Ακριβότερο το πρωινό στην Ευρώπη: Τα νέα σχέδια της ΕΕ για τα φυτοφάρμακα απειλούν να αυξήσουν τις τιμές στα βασικά προϊόντα

Σημαντικές επιπτώσεις στις τιμές και στη διαθεσιμότητα αγροτικών προϊόντων θα μπορούσε να έχει η πρόθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επιβάλει στους παραγωγούς τρίτων χωρών τους αυστηρούς κανόνες για τα φυτοφάρμακα που ισχύουν στην ευρωπαϊκή αγορά.

Σύμφωνα με ανάλυση του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η απαγόρευση ακόμη και ίχνων από φυτοφάρμακα που έχουν απαγορευτεί στην ΕΕ για λόγους υγείας και περιβαλλοντικής προστασίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντικές αυξήσεις τιμών και σε περιορισμό των εισαγωγών.

Στο δυσμενέστερο υποθετικό σενάριο, όπου οι παραγωγοί εκτός ΕΕ δεν θα προχωρούσαν στις απαιτούμενες προσαρμογές, η τιμή του καφέ θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 332%, ενώ των εσπεριδοειδών κατά 82%. Παράλληλα, οι εισαγωγές αγροτικών προϊόντων στην ΕΕ θα μειώνονταν κατά 41%.

Επιπτώσεις θα υπήρχαν και στην κτηνοτροφία, καθώς το αυξημένο κόστος των εισαγόμενων προϊόντων θα μπορούσε να συμπαρασύρει προς τα πάνω και το κόστος των ζωοτροφών.

Ακόμη και στα πιο ρεαλιστικά σενάρια, στα οποία οι παραγωγοί εκτός ΕΕ προσαρμόζονται σε κάποιο βαθμό στους ευρωπαϊκούς κανόνες, η μελέτη εκτιμά ότι οι τιμές για τους καταναλωτές θα αυξηθούν και οι εισαγωγές θα περιοριστούν. Παράλληλα, η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να ενισχύσει την εγχώρια παραγωγή, στον βαθμό που οι Ευρωπαίοι παραγωγοί θα είναι σε θέση να καλύψουν μέρος της ζήτησης.

Τα ευρήματα αναδεικνύουν ένα δύσκολο πολιτικό δίλημμα για τις Βρυξέλλες: από τη μία πλευρά, η ανάγκη να ικανοποιήσουν τους Ευρωπαίους αγρότες που ζητούν ίσους όρους ανταγωνισμού και, από την άλλη, ο κίνδυνος να αυξηθεί το κόστος βασικών ειδών διατροφής για τους καταναλωτές.

Η προτεινόμενη απαγόρευση των υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων, που περιλαμβάνεται στο πακέτο απλοποίησης των κανόνων για την ασφάλεια τροφίμων και ζωοτροφών, έχει κερδίσει την υποστήριξη των Ευρωπαίων αγροτών. Το μέτρο αποσκοπεί στην εξασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού με τους παραγωγούς τρίτων χωρών και σχεδιάστηκε, μεταξύ άλλων, για να περιορίσει τις αντιδράσεις στον αγροτικό τομέα σχετικά με την εμπορική συμφωνία της ΕΕ με τη Mercosur.

Οι επικριτές, ωστόσο, εκφράζουν επιφυλάξεις ως προς τη συμβατότητα του μέτρου με τους διεθνείς κανόνες εμπορίου. Όπως υποστηρίζουν, η εφαρμογή των ευρωπαϊκών προδιαγραφών και σε προϊόντα που προέρχονται από τρίτες χώρες ουσιαστικά επεκτείνει τους κανόνες της ΕΕ πέραν των συνόρων της. Η πρακτική αυτή είναι γνωστή ως mirror clause.

Επίσης, πολλές διεθνείς οργανώσεις παραγωγών υποστηρίζουν ότι η απαγόρευση ξεπερνά τα όρια της υγειονομικής προστασίας, αγνοώντας τις διαφορετικές συνθήκες καλλιέργειας, τα κλίματα και τα προβλήματα φυτοπροστασίας ανά τον κόσμο.

