Νέο πλαίσιο για την αναβίωση εγκαταλελειμμένων οικισμών – Ανοίγει ο δρόμος για οργανωμένη πολεοδόμηση και επενδύσεις

Ένα νέο θεσμικό πλαίσιο για την αναβίωση εγκαταλελειμμένων, μικρών και φθινόντων οικισμών εισάγει το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), επιχειρώντας να δώσει αναπτυξιακή προοπτική σε περιοχές που έχουν ερημώσει, χωρίς να παρακάμπτονται οι κανόνες περιβαλλοντικής προστασίας και χωροταξικού σχεδιασμού.

Με νέες διατάξεις, στο νομοσχέδιο για «Επέκταση των αρμοδιοτήτων της Εταιρείας Υδρεύσεως και Αποχετεύσεως Πρωτευούσης και της Εταιρείας Ύδρευσης και Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης», που κατατέθηκε χθες στη Βουλή, τροποποιείται ο Κώδικας Χωροταξίας και Πολεοδομίας και θεσπίζεται ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο για την πολεοδόμηση εγκαταλελειμμένων οικισμών και των όμορων εκτάσεών τους. Στόχος είναι η επανάχρηση του υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος, η προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και η προσέλκυση επενδύσεων σε περιοχές της περιφέρειας.

Κεντρικό εργαλείο, σύμφωνα με το νομοσχέδιο, αποτελούν τα Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης (Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α.), τα οποία θα εγκρίνονται με προεδρικό διάταγμα και θα λειτουργούν ως Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια. Τα σχέδια αυτά θα μπορούν να εκπονούνται είτε αυτοτελώς είτε να ενσωματώνονται στα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, δίνοντας τη δυνατότητα οργανωμένης πολεοδομικής ανάπτυξης σε εγκαταλελειμμένους, αλλά και σε μικρούς φθίνοντες οικισμούς.

Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι οι δήμοι ή άλλοι αρμόδιοι φορείς θα μπορούν να υποβάλλουν στο ΥΠΕΝ ολοκληρωμένα προγράμματα αναβίωσης, τα οποία θα περιλαμβάνουν καταγραφή μνημείων, παραδοσιακών κτισμάτων, δημόσιων χώρων, στοιχείων φυσικού περιβάλλοντος και των εκτάσεων που προτείνονται για πολεοδόμηση.

Νέοι ορισμοί

Παράλληλα, επικαιροποιούνται οι ορισμοί των οικισμών που μπορούν να υπαχθούν στο νέο καθεστώς.

Ως εγκαταλελειμμένος χαρακτηρίζεται πλέον ο οικισμός που εμφανίζει μηδενικό πληθυσμό τόσο στην απογραφή του 1981 όσο και στην τελευταία απογραφή της ΕΛΣΤΑΤ και προϋφίσταται (ως οικισμός) του 1923.

Ως μικρός και φθίνων ορίζεται ο οικισμός με λιγότερους από 150 μόνιμους κατοίκους, ο οποίος την τελευταία τριακονταετία παρουσιάζει πληθυσμιακή στασιμότητα ή μείωση, ενώ έχει δημιουργηθεί πριν από το 1923 ή έχει οριοθετηθεί σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.

Όρια και προϋποθέσεις

Οι νέες διατάξεις προβλέπουν αυστηρές προϋποθέσεις για την πολεοδόμηση των όμορων εκτάσεων.

Οι περιοχές που θα εντάσσονται στο καθεστώς ιδιωτικής πολεοδόμησης θα πρέπει να βρίσκονται εκτός σχεδίου πόλης, να μην εμπίπτουν σε δάση, αναδασωτέες εκτάσεις, αρχαιολογικούς χώρους, περιοχές Natura ή άλλες προστατευόμενες ζώνες, ούτε σε γη υψηλής παραγωγικότητας. Παράλληλα, απαιτείται ελάχιστη έκταση 50 στρεμμάτων, ενώ για τις λειτουργικά συνδεόμενες εκτάσεις γύρω από εγκαταλελειμμένους οικισμούς προβλέπεται συνολικό όριο από 50 έως 200 στρέμματα.

Για τα κατοικημένα νησιά προβλέπεται ειδική ρύθμιση, σύμφωνα με την οποία οι προς πολεοδόμηση εκτάσεις δεν μπορούν να υπερβαίνουν συνολικά τα 200 στρέμματα.

Το θεσμικό πλαίσιο εξακολουθεί να μην εφαρμόζεται στις περιοχές της Αττικής και της Θεσσαλονίκης που καλύπτονται από τα αντίστοιχα Ρυθμιστικά Σχέδια, ενώ επεκτείνεται πλέον και στα υπόλοιπα κατοικημένα νησιά αποκλειστικά για εγκαταλελειμμένους οικισμούς που πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Η διαδικασία ελέγχου

Η ένταξη ενός οικισμού στο νέο καθεστώς, συνοδεύεται από εκτεταμένο τεχνικό και επιστημονικό έλεγχο.

Οι ενδιαφερόμενοι φορείς θα πρέπει να υποβάλουν τοπογραφικά και κτηματογραφικά διαγράμματα, γεωλογικές και γεωτεχνικές μελέτες, ελέγχους τίτλων ιδιοκτησίας, πράξεις χαρακτηρισμού δασικών εκτάσεων, προτάσεις οριοθέτησης υδατορεμάτων, καθώς και ειδικές χωροταξικές μελέτες που θα τεκμηριώνουν τη συμβατότητα της ανάπτυξης με τον χαρακτήρα της ευρύτερης περιοχής.

Προβλέπεται, επίσης, υποχρεωτική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων πριν από την τελική έγκριση των σχεδίων.

Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, στόχος των αλλαγών είναι να δημιουργηθεί ένα σαφές και ασφαλές θεσμικό πλαίσιο που θα επιτρέψει την αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων οικισμών, την προστασία της πολιτιστικής και αρχιτεκτονικής τους ταυτότητας και την ενίσχυση της περιφερειακής ανάπτυξης, μέσα από οργανωμένες και περιβαλλοντικά ελεγχόμενες παρεμβάσεις.