Ομηρος; Ποιος Ομηρος;

Η «Οδύσσεια», άκρως επίκαιρη λόγω… Νόλαν και Ντέιμον παραμένει ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και θεμέλιο της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς. Κι όμως φαίνεται πως έχει ξεθωριάσει από τη μνήμη των περισσότερων Ιταλών. Σύμφωνα με έρευνα της πολιτιστικής πλατφόρμας Libreriamo, περίπου επτά στους δέκα ενήλικες απέτυχαν να απαντήσουν σωστά σε βασικές ερωτήσεις σχετικά με το ομηρικό έπος, αποκαλύπτοντας ένα εντυπωσιακό έλλειμμα γνώσεων γύρω από ένα κείμενο που διδάσκεται επί δεκαετίες στα σχολεία της χώρας.

Τα αποτελέσματα της έρευνας προκαλούν προβληματισμό όχι μόνο για τη σχέση των πολιτών με την κλασική παιδεία, αλλά και για την αποτελεσματικότητα του ιταλικού εκπαιδευτικού συστήματος στη διατήρηση βασικών πολιτιστικών γνώσεων μετά την ολοκλήρωση της σχολικής εκπαίδευσης.

Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά λάθη που καταγράφηκαν ήταν η πεποίθηση πολλών συμμετεχόντων ότι συγγραφέας της «Οδύσσειας» είναι ο Ρωμαίος ποιητής Βιργίλιος και όχι ο Ομηρος. Αλλοι περιέγραψαν τον Οδυσσέα ως έναν απλό εξερευνητή ή ταξιδευτή, παραβλέποντας ότι πρόκειται για τον μυθικό βασιλιά της Ιθάκης και έναν από τους σημαντικότερους ήρωες του Τρωικού Πολέμου, του οποίου η δεκαετής περιπλάνηση αποτελεί τον πυρήνα του έργου. Αντίστοιχες αστοχίες σημειώθηκαν και σε ερωτήσεις που αφορούσαν την Πηνελόπη, τον Τηλέμαχο, τους Κύκλωπες, τις Σειρήνες και τα βασικά επεισόδια της αφήγησης.

Η εικόνα αυτή δεν αντιμετωπίζεται ως ένα μεμονωμένο φαινόμενο. Αντίθετα, συνδέεται άμεσα με τις διαχρονικές διαπιστώσεις των εθνικών εξετάσεων INVALSI, οι οποίες εδώ και χρόνια επισημαίνουν ότι σημαντικό ποσοστό ιταλών μαθητών δυσκολεύεται στην κατανόηση αφηγηματικών και λογοτεχνικών κειμένων. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η αδυναμία αυτή δεν επηρεάζει μόνο τη λογοτεχνία, αλλά συνολικά την κριτική σκέψη, την ικανότητα ερμηνείας πληροφοριών και την κατανόηση σύνθετων εννοιών.

Η έρευνα αναζωπυρώνει επίσης τη συζήτηση για τη θέση των ανθρωπιστικών σπουδών στη σύγχρονη εκπαίδευση. Σε μια εποχή κατά την οποία οι ψηφιακές δεξιότητες, η τεχνητή νοημοσύνη και οι τεχνολογικές γνώσεις αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία, αρκετοί εκπαιδευτικοί εκφράζουν ανησυχία ότι η λογοτεχνία και τα κλασικά κείμενα αντιμετωπίζονται πλέον ως αντικείμενα αποστήθισης και όχι ως ζωντανά έργα που μπορούν να καλλιεργήσουν την κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα και την ιστορική συνείδηση.