Τζέιμς Κερ-Λίντσι στα «ΝΕΑ»: Δύσκολος ο δρόμος για μια συνολική διευθέτηση

Με την επίσκεψή του στην Κύπρο ο Αντόνιο Γκουτέρες έδειξε ότι υπάρχει ακόμα ενδιαφέρον για το Κυπριακό, αλλά δεν σημειώθηκε σημαντική πρόοδος εκτιμά στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο Τζέιμς Κερ-Λίντσι, ο οποίος ήταν μέλος της βρετανικής ομάδας στις διαπραγματεύσεις του Κραν Μοντανά το 2017. Ο ειδικός επί του Κυπριακού θεωρεί ότι ο δρόμος για μια βιώσιμη συνολική διευθέτηση του Κυπριακού είναι δύσκολος εξαιτίας κυρίως του γεγονότος ότι μετά το σχέδιο Ανάν και το Κραν Μοντανά ο Ερντογάν δεν θα ήθελε να ντροπιαστεί σε περίπτωση που τυχόν διαπραγματεύσεις καταλήξουν σε αποτυχία, αλλά και εξαιτίας των νέων δεδομένων που διαμορφώνει το ανησυχητικό επίπεδο ανοικοδόμησης στο βόρειο τμήμα της Κύπρου με εποίκους όχι μόνο τούρκους, αλλά και ισραηλινούς, λιβανέζους, ρώσους, ουκρανούς.

Ποια είναι η εκτίμησή σας για το αποτέλεσμα της επίσκεψης του Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο;

Δεν μπορώ να πω ότι ήμουν ιδιαίτερα αισιόδοξος για τον σκοπό της επίσκεψης. Δεν φαινόταν να υπάρχει κοινό έδαφος που θα έδινε πολλές ελπίδες για μια σημαντική πρόοδο σε αυτό το στάδιο. Μπορεί να πει κανείς ότι το αποτέλεσμα ήταν θετικό διότι ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ επισκέφτηκε το νησί, έδειξε ότι υπάρχει ακόμα ενδιαφέρον για την Κύπρο. Αλλά δεν υπήρχαν πολλές ελπίδες πριν από την άφιξή του. Και η ανακοίνωσή του το επιβεβαίωσε. Εκανε λόγο για μια συνάντηση 5+1 σε περίπτωση που πληρούνταν ορισμένες προϋποθέσεις.

Το αποτέλεσμα θα μπορούσε κανείς να πει ότι ήταν περιορισμένο, αλλά δεν είναι σημαντικό ότι ο γ.γ. του ΟΗΕ διατηρεί τη διαδικασία σε εξέλιξη;

Είναι καλύτερο να γίνονται συνομιλίες παρά καθόλου και το γεγονός ότι ο ΟΗΕ προσπαθεί να ενθαρρύνει μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης είναι καλό. Αλλά η ιστορία του Κυπριακού δείχνει ότι η εστίαση σε μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης αποσπά την προσοχή από τον κύριο στόχο, που είναι η επίτευξη μιας βιώσιμης συνολικής διευθέτησης. Οταν εστιάζεις σε μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης η εμπιστοσύνη διαβρώνεται, επειδή οι δύο πλευρές δεν είναι πρόθυμες να καταλήξουν σε συμφωνίες επί αυτών. Υπάρχουν δύο τρόποι να το δει κανείς. Μπορεί να πει ότι τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης είναι κάτι καλό επειδή κρατούν τις πλευρές σε διάλογο ή ότι τα μέτρα εμπιστοσύνης είναι κάτι αρνητικό επειδή αποσπούν την προσοχή από το κύριο ζητούμενο, που είναι η διευθέτηση.

Δεδομένης της εμπειρίας που είχατε στο Κραν Μοντανά, ποιο πιστεύετε ότι είναι το πιο δύσκολο σημείο στην επίτευξη μιας διευθέτησης;

