- Advertisement -
Οσο θυμάμαι την επαγγελματική μου καριέρα τα τελευταία είκοσι καλοκαίρια, οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν σημαντικό μέρος της εργασιακής μας καθημερινότητας τη θερινή περίοδο.
Στο «κολασμένο» διάστημα των έξι εβδομάδων, από το δεύτερο δεκαήμερο του Ιουλίου μέχρι το τρίτο δεκαήμερο του Αυγούστου έχουν εκδηλωθεί στη χώρα μας οι 23 μεγαλύτερες δασικές πυρκαγιές των τελευταίων δεκαετιών (με λίγες εξαιρέσεις, όπως η μεγάλη φωτιά στην Πάρνηθα τον Ιούνιο του 2007 και η μεγάλη δασική πυρκαγιά στο Σχίνο Κορινθίας τον Μάιο του 2021).
Θα επισημάνω για μία ακόμη φορά ότι πλέον και ιδιαίτερα κατά τα 10 τελευταία χρόνια, η επιστήμη προσφέρει σημαντικά εργαλεία για την καλύτερη αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών. Οι έλληνες επιστήμονες, επειδή ακριβώς δραστηριοποιούνται σε μία χώρα που πλήττεται κάθε χρόνο από μεγάλες δασικές πυρκαγιές, έχουν αναπτύξει σχετική τεχνογνωσία και εργαλεία, τα οποία συγκαταλέγονται μεταξύ των καλύτερων που είναι σήμερα διαθέσιμα στην Ευρώπη: λεπτομερείς χάρτες επικινδυνότητας, μετεωρολογικές προγνώσεις υψηλής χωρικής ανάλυσης, εξελιγμένα προγνωστικά εργαλεία για την πρόγνωση εξάπλωσης του μετώπου πυρκαγιάς. Τα εργαλεία αυτά δυστυχώς δεν αξιοποιούνται ακόμη στον βαθμό που θα έπρεπε.
Τι μένει όμως μετά τις μεγάλες δασικές πυρκαγιές; Συχνά η απόλυτη καταστροφή. Καταρχάς ανθρώπινες απώλειες και τεράστιες καταστροφές στις περιουσίες των πολιτών. Παράλληλα, προκαλείται εκτεταμένη περιβαλλοντική υποβάθμιση στις περιοχές που έχουν καεί. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δώσαμε πρόσφατα στη δημοσιότητα, στην Αττική, τα τελευταία 10 καλοκαίρια έχει χαθεί από πυρκαγιά τουλάχιστον το 42% των δασικών εκτάσεων. Αν δούμε με λεπτομέρεια την Περιφερειακή Ενότητα Δυτικής Αττικής, εκεί το ποσοστό εκτοξεύεται στο 64%.
Τι σημαίνει αυτό; Οι περιοχές αυτές υποβαθμίζονται περιβαλλοντικά και αισθητικά. Ταυτόχρονα, όπως έχουν δείξει οι δορυφορικές μετρήσεις, η θερμοκρασία του καμένου εδάφους για αρκετά χρόνια μετά παραμένει υψηλότερη σε σχέση με την περίοδο πριν από την καταστροφή. Η απώλεια των δένδρων και της βλάστησης ανεβάζει σημαντικά τη θερμοκρασία του εδάφους η οποία μπορεί να φτάσει έως και τους 8 °C πάνω από τα προγενέστερα επίπεδα.
Ταυτόχρονα η απουσία της δασικής έκτασης κάνει τις περιοχές αυτές πιο ευάλωτες στις πλημμύρες αυξάνοντας σημαντικά την επιφανειακή απορροή κατά τη διάρκεια έντονων βροχοπτώσεων. Εγκαταλείπουμε τα δάση, εγκαταλείπουμε την ύπαιθρο και περιοριζόμαστε ολοένα και περισσότερο στις αστικές περιοχές. Η εγκατάλειψη αυτή σε συνδυασμό με την επιδείνωση των μετεωρολογικών συνθηκών που «αγαπάει» η φωτιά, δηλαδή τις ολοένα και υψηλότερες θερμοκρασίες, την αυξανόμενη ξηρασία και την τάση αύξησης των ανέμων, κυρίως το καλοκαίρι, λόγω της κλιματικής αλλαγής, δημιουργεί ολοένα και περισσότερο τις κατάλληλες συνθήκες για την εξάπλωση μεγάλων πυρκαγιών που είναι δύσκολο να αντιμετωπιστούν και να ελεγχθούν. Το αποτέλεσμα είναι να καίγονται κάθε χρόνο τεράστιες δασικές εκτάσεις, με συνέπειες που συσσωρεύονται και μεταβάλλουν σταδιακά το φυσικό τοπίο της χώρας.
Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί σοβαρή επένδυση στην πρόληψη, συστηματική αξιοποίηση των επιστημονικών εργαλείων και συνεχή, θεσμοθετημένη συνεργασία μεταξύ επιστημονικών και επιχειρησιακών φορέων, τόσο σε κεντρικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο.
Οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ευκαιρία πρόσκαιρης πολιτικής αντιπαράθεσης (μια κακή αντιπολιτευτική τακτική που ξεκίνησε με τη φονική πυρκαγιά στο Μάτι το 2018), αλλά ως ένα σύνθετο εθνικό πρόβλημα που απαιτεί συνέχεια, συνεννόηση, λογοδοσία και κοινό σχεδιασμό. Μόνο έτσι μπορούμε να προστατεύσουμε αποτελεσματικότερα τα δάση, τις περιουσίες και, πάνω απ’ όλα, την ανθρώπινη ζωή.
Ο Κώστας Λαγουβάρδος είναι μετεωρολόγος και διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών
Comments are closed.