Ποια τραγούδια ακούγαμε πενήντα χρόνια πριν

Ο «Γιάννης ο φονιάς», που εισέβαλε αιφνιδιαστικά στην επικαιρότητα, προέρχεται από ένα άλμπουμ 50 ετών, απ’ το οποίο δύσκολα ξεχωρίζεις ένα τραγούδι: την «Αθανασία», όπου η σύμπραξη των Μάνου Χατζιδάκι και Νίκου Γκάτσου πέρασε στην ιστορία της δισκογραφίας.

Από εκεί, λοιπόν, ακούμε πέντε δεκαετίες μετά την «Αθανασία», το «Μεθυσμένο καράβι», τον «Τσάμικο», για να μείνουμε σε λίγα μόνο παραδείγματα. «Θυμάμαι ότι ο Χατζιδάκις αναζητούσε μονίμως μία εσωτερική θεατρικότητα και μαζί λιτότητα και αυστηρότητα στον στίχο. Τίποτε που να φωνάζει ότι κάποιος ερμηνεύει. Εδινε από πριν τις οδηγίες, αν μπορούμε να το πούμε έτσι, κι ύστερα παρακολουθούσε με τον τρόπο του. Αν ήθελε να διορθώσει το ύφος, έλεγε “όπως το είπες στον Γιάννη τον φονιά”. Ηθελε τις ερμηνείες, σκέτες που λέμε, στρωτές και ίσιες. Και όταν ήθελε να μου δώσει αβάντα, έλεγε “αν το πεις έτσι, θα ξεπεράσεις τον Στράτο Διονυσίου”. Κι ύστερα στο επόμενο κομμάτι επέλεγε τον Βοσκόπουλο. Πάντα με χιούμορ και χωρίς συγκρούσεις» έλεγε τον περασμένο Ιανουάριο ο Μανώλης Μητσιάς στις επετειακές «Ιστορίες».

Μέσω των τραγουδιών αυτών, όπως και άλλων, φτάνει σε εμάς ο ήχος εκείνης της περίοδου, δύο χρόνια μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας και τη Μεταπολίτευση. Προφανώς είναι μια περιοχή ανεξάντλητη, από την οποία ωστόσο επιλέγουμε άλμπουμ και κομμάτια που πέρασαν στο συλλογικό συναισθηματικό αρχείο.

«Καλοκαίρια και χειμώνες»

Αν υπάρχει μία στιγμή που ο Δημήτρης Μητροπάνος αποκτά τη δημοφιλία και τη μαζικότητα, ώστε αργότερα να εκτοξευτεί, είναι με το άλμπουμ «Λαϊκά ’76» (Τάκης Μουσαφίρης, Σπύρος Παπαβασιλείου), το οποίο ξεπέρασε σε πωλήσεις τις 50.000 αντιτύπων κι έγινε χρυσό – το πρώτο στην καριέρα του μεγάλου τραγουδιστή. Από αυτό προέρχονται τουλάχιστον τέσσερα τραγούδια που ακούστηκαν, ξανακούστηκαν και ακούγονται μέχρι σήμερα: «Καλοκαίρια και χειμώνες» (των Παπαβασιλείου – Τάσου Οικονόμου), «Κάνε κάτι να χάσω το τρένο», «Σε μια στοίβα καλαμιές» και το περίφημο ποτ πουρί «Δυο νύχτες – Αλίμονο – Θέλω απόψε να σου γράψω». Το «Δυο νύχτες» των Τόλη Βοσκόπουλου – Ηλία Λυμπερόπουλου, είχε τραγουδήσει πρώτη η Μαρινέλλα στα τέλη της δεκαετίας του 1960. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην τελευταία περίοδο των εμφανίσεών του ο Δημήτρης Μητροπάνος αντικαθιστούσε το τρίτο μέρος της τριπλέτας με το «Βγήκε η ζωή μας στο σφυρί» των Μίκη Θεοδωράκη και Φώντα Λάδη.

