Η ιταλική επίθεση που συγκλόνισε την Ελλάδα: 86 χρόνια από τον τορπιλισμό της «Έλλης»

Σαν σήμερα, πριν από 86 χρόνια, ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου του 1940, το ιταλικό υποβρύχιο «Ντελφίνο» τορπίλισε και βύθισε στο λιμάνι της Τήνου το ελληνικό πολεμικό πλοίο «Έλλη», σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές προκλήσεις της Ιταλίας απέναντι στην Ελλάδα, λίγους μόλις μήνες πριν από την έναρξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου.

Η επίθεση σημειώθηκε την ώρα που η Τήνος είχε πλημμυρίσει από πιστούς για τον εορτασμό της Μεγαλόχαρης. Το ελληνικό πλοίο είχε καταπλεύσει στο νησί για να συμμετάσχει στις εορταστικές εκδηλώσεις, όταν δέχθηκε αιφνιδιαστικά τρεις τορπίλες.

Η ιταλική εντολή και η αποστολή του «Ντελφίνο»

Το «Ντελφίνο» είχε αναχωρήσει τη νύχτα της 14ης Αυγούστου από τη ναυτική βάση στο Παρθένι της Λέρου, με κυβερνήτη τον υποπλοίαρχο Τζουζέπε Αϊκάρντι.

Τη διαταγή για την επιχείρηση είχε δώσει ο Ιταλός διοικητής των Δωδεκανήσων, Τσέζαρε Μαρία Ντε Βέκι. Αποστολή του υποβρυχίου ήταν να πλήξει εχθρικά πλοία στην Τήνο και τη Σύρο και στη συνέχεια να προχωρήσει σε αποκλεισμό της Διώρυγας της Κορίνθου.

Η επίθεση δεν ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό. Κατά τους μήνες που προηγήθηκαν του πολέμου, η Ιταλία είχε ήδη πραγματοποιήσει σειρά προκλητικών ενεργειών εναντίον ελληνικών πλοίων.

Στις 12 Ιουλίου 1940, τρία ιταλικά βομβαρδιστικά επιτέθηκαν στο βοηθητικό πλοίο του Ελληνικού Ναυτικού «Ωρίων», το οποίο ανεφοδίαζε τον φάρο της Γραμβούσας στον κόλπο του Κισσάμου στην Κρήτη. Στη συνέχεια επιτέθηκαν και στο αντιτορπιλικό «Ύδρα», που είχε σπεύσει προς βοήθεια.

Λίγες ημέρες αργότερα, στις 30 Ιουλίου, ιταλικό αεροσκάφος έριξε τέσσερις βόμβες εναντίον των ελληνικών αντιτορπιλικών «Βασιλεύς Γεώργιος» και «Βασίλισσα Όλγα», καθώς και δύο ελληνικών υποβρυχίων που βρίσκονταν στο λιμάνι της Ναυπάκτου.

Το κλίμα στις ελληνοϊταλικές σχέσεις γινόταν ολοένα και πιο τεταμένο.

Οι τρεις τορπίλες και η βύθιση της «Έλλης»

Τις πρώτες πρωινές ώρες της 15ης Αυγούστου 1940, το «Ντελφίνο» βρισκόταν εν καταδύσει έξω από το λιμάνι της Τήνου.

Μέσω του περισκοπίου, ο κυβερνήτης του είδε να καταπλέει ένα ελληνικό πολεμικό πλοίο. Ήταν το «Έλλη», που είχε φτάσει στην Τήνο για τις εορταστικές εκδηλώσεις της Μεγαλόχαρης.

Ήταν περίπου 8:30 το πρωί, λίγα μόλις λεπτά πριν από τη λιτάνευση της εικόνας της Παναγίας. Στην παραλία είχε συγκεντρωθεί πλήθος πιστών.

Το ιταλικό υποβρύχιο εκτόξευσε τρεις τορπίλες. Οι δύο δεν πέτυχαν τον στόχο και εξερράγησαν στην προκυμαία. Η τρίτη, όμως, χτύπησε το «Έλλη» σε καίριο σημείο, στο μηχανοστάσιο και στις δεξαμενές καυσίμων.

Το πλοίο υπέστη σοβαρές ζημιές και περίπου μία ώρα αργότερα, στις 9:45, βυθίστηκε.

