ΣτΕ: Μπλόκο για κτίσματα, οι οικοδομικές άδειες των οποίων έχουν ακυρωθεί δικαστικά

Μπλόκο στην τακτοποίηση των αυθαιρέτων, η οικοδομική άδεια των οποίων ακυρώθηκε με δικαστική απόφαση, βάζει με δύο αποφάσεις της η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας. Το Ανώτατο Δικαστήριο, υπό τον πρόεδρό του Μιχάλη Πικραμένο, με εισηγητή τον σύμβουλο Επικρατείας Χρήστο Παπανικολάου, έκρινε αντισυνταγματικό το νομοθετικό πλαίσιο του ν. 4495/2017 που αφορά την τακτοποίηση αυθαιρέτων, των οποίων η οικοδομική άδεια είχε ακυρωθεί με δικαστική απόφαση.

Η Ολομέλεια του ΣτΕ στις αποφάσεις 1182 και 1183/2026 ασχολήθηκε με το ζήτημα της συνταγματικότητας των διατάξεων των περ. α’ και β’ της παρ. 3 του άρθρου 110 του ν. 4495/2017, με τις οποίες επιτρέπεται η τακτοποίηση αυθαιρέτων, η οικοδομική άδεια των οποίων ακυρώθηκε με δικαστική απόφαση λόγω εφαρμογής ανίσχυρου ή εσφαλμένου πολεοδομικού καθεστώτος, υπό την προϋπόθεση ότι δεν υποβλήθηκαν από τον διοικούμενο, κατά την έκδοση αυτής, ψευδή ή αναληθή στοιχεία.

Οι σύμβουλοι της Επικρατείας, σε επίσημη ανακοίνωση, αφού έκαναν λεπτομερή καταγραφή της νομοθεσίας και της νομολογίας για το κρίσιμο αυτό θέμα, ακολούθησαν τη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου περί αυθαιρέτων κτισμάτων από το 2009 έως σήμερα και έκριναν ότι οι διατάξεις του νόμου του 2017 είναι αντισυνταγματικές ως προς δύο βασικά ζητήματα:

Α. Η επιλογή του συστήματος αυτόματης υπαγωγής των συγκεκριμένων αυθαιρέτων, των οποίων οι οικοδομικές άδειες έχουν ακυρωθεί με αμετάκλητες δικαστικές αποφάσεις, εφόσον αίρεται η υποχρέωση συμμόρφωσης της Διοίκησης προς αυτές, έχει ως αποτέλεσμα την αποδυνάμωση των δικαστικών αποφάσεων που έχουν εκδοθεί.

Β. Οι επίμαχες διατάξεις για την τακτοποίηση των αυθαιρέτων επιτρέπουν τη διατήρηση των κτιρίων με τα χαρακτηριστικά που προέβλεπαν οι οικοδομικές άδειες οι οποίες έχουν ακυρωθεί δικαστικά, χωρίς αυτό να είναι αποτέλεσμα νέας οικοδομικής άδειας ή άλλης πράξης.

Επιπλέον, όπως σημειώνεται στο σκεπτικό, οι ελεγχόμενες διατάξεις του ν. 4495/2017 προσκρούουν στις διατάξεις του Συντάγματος και της ΕΣΔΑ περί αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.

Και αυτό, γιατί όπως αναφέρεται στην επίσημη ανακοίνωση διά του εκπροσώπου Τύπου του ΣτΕ, Νίκου Σεκέρογλου, «δεν προσφέρουν έναν εναλλακτικό τρόπο ικανοποίησης του δικαιώματος δικαστικής προστασίας των νικησάντων διαδίκων προβλέποντας τη χορήγηση αποζημίωσης, ειδικώς εκ του νόμου καθοριζόμενης, σε όσους επέτυχαν την ακύρωση των οικοδομικών αδειών κτιρίων, χωρίς αυτά να κατεδαφίζονται. Προκειμένου να προσδιοριστεί το ύψος μιας τέτοιας αποζημίωσης, θα έπρεπε να συνεκτιμηθούν τα δικαιώματα των νικησάντων διαδίκων, χάριν των οποίων ζητήθηκε δικαστική προστασία (λ.χ. το δικαίωμα της ειρηνικής απόλαυσης της περιουσίας), η βλάβη αυτών από τη μακρόχρονη παράνομη διατήρηση των αυθαιρέτων κτιρίων, η διάρκεια των δικαστικών αγώνων και η διαγνωσθείσα από δικαστήριο παράλειψη της Διοίκησης να συμμορφωθεί προς την ακυρωτική απόφαση».