Δεκαπενταύγουστο, η Άγκυρα επέλεξε να ανοίξει ένα νέο, εξαιρετικά σύνθετο κεφάλαιο στην πολυετή στρατηγική αμφισβήτησης των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο. Με την υπογραφή μιας σειράς προεδρικών διαταγμάτων, η τουρκική κυβέρνηση προχώρησε στη μονομερή ανακήρυξη τουρκικών «θαλάσσιων πάρκων» στο Βόρειο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Πίσω από το προπέτασμα καπνού της οικολογικής ευαισθησίας και της περιβαλλοντικής προστασίας, κρύβεται μια καλά μελετημένη επιχείρηση μεταφοράς του δόγματος της «γαλάζιας πατρίδας» από τη θεωρία των χαρτών στην καθημερινή, διοικητική πρακτική του πεδίου.

Η επικοινωνιακή προετοιμασία της Αγκυρας είχε ξεκινήσει ήδη από τις αρχές του μήνα. Είναι χαρακτηριστικό το δημοσίευμα της «Hurriyet» στις 10 Αυγούστου, στο οποίο η επιστημονική κοινότητα της γείτονος – με προεξάρχον το τουρκικό Ιδρυμα Θαλάσσιων Ερευνών (TÜDAV) – προέβαλε μετ’ επιτάσεως την ανάγκη λήψης άμεσων μέτρων προστασίας στο Αιγαίο. Αφορμή στάθηκε μια αναμφίβολα σημαντική επιστημονική ανακάλυψη: ο εντοπισμός ενός τεράστιου κοραλλιογενούς δάσους, έκτασης άνω των δύο χιλιομέτρων, σε βάθη από 70 έως 120 μέτρα, στην ευαίσθητη θαλάσσια ζώνη μεταξύ Ιμβρου και Σαμοθράκης.

Η ηγεσία του τουρκικού ιδρύματος έσπευσε να απευθύνει έκκληση στην Αθήνα για «συνδιαχείριση» και ίδρυση «κοινών θαλάσσιων πάρκων», προειδοποιώντας μάλιστα σε δραματικούς τόνους ότι, αν δεν ληφθούν μέτρα, η υπεραλίευση και η ρύπανση θα εξαφανίσουν τα ψάρια από το Αιγαίο μέσα στα επόμενα είκοσι χρόνια. Η πρόταση αυτή, αν και παρουσιάστηκε με μανδύα ακαδημαϊκής συνεργασίας στα πρότυπα ανάλογων πάρκων στη Δυτική Μεσόγειο (μεταξύ Γαλλίας, Ιταλίας και Μονακό), έκρυβε μια σαφή πολιτική παγίδα: την αποδοχή της Τουρκίας, ως ισότιμου ρυθμιστή και διαχειριστή σε περιοχές που άπτονται της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και διεθνών υδάτων.

Η Αγκυρα δεν περίμενε, φυσικά, την ελληνική απάντηση. Παρακάμπτοντας κάθε έννοια συνεννόησης και καλής γειτνίασης, προχώρησε μονομερώς στη θεσμοθέτηση του «Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Βόρειου Αιγαίου», μιας τεράστιας έκτασης 1.742 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Το πάρκο αυτό δεν περιορίζεται στα τουρκικά χωρικά ύδατα, αλλά απλώνεται βαθιά μέσα στα διεθνή ύδατα του Θρακικού Πελάγους, μπαίνοντας ως «σφήνα» στον άξονα μεταξύ Λήμνου, Σαμοθράκης.

Η γεωγραφική επιλογή και η ελληνική απάντηση

Η γεωγραφική αυτή επιλογή δεν είναι τυχαία. Στοχεύει απευθείας στην καρδιά μιας περιοχής με έντονη οικονομική και στρατηγική σημασία. Το Θρακικό Πέλαγος, η θαλάσσια ζώνη που εκτείνεται από τη Θάσο μέχρι την Αλεξανδρούπολη, αποτελεί παραδοσιακό πεδίο έντονης δραστηριότητας για τους έλληνες αλιείς, αλλά και μόνιμο στόχο των τουρκικών αλιευτικών στόλων (μηχανότρατες) που επιχειρούν συστηματικά εκεί. Ακόμα και χθες, τουρκικά αλιευτικά κινούνταν μέσα στο νοητό θαλάσσιο τρίγωνο που σχηματίζεται μεταξύ Σαμοθράκης, Αλεξανδρούπολης και Μαρώνειας, έχοντας τους πομπούς του AIS ανοιχτούς. Με την ανάθεση της διαχείρισης των διεθνών αυτών υδάτων στη Γενική Διεύθυνση Προστασίας της Φύσης της Τουρκίας, η Αγκυρα επιχειρεί να οικειοποιηθεί το δικαίωμα να αστυνομεύει, να ελέγχει και να επιβάλλει κανόνες ναυσιπλοΐας και αλιείας.