Από την επίθεση σκοτώθηκε ένας υπαξιωματικός του «Έλλη», ενώ σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της εποχής 29 άνθρωποι τραυματίστηκαν. Η έκρηξη μιας από τις τορπίλες στην προκυμαία προκάλεσε επίσης τον θάνατο μιας γυναίκας, η οποία υπέστη καρδιακή προσβολή.

Το «Ντελφίνο» απομακρύνθηκε από την περιοχή χωρίς να γίνει αντιληπτή η ταυτότητά του. Αργότερα κατέπλευσε στη Σύρο, χωρίς όμως να πραγματοποιήσει επίθεση, καθώς δεν εντόπισε ελληνικό πλοίο στο λιμάνι. Στη συνέχεια επέστρεψε εσπευσμένα στη Λέρο, με εντολή των ιταλικών αρχών, χωρίς να ολοκληρώσει την αποστολή του προς τη Διώρυγα της Κορίνθου.

Η Ελλάδα δεν ματαίωσε τη λιτανεία

Ο τορπιλισμός της «Έλλης» προκάλεσε σοκ στην Ελλάδα. Η επίθεση είχε πραγματοποιηθεί ανήμερα μιας από τις σημαντικότερες θρησκευτικές εορτές, μπροστά σε χιλιάδες πιστούς που είχαν συγκεντρωθεί στην Τήνο.

Παρά τη βύθιση του πλοίου, η λιτανεία της εικόνας της Παναγίας δεν ματαιώθηκε.

«Προς διατήρησιν ακμαίου του ελληνικού φρονήματος και της θρησκευτικής πίστεως, ο Έλλην Πρωθυπουργός διέταξε, παρά την βύθισιν του εύδρομου, να μη ματαιωθή η λιτανεία, ήτις πράγματι ετελέσθη πάνδημος και κατανυκτική», ανέφερε το μήνυμα του Ιωάννη Μεταξά.

Η απόφαση να συνεχιστεί η λιτανεία είχε ισχυρό συμβολικό χαρακτήρα. Η Ελλάδα βρισκόταν ήδη υπό την πίεση της Ιταλίας και η επίθεση στην «Έλλη» ενίσχυσε ακόμη περισσότερο το αντιιταλικό αίσθημα.

Ποια ήταν η «Έλλη»

Το «Έλλη» ήταν πολεμικό πλοίο του Ελληνικού Ναυτικού και είχε πάρει το όνομά του από τη Ναυμαχία της Έλλης, κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο.

Στις 15 Αυγούστου 1940, το πλοίο, εκτοπίσματος 2.115 τόνων και με πλήρωμα 232 ανδρών, βρισκόταν στον όρμο της Τήνου όταν δέχθηκε το αιφνιδιαστικό πλήγμα.

Η βύθισή του έμελλε να καταγραφεί ως ένα από τα σημαντικότερα επεισόδια της περιόδου που προηγήθηκε της ιταλικής εισβολής στην Ελλάδα.

Η Ρώμη επιχείρησε να κρύψει την ευθύνη

Αμέσως μετά την επίθεση, η ιταλική κυβέρνηση επιχείρησε να αποποιηθεί την ευθύνη, αφήνοντας να εννοηθεί ότι πίσω από τον τορπιλισμό βρισκόταν η Μεγάλη Βρετανία, με στόχο να προκαλέσει αναστάτωση στα Βαλκάνια και να επιδεινώσει τις σχέσεις Ελλάδας και Ιταλίας.

Ωστόσο, η πραγματική προέλευση της επίθεσης έγινε γνωστή αργότερα.

Η επιχείρηση αποδόθηκε στον Τσέζαρε Μαρία Ντε Βέκι, ενώ σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του τότε Ιταλού υπουργού Εξωτερικών Γκαλεάτσο Τσιάνο, η βύθιση της «Έλλης» οφειλόταν στη «θρασύτητα» του Ντε Βέκι.

Ο τορπιλισμός προκάλεσε διεθνή αντίδραση και απασχόλησε τον διεθνή Τύπο, ενώ ακόμη και γερμανικές εφημερίδες εξέφρασαν συμπάθεια προς την Ελλάδα.

Για τους Έλληνες, όμως, η 15η Αυγούστου 1940 έμεινε στην ιστορία με μια διπλή εικόνα: από τη μία η γιορτή της Μεγαλόχαρης και η λιτανεία στην Τήνο και από την άλλη η βύθιση της «Έλλης», σε μια επίθεση που προανήγγειλε με τον πιο δραματικό τρόπο όσα θα ακολουθούσαν λίγους μήνες αργότερα.