«Η επιλογή είναι ανάμεσα σε μούρα διαθέσιμα όλο τον χρόνο υγιεινά, ασφαλή και σε δίκαιη τιμή ή σε περιορισμένη παραγωγή με υψηλή τιμή», δήλωσε ο Amine Bennani, πρόεδρος της Ένωσης Παραγωγών Κόκκινων Φρούτων του Μαρόκου.

Σε γραπτή δήλωση της, η Amine Bennani ανέφερε ότι: «ευθυγράμμιση προτύπων» που προωθεί η ΕΕ ισοδυναμεί στην πράξη με «εμπόδιο στο εμπόριο». Επεσήμανε επίσης ότι ο σύνδεσμος δεν έχει ποτέ κληθεί σε διαβούλευση, παρότι η νομοθεσία επηρεάζει 250.000 εργαζόμενους στον τομέα στο Μαρόκο.

Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται στους παραγωγούς του Μαρόκου. Οργανώσεις παραγωγών φρούτων από τη Νότια Αφρική, τον Καναδά, την Ονδούρα, τη Βραζιλία και την Καλιφόρνια έχουν εκφράσει αντίστοιχες επιφυλάξεις, υπογραμμίζοντας τη σημασία των εξαγωγών για τη διατήρηση χιλιάδων θέσεων εργασίας.

Η Κομισιόν, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι στόχος του μέτρου είναι να αποτραπεί η επανείσοδος στην ευρωπαϊκή αγορά των πιο επικίνδυνων ουσιών μέσω των εισαγωγών. Για τον λόγο αυτό, προτείνεται η θέσπιση ορίων υπολειμμάτων σε τεχνικά μηδενικά επίπεδα.

Τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και οι διεθνείς παραγωγοί συμφωνούν ότι τα υφιστάμενα όρια υπολειμμάτων έχουν καθοριστεί με γνώμονα την ασφάλεια των καταναλωτών. Οι επικριτές του νέου μέτρου, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η ΕΕ επιχειρεί να υπερβεί τις υφιστάμενες εγγυήσεις για την προστασία της ανθρώπινης υγείας, αποκλείοντας ουσίες που θεωρούνται επιβλαβείς για την υγεία και το περιβάλλον.

Η Elisabeth Werner, γενική διευθύντρια της DG AGRI, δήλωσε ότι τα «πολύ υψηλά πρότυπα» ασφάλειας της Ευρώπης «πρέπει να ελέγχονται επαρκώς».

Επιπλέον, πρόσθετη αβεβαιότητα δημιουργεί το γεγονός ότι η Κομισιόν δεν έχει ακόμη προσδιορίσει ποιες απαγορευμένες δραστικές ουσίες θα καλύπτει το μέτρο. Η μελέτη του JRC εντόπισε 18 ουσίες που θα μπορούσαν να υπαχθούν στην απαγόρευση, επηρεάζοντας 235 προϊόντα και 86 χώρες.

Σύμφωνα με την εκπρόσωπο της Κομισιόν Eva Hrnčířová, οι αποφάσεις θα λαμβάνονται κατά περίπτωση, με βάση εκτιμήσεις επιπτώσεων

Σε γραπτή δήλωση της, η  Hrnčířová δεν απάντησε άμεσα στις ανησυχίες για πιθανές αυξήσεις των τιμών ή την περιορισμένη διαθεσιμότητα, αλλά τόνισε ότι κάθε ενέργεια «θα λαμβάνει υπόψη τη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας της ΕΕ και τις πιθανές διεθνείς επιπτώσεις».

Αρκετές χώρες, όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Παραγουάη και οι ΗΠΑ, έχουν προσφύγει στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, ενώ η International Fresh Produce Association εκτιμά ότι τα υπάρχοντα διεθνή πρότυπα διασφαλίζουν ήδη την ασφάλεια των καταναλωτών και διευκολύνουν το εμπόριο.