Ο σύγχρονος «πυλώνας της ντροπής» του Φάουτσι

Ο Άντονι Φάουτσι έχει μια μακρά και διακεκριμένη καριέρα ως ανοσολόγος. Ωστόσο, αυτό δεν θα το καταλάβαινε κανείς από την πρόσφατη ακρόασή του ενώπιον της επιτροπής εσωτερικής ασφάλειας και κυβερνητικών υποθέσεων της Γερουσίας των ΗΠΑ. Ρεπουμπλικανοί γερουσιαστές εξαπέλυσαν αδικαιολόγητες επιθέσεις εναντίον του πρώην διευθυντή του Εθνικού Ινστιτούτου Αλλεργιών και Λοιμωδών Νοσημάτων των ΗΠΑ και επικεφαλής ιατρικό σύμβουλο του προέδρου, ο οποίος διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη θεραπειών για τον HIV/AIDS και ηγήθηκε της αμερικανικής αντίδρασης στην πανδημία της COVID-19.

Αυτή η συγκρουσιακή συνεδρίαση αφορούσε κυρίως την προέλευση του κορωνοϊού. Ο Φάουτσι πιστεύει ότι ο ιός μεταδόθηκε από ζώα στον άνθρωπο. Ομως οι επικριτές του –κυρίως ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Ραντ Πολ, πρώην οφθαλμίατρος – υποστηρίζουν ότι διέρρευσε από το Ινστιτούτο Ιολογίας της Γουχάν στην Κίνα, του οποίου η πειραματική έρευνα χρηματοδοτήθηκε εν μέρει από επιχορηγήσεις των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ, που διοχετεύθηκαν μέσω ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού-μεσάζοντα. Κάθε πλευρά έχει κατηγορήσει την άλλη για ψέματα. Δεδομένου ότι ο Φάουτσι είχε να αντιμετωπίσει έναν ιό για τον οποίο αρχικά γνωρίζαμε ελάχιστα, μπορεί να έδωσε συμβουλές που αργότερα έπρεπε να αναθεωρηθούν. Αυτό δεν αποτελεί δικό του λάθος – έτσι λειτουργεί η επιστήμη.

Ισως ο Φάουτσι να ήταν μερικές φορές λίγο υπερβολικά σίγουρος για τον εαυτό του. Ισως να ήταν λίγο ματαιόδοξος. Αλλά τίποτα δεν μπορεί να δικαιολογήσει τη συμπεριφορά των Ρεπουμπλικάνων κατά την ακρόασή του. Ο Πολ και άλλοι χλεύασαν και ειρωνεύτηκαν τον 85χρονο γιατρό. Ο Φάουτσι είχε λάβει τη σωστή συμβουλή να μην πέσει στην παγίδα να κάνει ενοχοποιητικές δηλώσεις, οπότε η βροχή προσβολών και υποβολιμαίων ερωτήσεων αντιμετωπίστηκε με την ίδια δήλωση, που επαναλήφθηκε πάνω από 100 φορές: «Κατόπιν συμβουλής του δικηγόρου μου, αρνούμαι με σεβασμό να απαντήσω, βάσει των δικαιωμάτων μου σύμφωνα με την Πέμπτη Τροπολογία του Συντάγματος».

Ηταν μια προσπάθεια δημόσιας διαπόμπευσης. Αυτό θέτει το ερώτημα γιατί η επιστήμη πίσω από τα εμβόλια, καθώς και η κλιματική αλλαγή, προκαλεί τέτοια αφρισμένη οργή στους δεξιούς λαϊκιστές σε όλο τον κόσμο. Οι λαϊκιστές δεν μισούν τόσο την επιστήμη όσο μισούν τους επιστήμονες – τους ανθρώπους με ανώτερη μόρφωση που ισχυρίζονται ότι γνωρίζουν τι είναι καλύτερο για εμάς με βάση την ανώτερη γνώση τους. Πρόκειται για ένα παλιό ζήτημα. Από την αρχαιότητα, μάγοι, μάγοι-γιατροί, αρχηγοί χωριών, μουλάδες, ραβίνοι και ιερείς αντέδρασαν έντονα όταν άνθρωποι που αναζητούσαν την αλήθεια αλλού αμφισβήτησαν την εξουσία τους. Τέτοιες ιδεολογικές συγκρούσεις αφορούσαν σχεδόν πάντα την εξουσία: ποιος θα πάρει τις έδρες στα πανεπιστήμια, τα βραβεία, την κοινωνική θέση και την πολιτική εξουσία.

Από τον 19ο αιώνα και μετά, το μορφωτικό επίπεδο λειτουργούσε όλο και περισσότερο ως πηγή κύρους και εξουσίας, ενώ το οικογενειακό υπόβαθρο έχανε τη σημασία του. Μας δίδαξαν να εμπιστευόμαστε τις γνώσεις των γιατρών, των καθηγητών και των δικηγόρων. Οι φιλελεύθερες δημοκρατίες κυβερνώνται από εκλεγμένους πολιτικούς, ωστόσο βασίζονται σε ειδικούς για συμβουλές σε θέματα για τα οποία γνωρίζουν ελάχιστα. Εξού και οι πολυάριθμοι φορείς εμπειρογνωμόνων που καθοδηγούν τους νομοθέτες στη λήψη αποφάσεων. Πόσοι πολιτικοί, άλλωστε, διαθέτουν γνώσεις στην κλιματική επιστήμη ή στον έλεγχο των ασθενειών;

Τώρα, όμως, ζούμε σε μια εποχή οργισμένης αντίδρασης ενάντια στην εξουσία των ειδικών. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, όπως είναι γνωστό, δεν διαβάζει. Καυχιέται ότι εμπιστεύεται το ένστικτό του περισσότερο από τη διάνοιά του. Πολλοί άνθρωποι τον ψήφισαν όχι παρά τις προφανείς πνευματικές του ελλείψεις, αλλά εξαιτίας αυτών. Μισεί και δυσπιστεί προς τους ειδικούς όσο και οι οπαδοί του.

Η επίθεση εναντίον των πανεπιστημίων – των οποίων το διδακτικό προσωπικό, πρέπει να παραδεχτούμε, έχει κατά καιρούς συμπεριφερθεί με την τυπική αλαζονεία των προνομιούχων ελίτ – εντάσσεται σε αυτόν τον ταξικό πόλεμο. Το ίδιο ισχύει και για τη συντονισμένη προσπάθεια υπονόμευσης ή απομάκρυνσης των εμπειρογνωμόνων που βοήθησαν τους εκλεγμένους αξιωματούχους να κυβερνήσουν αποτελεσματικά. Η επίθεση της κυβέρνησης του MAGA κατά του λεγόμενου «βαθέος κράτους» αποτελεί στην πραγματικότητα μια προσπάθεια να καταστραφούν κυβερνητικές υπηρεσίες που διαθέτουν ζωτικής σημασίας θεσμική γνώση και τεχνογνωσία.