Τι θα σήμαινε η αναγνώριση του Ισραήλ από την Σαουδική Αραβία;

Η νέα συμφωνία για την πυρηνική ενέργεια επαναφέρει στο προσκήνιο ένα από τα μεγαλύτερα διπλωματικά στοιχήματα στη Μέση Ανατολή: την αναγνώριση του Ισραήλ από τη Σαουδική Αραβία.

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι η συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Σαουδικής Αραβίας για την ανάπτυξη πυρηνικού προγράμματος για ειρηνικούς σκοπούς θα προχωρήσει μόνο εάν το Ριάντ εξομαλύνει τις σχέσεις του με το Ισραήλ και προσχωρήσει στις Συμφωνίες του Αβραάμ.

Η προϋπόθεση αυτή δεν είχε αναφερθεί στις αρχικές ανακοινώσεις. Στη συνέχεια, όμως, ο Λευκός Οίκος επιβεβαίωσε ότι χωρίς την αναγνώριση του Ισραήλ «η συμφωνία δεν θα προχωρήσει».

Διαβάστε επίσης: WSJ: Ο Τραμπ ενέκρινε 30ετή πυρηνική συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία – Οι όροι για τον εμπλουτισμό ουρανίου

Πρόκειται για μια σημαντική αλλαγή αλλά και μια κίνηση σημαντικής στρατηγικής. Η Ουάσιγκτον συνδέει πλέον άμεσα την πρόσβαση της Σαουδικής Αραβίας στην αμερικανική πυρηνική τεχνολογία με έναν από τους βασικούς στόχους του Τραμπ στη Μέση Ανατολή: τη διεύρυνση των Συμφωνιών του Αβραάμ.

Για τη Σαουδική Αραβία, από την άλλη πλευρά, το πυρηνικό πρόγραμμα αποτελεί μέρος της προσπάθειας να περιορίσει την εξάρτησή της από το πετρέλαιο και να καλύψει τις αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες της. Για τον Τραμπ, όμως, η συμφωνία είναι ταυτόχρονα και ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί.

Οι Συμφωνίες του Αβραάμ και η Σαουδική Αραβία

Στις 15 Σεπτεμβρίου 2020, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν υπέγραψαν στον Λευκό Οίκο συμφωνίες για την εγκαθίδρυση πλήρων διπλωματικών σχέσεων με το Ισραήλ.

Ακολούθησε το Μαρόκο, ενώ το Σουδάν συμφώνησε να κινηθεί προς την ίδια κατεύθυνση, χωρίς όμως να έχει ολοκληρωθεί πλήρως η διαδικασία εξομάλυνσης. Οι συμφωνίες άνοιξαν τον δρόμο για πρεσβείες, απευθείας πτήσεις, εμπορικές συναλλαγές και συνεργασίες στους τομείς της τεχνολογίας, της ενέργειας, του τουρισμού και της ασφάλειας. Παράλληλα, σηματοδότησαν μια σημαντική αλλαγή στην αραβική διπλωματία, καθώς οι χώρες που συμμετείχαν δεν περίμεναν πλέον την επίλυση του Παλαιστινιακού για να αναπτύξουν επίσημες σχέσεις με το Ισραήλ.

Το Ριάντ υποστήριξε διακριτικά τη νέα περιφερειακή προσέγγιση, χωρίς όμως να κάνει το τελικό βήμα. Το 2022 άνοιξε τον εναέριο χώρο του σε όλες τις αεροπορικές εταιρείες, διευκολύνοντας και τις πτήσεις από και προς το Ισραήλ. Η κίνηση αυτή ερμηνεύτηκε ως ένα μικρό αλλά συμβολικό βήμα προς την εξομάλυνση.

Η αναγνώριση του Ισραήλ από τη Σαουδική Αραβία δεν θα ήταν απλώς ακόμη μία προσθήκη στις Συμφωνίες του Αβραάμ. Το βασίλειο αποτελεί μία από τις ισχυρότερες οικονομικές και πολιτικές δυνάμεις της Μέσης Ανατολής, συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους εξαγωγείς πετρελαίου και φιλοξενεί τη Μέκκα και τη Μεδίνα, τους δύο ιερότερους τόπους του Ισλάμ.

Μια συμφωνία με το Ριάντ θα αποτελούσε για το Ισραήλ σημαντικό βήμα πολιτικής νομιμοποίησης στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο. Θα μπορούσε επίσης να ενθαρρύνει και άλλες χώρες να ακολουθήσουν, δημιουργώντας ένα νέο δίκτυο διπλωματικών, εμπορικών και αμυντικών συνεργασιών στην περιοχή.