Η «Γκαρσόνα» της Χαρούλας

Η «Μικρά Ασία» (1972) και ο «Βυζαντινός εσπερινός» (Οκτώβριος 1973) είναι η πρώτη σύσταση της ερμηνεύτριας προς το κοινό με τη σφραγίδα του Απόστολου Καλδάρα. Και τη συνέχεια του «βαπτίσματος» έδιναν οι Μάνος Λοΐζος και Γιάννης Σπανός («Οδός Αριστοτέλους»). Μέχρι να φτάσουμε το 1975 στο άλμπουμ «12 λαϊκά τραγούδια», απ’ όπου προέκυψε η μεγάλη επιτυχία της «Δημητρούλας». Το εγχείρημα της επανασύστασης ενός παλιότερου τραγουδιού συνεχίστηκε και στο άλμπουμ «Χάρις Αλεξίου/2» (Απρίλιος 1976), όπου η δημοφιλής ερμηνεύτρια τραγουδάει από μπαλάντες («Κίτρινη πόλη» των Γιάννη Σπανού – Λευτέρη Παπαδόπουλου) έως επανεκτελέσεις παλαιότερων δεκαετιών. Μία από αυτές ήταν η «Γκαρσόνα» του Παναγιώτη Τούντα που η Ρίτα Αμαπτζή τραγούδησε το 1937. Τον Δεκέμβριο του 1976 ακολούθησε η συνεργασία της Αλεξίου με τον Σταύρο Κουγιουμτζή στις «Λαϊκές Κυριακές» («Τα μαύρα κοροϊδεύεις», «Εσένανε θα διάλεγα», «Χρόνια σαν βροχή» και το ασυναγώνιστο «Θα ‘ταν 12 Μάρτη»).

«Ξενύχτησα στην πόρτα σου», «Τα γαλάζια σου γράμματα»

Το «Λεύκωμα» του Γιώργου Χατζηνάσιου κυκλοφορεί στα τέλη της χρονιάς (οπότε τα τραγούδια του δεν είχαν ακουστεί το καλοκαίρι του 1976). Στην πρώτη πλευρά τραγουδούσε η Βίκυ Μοσχολιού και στη δεύτερη η Δήμητρα Γαλάνη, όταν και οι δυο τους εμφανίζονταν στην μπουάτ «Ζυγός» της Πλάκας. Οι στίχοι και των δύο κομματιών είναι του Γιώργου Κανελλόπουλου.

«Κόκκινο τριαντάφυλλο»

Τον Μάιο του 1976, ο Μίκης Θεοδωράκης κυκλοφορεί ένα δίσκο 45 στροφών με δύο τραγούδια ύστερα από τον θάνατο του Αλέκου Παναγούλη: το «Κόκκινο τριαντάφυλλο» και το «Εκείνος ήταν μόνος» με τη φωνή του Γιώργου Νταλάρα. Ειδικά το πρώτο τραγουδήθηκε πολύ ταυτισμένο με τον πολιτικό που βασανίστηκε από τη δικτατορία και μετατράπηκε σε σύμβολο για τη νεολαία της εποχής. Ο δημοφιλής ερμηνευτής θα συνεχίσει την προσωπική του διαδρομή επίσης με πολιτικοκοινωνικό στίχο στον δίσκο «Τα τραγούδια μας» των Μάνου Λοΐζου – Φώντα Λάδη τον Οκτώβριο εκείνης της χρονιάς («Λιώνουν τα νιάτα μας», «Πάγωσε η τσιμινιέρα», «Το δέντρο» κ.ά.).

«Την αγαπούσα, το παραδέχομαι»

Το 1976, ο Γιάννης Πάριος έχει ήδη αποκτήσει μεγάλη δυναμική στο ελληνικό τραγούδι και τον Απρίλιο κυκλοφορεί το άλμπουμ «Τώρα πια». Οι πωλήσεις του ξεπερνούν τα 250.000 αντίτυπα και, ως ένα σημείο, αυτό οφείλεται στο κομμάτι «Την αγαπούσα, το παραδέχομαι» του Ζακ Ιακωβίδη. Το άλλο μισό της επιτυχίας πρέπει να αποδοθεί φυσικά στο ομότιτλο του δίσκου, που δεν ήταν άλλο από το πασίγνωστο γαλλικό «Tut en vas» του Αλέν Μπαριέρ, σε στίχους του πάντα ευρηματικού Πυθαγόρα. Την ίδια χρονιά μάλιστα το κομμάτι θα ερμηνεύσει στα ελληνικά με δικούς του στίχους και τίτλο «Μια ζωή» ο Φίλιππος Νικολάου σε δίσκο 45 στροφών.