Η αντίδραση της Αθήνας υπήρξε άμεση και κατηγορηματική. Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών ξεκαθάρισε ότι οι μονομερείς αυτές ενέργειες είναι παράνομες και παράγουν «μηδενικό έννομο αποτέλεσμα». Βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας (UNCLOS), κανένα κράτος δεν νομιμοποιείται να ασκεί κυριαρχικές αρμοδιότητες ή να ιδρύει προστατευόμενες ζώνες σε διεθνή ύδατα, παραβιάζοντας την υφαλοκρηπίδα και τα κυριαρχικά δικαιώματα όμορων κρατών. Η χρήση της «πράσινης διπλωματίας» από την Τουρκία αποτελεί μια εξαιρετικά επικίνδυνη εξέλιξη. Η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Αιγαίου είναι μια αναγκαιότητα, όμως δεν μπορεί να μετατρέπεται σε εργαλείο γεωπολιτικού αναθεωρητισμού και δημιουργίας τετελεσμένων.

Ελληνες αλιείς και τουρκικά σκάφη

Σε αυτό το πλαίσιο, η Αθήνα είναι σε ήδη εγρήγορση, και προκειμένου να αναδείξει τη διεθνή παρανομία των τουρκικών κινήσεων, προστατεύοντας τα δικαιώματα των ελλήνων ακριτών και αλιέων στο Αιγαίο, έχει σε εξέλιξη πρόγραμμα ενίσχυσης της ελληνικής Ακτοφυλακής, καθώς όλες οι ενδείξεις καταλήγουν ότι αργά ή γρήγορα θα υπάρξει αντιπαράθεση ανάμεσα σε έλληνες αλιείς και την τουρκική ακτοφυλακή, είτε στην περιοχή μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης είτε γύρω από το Καστελλόριζο, όταν θα πάνε να ψαρέψουν σε ψαρότοπους που είναι μέσα στην ελληνική υφαλοκρηπίδα που η Αγκυρα παράνομα έχει συμπεριλάβει στα πάρκα της στο Βόρειο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η έκταση των οποίων ξεπερνά τις 21.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Η Ακτοφυλακή είναι αυτή που θα κληθεί σε πρώτη τουλάχιστον φάση να βρεθεί απέναντι και από τουρκικά ερευνητικά-ωκεανογραφικά σκάφη, που κάποια στιγμή αναμφίβολα θα πάνε να κάνουν «επιστημονικές έρευνες» σε αυτά τα πάρκα στο κομμάτι τους που είναι μέσα σε ελληνική υφαλοκρηπίδα και δυνητική ελληνική ΑΟΖ. Μέσω του προγράμματος «ΑΙΓΙΣ» απαντά δυναμικά στη διαχρονική τουρκική αριθμητική υπεροχή, δίνοντας έμφαση στη θωράκιση, την ταχύτητα και τα υπερσύγχρονα τηλεχειριζόμενα οπλικά συστήματα.

Η ελληνική Ακτοφυλακή καλείται στην παρούσα φάση να βάλει τα σχετικά μικρού εκτοπίσματος σκάφη της απέναντι σε πλοία της τουρκικής, όπως τα τέσσερα μεγάλα πλοία της κλάσης TCSG DOST. Πρόκειται για σκάφη εκτοπίσματος 1.700 τόνων και μήκους 88 μέτρων, τα οποία φέρουν μόνιμο ελικοδρόμιο. Πρόκειται δηλαδή για κορβέτες επί της ουσίας, που απλά δεν διαθέτουν αντιπλοϊκούς πυραύλους. Ο οπλισμός τους περιλαμβάνει ένα πυροβόλο Leonardo των 40 χιλιοστών στην πλώρη και 2 πολυβόλα των 12,7 χιλιοστών σε σταθεροποιημένες βάσεις.