Σε γεωπολιτικό επίπεδο, λοιπόν, μια τέτοια συμφωνία θα ενίσχυε τον άξονα ΗΠΑ–Ισραήλ–Σαουδικής Αραβίας απέναντι στο Ιράν. Παράλληλα, θα περιόριζε τα περιθώρια της Κίνας και της Ρωσίας να διευρύνουν την επιρροή τους στον Κόλπο.

Η νέα προϋπόθεση που έθεσε ο Τραμπ ικανοποίησε και την ισραηλινή κυβέρνηση. Το γραφείο του Μπενιαμίν Νετανιάχου χαρακτήρισε, σύμφωνα με ισραηλινά μέσα, την ενδεχόμενη προσχώρηση της Σαουδικής Αραβίας στις Συμφωνίες του Αβραάμ «ιστορικό άλμα προς την ειρήνη στη Μέση Ανατολή». Ωστόσο, δεν αναφέρθηκε στις ανησυχίες που έχει προκαλέσει στο Ισραήλ το ίδιο το σαουδαραβικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Η Σαουδική Αραβία, επιδιώκει εδώ και χρόνια στενότερη αμυντική συνεργασία με τις ΗΠΑ, πρόσβαση σε προηγμένα οπλικά συστήματα και αμερικανική υποστήριξη για το πυρηνικό της πρόγραμμα και φαίνεται πως ο Τραμπ μετέτρεψε αυτή την επιθυμία σε πολύ σημαντικό διαπραγματευτικό χαρτί.

Το παλαιστινιακό εμπόδιο και οι νέες συνθήκες

Το βασικό εμπόδιο ήταν και παραμένει το Παλαιστινιακό. Η επίσημη θέση της Σαουδικής Αραβίας είναι ότι δεν μπορούν να δημιουργηθούν διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ χωρίς την ίδρυση ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα του 1967, με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ. Η θέση αυτή εντάσσεται στην Αραβική Ειρηνευτική Πρωτοβουλία του 2002, την οποία είχε προτείνει η ίδια η Σαουδική Αραβία: πλήρης εξομάλυνση των σχέσεων του αραβικού κόσμου με το Ισραήλ, με αντάλλαγμα την επίλυση του Παλαιστινιακού.

Το σαουδαραβικό υπουργείο Εξωτερικών έχει επαναλάβει κατά καιρούς ότι η θέση αυτή παραμένει σταθερή, προσθέτοντας ως προϋποθέσεις τον τερματισμό των ισραηλινών επιχειρήσεων στη Γάζα και την αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τον παλαιστινιακό θύλακα.

Έτσι, από τη μία πλευρά βρίσκεται η σταθερή θέση του Ριάντ και από την άλλη οι επιδιώξεις της κυβέρνησης του Μπενιαμίν Νετανιάχου. Το αποτέλεσμα είναι μια πολύ δύσκολη εξίσωση. Το Ισραήλ απορρίπτει τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους, ενώ το Ριάντ δεν μπορεί εύκολα να εγκαταλείψει το συγκεκριμένο αίτημα χωρίς να πληρώσει πολιτικό και συμβολικό κόστος στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο.

Αναγνώριση ή ιστορική συμφωνία;

Εάν η Σαουδική Αραβία αναγνώριζε το Ισραήλ στο πλαίσιο μιας συμφωνίας που θα εξασφάλιζε μια σαφή και μη αναστρέψιμη πορεία προς ένα παλαιστινιακό κράτος, η κίνηση θα μπορούσε να εξελιχθεί στη σημαντικότερη διπλωματική ανατροπή στη Μέση Ανατολή εδώ και δεκαετίες. Θα συνδύαζε την περιφερειακή ενσωμάτωση του Ισραήλ με μια νέα προσπάθεια επίλυσης του Παλαιστινιακού.

Εάν, αντίθετα, η αναγνώριση γινόταν χωρίς ουσιαστικές παραχωρήσεις προς τους Παλαιστινίους, θα ενίσχυε μεν τις σχέσεις του Ριάντ με την Ουάσιγκτον και θα προσέφερε σημαντικά στρατηγικά οφέλη στο Ισραήλ, αλλά θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις στην περιοχή.

Αρα πιθανότητα το παρασκήνιο περιλαμβάνει πολλά περισσότερα από μια αναγνώριση. Τι θα ζητήσει ως αντάλλαγμα η Σαουδική Αραβία, τι θα είναι διατεθειμένο να παραχωρήσει το Ισραήλ. Θα μετατραπεί σε γέφυρα προς την επίλυση του Παλαιστινιακού η υποτιθέμενη συμφωνία ή θα οδηγηθούμε σε ακόμη μία περιφερειακή διευθέτηση που θα αφήσει και πάλι το Παλαιστινιακό ζήτημα στο περιθώριο.