«Πριν χαθεί το όνειρό μας»

Το κομμάτι που αποτέλεσε διαχρονικό σουξέ από τον δίσκο «Σμυρναίικα και λαϊκά» τον οποίο μοιράζονταν και στιχουργικά ο Βασίλης Βασιλειάδης με τον Τόλη Βοσκόπουλο – με τα σιγόντα να αναλαμβάνει φυσικά η Μαρινέλλα. Ο τίτλος του άλμπουμ, το οποίο κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 1976, παρέπεμπε απλώς στο ύφος του σμυρναίικου πάνω στο οποίο ήταν γραμμένα τα τραγούδια.

Το «Ρεσιτάλ» των Κώστα Χατζή – Μαρινέλλας

Το τριπλό άλμπουμ από τον Απρίλιο του 1976 είναι ένας κόσμος χωριστά. Δύο φαινομενικά αντιθετικοί καλλιτέχνες, με σαφώς διαφορετική εκκίνηση και διαδρομή, συνδέθηκαν με τον ήχο της μπουάτ («Σκορπιός»), αφήνοντας ως παρακαταθήκη ένα από τα πλέον ευπώλητα άλμπουμ της ελληνικής δισκογραφίας, το οποίο πούλησε στον πρώτο μήνα κυκλοφορίας πάνω από 300.000 αντίτυπα. «Ως γνωστόν, η ηχογράφηση που ακούμε στο βινύλιο έγινε στις 28 Μαρτίου 1976 με το φορητό στούντιο της “Audiolab”, υπεύθυνο ήχου στη σάλα τον Λάκη Τελκή, φίλο του Κώστα Χατζή, και επιμέλεια ενορχηστρώσεων από τον Κώστα Κλάββα και τον ίδιο τον Χατζή» θυμόταν επίσης για τις «Ιστορίες» του περασμένου Ιανουαρίου ο ηχολήπτης Γιάννης Σμυρναίος.

«Δεν υπήρχαν περιθώρια λάθους. Αλλά κανείς δεν σκέφτηκε ότι υπάρχει κάτι επικίνδυνο. Ειδικά η Μαρινέλλα και ο Χατζής λειτουργούσαν σαν να είχαν ξεχάσει ότι ακριβώς έξω από τον “Σκορπιό” γινόταν ηχογράφηση. Αυτό που αναλογούσε σ’ εμένα ως ηχολήπτη ήταν να κρατάω τον ήχο καθαρό – άλλες παρεμβάσεις δεν μπορούσα να κάνω ούτε και “καθάρισα” τελικά κάτι. Επρεπε να ξέρω λίγο πολύ τους στίχους, για να μην μπερδεύω τον ακροατή.

Οταν μιλάμε όμως για τη Μαρινέλλα, μιλάμε για την απόλυτη άρθρωση –σπανίως είχα δει κάτι αντίστοιχο σε άλλον καλλιτέχνη, επειδή για μένα πριν απ’ όλα έρχεται η άρθρωση. Αυτό φτάνει στα αφτιά των ακροατών. Η παραγωγή ήταν του Φίλιππου Παπαθεοδώρου για την τότε εταιρεία Phonogram – μετέπειτα Polygram – και κυκλοφόρησε σε τριπλό δίσκο τον Απρίλιο του 1976, δηλαδή το Πάσχα, με την ετικέτα της Philips Records. Κατάλαβα ότι εκείνη τη βραδιά βγήκε από εμάς κάτι πολύ σημαντικό, αλλά δεν είχα καταλάβει ούτε εγώ ότι στην πραγματικότητα επρόκειτο για ένα ιστορικό άλμπουμ, για έναν σταθμό στην ελληνική δισκογραφία». Δεν έχει πολύ νόημα να υποδείξει κανείς τραγούδια από εκείνη τη συνεργασία, αλλά για την ιστορία τα «Σύνορα η αγάπη δεν γνωρίζει», «Σ’ αγαπώ», «Η αγάπη όλα τα υπομένει», «Ολος ο κόσμος είσαι συ», «Γλυκό της νιότης μου πουλί» δεν έλειψαν σχεδόν ποτέ από τα προγράμματα των δύο καλλιτεχνών.