Υπάρχει μια ολόκληρη σειρά παραγόντων. Αυτό που είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι τα δεδομένα επιτόπου αλλάζουν ριζικά χρόνο με τον χρόνο. Είναι ανησυχητικό το επίπεδο ανοικοδόμησης που έχει γίνει στο βόρειο τμήμα. Εχει υπάρξει μια μαζική εισροή ξένων. Το επίπεδο της μετανάστευσης, της παράνομης μετανάστευσης, όπως τονίζει η κυβέρνηση της Κύπρου, είναι μεγάλο. Δεν είναι μόνο οι έποικοι που έχουν έρθει από την Τουρκία. Πολλοί Ισραηλινοί, Λιβανέζοι, Ιρανοί, Ρώσοι, Ουκρανοί αγοράζουν ακίνητα στον βορρά. Ολα αυτά δυσκολεύουν πολύ την εύρεση μηχανισμών διευθέτησης. Υπάρχει ένα μέρος που ονομάζεται Τρίκωμο, ακριβώς βόρεια της Αμμοχώστου, όπου έχουν χτιστεί σειρές από ψηλά κτίρια. Αυτή ήταν γεωργική γη. Πριν από 20 χρόνια θα μπορούσε να ειπωθεί σε έναν ελληνοκύπριο ιδιοκτήτη «ορίστε μερικά χρήματα για αυτή τη γη». Τι γίνεται τώρα όταν υπάρχουν τεράστιες πολυκατοικίες με 100 διαμερίσματα η καθεμιά. Η κάθε πολυκατοικία αξίζει περίπου 10 εκατ. ευρώ; Αυτό περιπλέκει τα πράγματα. Μπορούμε επίσης να δούμε τους δεσμούς που αναπτύσσονται μεταξύ Τουρκίας και βορρά. Πριν από λίγα χρόνια μιλούσαμε πολύ σοβαρά για την προσάρτηση του βορρά από την Τουρκία. Η απειλή αυτού πιθανότατα έχει πλέον εξαλειφθεί, αλλά η αποτελεσματική προσάρτηση μπορεί να γίνει και γίνεται. Αυτό περιπλέκει επίσης τα πράγματα. Είναι ένα πολύ σοβαρό ερώτημα τώρα για το τι σημαίνει επανένωση και αν είναι ακόμα δυνατή λόγω των μεταβαλλόμενων γεγονότων επί τόπου. Είναι πολύ ανησυχητικό.

Πώς θα μπορούσε να αλλάξει θέση η Τουρκία η οποία απορρίπτει τα ψηφίσματα του ΟΗΕ και επιμένει σε μια λύση δύο κρατών;

Οι Τούρκοι θεωρούν ότι το δοκίμασαν το 2004 με το Σχέδιο Ανάν. Υποστηρίζουν ότι στο Κραν Μοντανά ήταν εποικοδομητικοί. Εθεσαν στο τραπέζι προτάσεις που οι Ελληνοκύπριοι απέρριψαν. Οι Ελληνοκύπριοι το αμφισβητούν. Πολλοί Ελληνοκύπριοι θα έλεγαν ότι το σχέδιο Ανάν δεν ήταν μια βιώσιμη λύση. Ο Ερντογάν δεν θέλει να βρεθεί σε μια κατάσταση όπου θα ντραπεί για τρίτη φορά. Φυσικά, μπορούμε να αναφέρουμε έναν αριθμό αποπειρών στις δεκαετίες του 1980 και του 1990 που σταμάτησαν ο Ντενκτάς και η Τουρκία. Αλλά σίγουρα υπό τον Ερντογάν η τουρκική άποψη είναι ότι και στις δύο μεγάλες περιπτώσεις που ήταν δυνατή μια λύση, πρόσφεραν κάτι και οι Ελληνοκύπριοι το απέρριψαν. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Τουρκία δεν θέλει να υπάρξει άλλη αποτυχία.

Από την άλλη πλευρά η Τουρκία επιδιώκει να συνεργαστεί περισσότερο με την ΕΕ, ειδικά στην άμυνα. Θα μπορούσε η επιδίωξη αυτή να παίξει ρόλο για να αλλάξει τη θέση της;

Ναι, και όχι. Υπάρχουν δύο τρόποι με τους οποίους μπορεί να επιτευχθεί αυτό. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μοχλός πίεσης στην Αγκυρα, λέγοντας ότι για να αποκτήσει μια στενότερη σχέση με την Ευρώπη πρέπει να προχωρήσει στο θέμα της Κύπρου. Αυτή είναι η θέση του προέδρου Χριστοδουλίδη. Υπάρχει ένας άλλος τρόπος με τον οποίο μπορεί να γίνει. Αντί να γίνονται επίσημες κινήσεις για την Κύπρο, οι οποίες πιθανότατα θα είναι πολύ δύσκολες ακόμη και υπό αυτό το είδος του μοχλού πίεσης, να ειπωθεί στην Τουρκία ότι αν θέλει στενότερες σχέσεις με την Ευρώπη, πρέπει να αποδεχτεί ότι υπάρχει Κυπριακή Δημοκρατία που είναι μέλος της ΕΕ, ότι πρέπει να βρει έναν τρόπο να ομαλοποιήσει τις σχέσεις και να κάνει έναν εποικοδομητικό διάλογο. Αυτή θα μπορούσε να είναι μια σταδιακή διαδικασία.

Η διχοτόμηση του νησιού οδηγεί σε μεγάλη ανασφάλεια που επιδεινώνεται κατά μήκος της Πράσινης Γραμμής. Θα ήταν πολύ καλύτερο να υπάρξει κάποιο είδος διαδικασίας επανένωσης, αλλά επειδή είναι δύσκολο, μπορεί τουλάχιστον να υπάρξει ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ της Τουρκίας και της Κυπριακής Δημοκρατίας, ώστε να αρχίσουν να συνομιλούν μεταξύ τους, κάτι που θα μπορούσε να τους επιτρέψει επίσης να οικοδομήσουν εμπιστοσύνη, διευκολύνοντας και τις δύο πλευρές να συμμετάσχουν σε συνομιλίες για τη διευθέτηση.