Ισπανία: Λιγότερα από 3 στα 10 ευρώ για την πρόληψη των πυρκαγιών

Οι καταστροφικές πυρκαγιές που πλήττουν και φέτος πολλές περιοχές της Ισπανίας επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα διαχρονικό ερώτημα: επενδύει η χώρα αρκετά στην πρόληψη ή συνεχίζει να δίνει προτεραιότητα στην καταστολή όταν πλέον η φωτιά έχει ξεσπάσει; Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι, παρά τις συνεχείς προειδοποιήσεις επιστημόνων και δασολόγων, το μεγαλύτερο μέρος των δημόσιων πόρων εξακολουθεί να κατευθύνεται στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών και όχι στην αποτροπή τους.

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του ισπανικού Υπουργείου Οικολογικής Μετάβασης (MITECO), τόσο η κεντρική κυβέρνηση όσο και οι αυτόνομες κοινότητες διαθέτουν λιγότερο από το 30% των συνολικών κονδυλίων για τις δασικές πυρκαγιές σε δράσεις πρόληψης, όπως ο καθαρισμός των δασών, η δημιουργία αντιπυρικών ζωνών και η διαχείριση της δασικής βλάστησης. Αντίθετα, η συντριπτική πλειονότητα των χρημάτων κατευθύνεται στη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων κατάσβεσης, των πυροσβεστικών δυνάμεων και του εξοπλισμού έκτακτης ανάγκης.

Η μεταβολή αυτή είναι εντυπωσιακή αν συγκριθεί με την εικόνα πριν από μία δεκαπενταετία. Το 2010 οι δαπάνες πρόληψης αντιστοιχούσαν στο 46% των συνολικών δημόσιων επενδύσεων για τις πυρκαγιές, ενώ το 2022 είχαν περιοριστεί μόλις στο 29%. Παράλληλα, τα χρήματα που διατίθενται για τις προληπτικές εργασίες έχουν μειωθεί περίπου στο μισό, την ώρα που οι δαπάνες για την καταστολή όχι μόνο ανακάμπτουν μετά την οικονομική κρίση, αλλά ξεπερνούν πλέον τα επίπεδα του 2010.

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Από περίπου 600 εκατομμύρια ευρώ που διέθεσαν συνολικά το κράτος και οι περιφέρειες για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών, μόλις 175 εκατομμύρια ευρώ επενδύθηκαν σε προληπτικές παρεμβάσεις. Σε επίπεδο κεντρικής κυβέρνησης, η ανισορροπία είναι ακόμη μεγαλύτερη: για το 2024 εγκρίθηκαν σχεδόν 116 εκατ. ευρώ για δράσεις κατάσβεσης, ενώ η πρόληψη περιορίστηκε σε μόλις 28,3 εκατ. ευρώ, δηλαδή περίπου στο ένα πέμπτο των συνολικών κονδυλίων.

Οι ειδικοί του δασικού τομέα προειδοποιούν ότι η επιλογή αυτή αποδεικνύεται ολοένα και πιο προβληματική, καθώς η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα, τη διάρκεια και την ένταση των ακραίων πυρκαγιών. Υποστηρίζουν ότι η σωστή διαχείριση των δασών κατά τη διάρκεια του χειμώνα και της άνοιξης μπορεί να περιορίσει σημαντικά την εξάπλωση των πυρκαγιών τους θερινούς μήνες, μειώνοντας τόσο τις ανθρώπινες απώλειες όσο και το οικονομικό κόστος.

Στην εικόνα αυτή προστίθεται και ένα ακόμη σοβαρό πρόβλημα. Παρότι σχεδόν 56% της ισπανικής επικράτειας χαρακτηρίζεται ως δασική έκταση, λιγότερο από το 20% των δασών διαθέτει εγκεκριμένο σχέδιο διαχείρισης. Με άλλα λόγια, τέσσερα στα πέντε εκτάρια δάσους παραμένουν χωρίς ολοκληρωμένο σχεδιασμό αξιοποίησης και προστασίας των φυσικών τους πόρων, γεγονός που δυσχεραίνει σημαντικά τόσο την πρόληψη όσο και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των πυρκαγιών.

Η εικόνα διαφοροποιείται πάντως μεταξύ των αυτόνομων κοινοτήτων. Η Περιφέρεια της Μαδρίτης ανακοίνωσε επενδύσεις ύψους 80 εκατ. ευρώ τόσο για πρόληψη όσο και για κατάσβεση, υποστηρίζοντας ότι συγκαταλέγεται στις περιοχές με τις υψηλότερες δαπάνες ανά δασικό εκτάριο. Η Βαλένθια αύξησε τον συνολικό προϋπολογισμό της στα 298 εκατ. ευρώ, αν και οι πιστώσεις της Γενικής Διεύθυνσης Πρόληψης Δασικών Πυρκαγιών μειώθηκαν κατά 9%, με την περιφερειακή κυβέρνηση να υποστηρίζει ότι μέρος των σχετικών δράσεων χρηματοδοτείται πλέον από άλλους κωδικούς.

Στην Ανδαλουσία, η οποία θρήνησε φέτος τα περισσότερα ανθρώπινα θύματα από πυρκαγιές, το σχέδιο Infoca χρηματοδοτείται με 271 εκατ. ευρώ, με την περιφερειακή κυβέρνηση να δηλώνει ότι περισσότερο από το ήμισυ του ποσού κατευθύνεται σε προληπτικές δράσεις. Η Εξτρεμαδούρα διαθέτει 79 εκατ. ευρώ αποκλειστικά για πρόληψη, αυξημένα κατά περίπου 25%, ενώ η Αραγονία ενίσχυσε το πρόγραμμα Infoar στα 54,8 εκατ. ευρώ, καταγράφοντας αύξηση σχεδόν 12% σε σχέση με πέρυσι.

Παράλληλα, σε αρκετές περιφέρειες συνεχίζονται οι αντιδράσεις για τις εργασιακές συνθήκες των δασοπυροσβεστών, την εποχικότητα των προσλήψεων και τις ελλείψεις προσωπικού. Στην Καταλονία βρίσκεται σε εξέλιξη δικαστική διαμάχη σχετικά με το καθεστώς των εθελοντών πυροσβεστών, ενώ συνδικάτα σε Αραγονία και Βαλένθια ζητούν ενίσχυση του προσωπικού, καλύτερο εξοπλισμό και σταθερότερες εργασιακές σχέσεις.

Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από τα στοιχεία είναι ότι, παρά τη συνεχή αύξηση της έντασης των πυρκαγιών λόγω της κλιματικής κρίσης, η πρόληψη εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά της καταστολής στη χρηματοδότηση. Και όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, κάθε ευρώ που επενδύεται στον καθαρισμό των δασών και στη σωστή διαχείρισή τους μπορεί να εξοικονομήσει πολλαπλάσια ποσά σε επιχειρήσεις κατάσβεσης, αποζημιώσεις και αποκατάσταση των τεράστιων οικολογικών και κοινωνικών καταστροφών που αφήνουν πίσω τους οι μεγάλες πυρκαγιές.