Αλφαβητάρι του τρόμου

Обнуление: «Ακύρωση»*

Η εξόντωση ενός στρατιώτη από τους ίδιους τους συμπολεμιστές του ή η σκόπιμη προώθησή του σε αποστολή χωρίς πιθανότητες επιβίωσης.

Μακριά από την προπαγάνδα του Κρεμλίνου περί επιτυχιών της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» στην Ουκρανία, πολλοί Ρώσοι, ιδιαίτερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, είχαν αρχίσει να διαμαρτύρονται για τις ολέθριες συνέπειες του πολέμου. Εξού και η ιδέα δημιουργίας μιας διαδικτυακής πλατφόρμας, την οποία υλοποίησε ο ρώσος επίτροπος για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ένας θεσμός υπό τον έλεγχο του Κρεμλίνου και της FSB. Μέσω μιας υπηρεσίας μηνυμάτων, ο καθένας μπορεί πλέον να υποβάλει παράπονα, να ζητήσει βοήθεια ή να αποστείλει σημειώματα, φωτογραφίες και συλλογικές εκκλήσεις.

Το Echo, ένα ανεξάρτητο ρωσικό μέσο ενημέρωσης που λειτουργεί στην εξορία, εντόπισε ένα κενό ασφαλείας σε αυτή την ψηφιακή πλατφόρμα και απέκτησε πρόσβαση στο σύνολο των αρχείων που παρέλαβε από τα τέλη Απριλίου έως τις αρχές Σεπτεμβρίου του 2025 – συνολικά 9.476 επιστολές. Ποσοστό μεγαλύτερο του 70% σχετίζεται άμεσα με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Τα κείμενα αυτά αποτυπώνουν μια πραγματικότητα εντελώς διαφορετική από εκείνη που προωθεί το Κρεμλίνο: περιγράφουν μια χώρα όπου ο πόλεμος έχει μετατραπεί, στην πράξη, στην κύρια πηγή ανησυχίας του πληθυσμού.

Мясо: «Κρέας»

Χρησιμοποιείται για τους στρατιώτες εφόδου που μετατρέπονται σε κρέας για σφαγή. Η απόλυτη μορφή απανθρωποποίησης.

«Ελάχιστοι γράφουν για τα αίτια του πολέμου. Ελάχιστοι κατηγορούν τους Ουκρανούς ως ναζιστές. Σχεδόν δεν αναφέρονται στην Ουκρανία, την οποία αποκαλούν απλώς “η γειτονική πλευρά”, “η άλλη πλευρά” ή “η αδελφή χώρα”», αναλύει η Αλεξάνδρα Αρχίποβα, μία ρωσίδα ανθρωπολόγος που ζει εξόριστη στη Γαλλία. Από κοινού με τον ψυχολόγο Γιούρι Λάπσιν, η Αρχίποβα αφιέρωσε περισσότερους από τρεις μήνες στη μελέτη και την αποκωδικοποίηση των 6.937 επιστολών που συνδέονται άμεσα με τον πόλεμο. Ορισμένες από αυτές είναι γραμμένες από στρατιώτες, άλλες από οικείους τους. «Δεν παραπονιούνται για τους Ουκρανούς, αλλά για τους δικούς τους στρατιωτικούς διοικητές», υπογραμμίζει στη «Monde». «Γράφουν για την κακοποίηση που υφίστανται και, ουσιαστικά, καταγγέλλουν τη βία που ασκεί ο ίδιος ο ρωσικός στρατός στα μέλη του».

Откуп: «Λύτρα»

Η δωροδοκία διοικητή προκειμένου να εξασφαλίσει ένας στρατιώτης αναβολή ή να αποφύγει αποστολή που ισοδυναμεί με βέβαιο θάνατο.

Στις επιστολές που μελετήθηκαν περιγράφονται αναλυτικά οι αυθαιρεσίες του στρατού, ο οποίος στέλνει στο μέτωπο ανεκπαίδευτους νεοσύλλεκτους, αμελεί να απομακρύνει ή να αναζητήσει τους στρατιώτες που δεν επιστρέφουν και παράλληλα, συγκαλύπτει τις απώλειες, καταγράφοντας ως «αγνοούμενους» όσους είναι πιθανότατα νεκροί. Εκατοντάδες αναφορές καταγγέλλουν κατάχρηση του καθεστώτος του «αγνοουμένου». Πρόκειται για μια μέθοδο που χρησιμοποιεί ο στρατός προκειμένου να αποκρύψει τον πραγματικό αριθμό των νεκρών, των αιχμαλώτων και των λιποτακτών. Παράλληλα, είναι και ένας τρόπος να «παγώσουν» οι οικονομικές καταβολές που έχουν υποσχεθεί στις οικογένειες.

Το ρωσικό κράτος δεν αναζητά ενεργά τους άνδρες που έχουν αιχμαλωτιστεί από τις ουκρανικές δυνάμεις. Ως εκ τούτου, οι οικογένειες ψάχνουν στα ουκρανικά κανάλια του Telegram μήπως και να αναγνωρίσουν τους δικούς τους σε φωτογραφίες και στη συνέχεια, εκλιπαρούν τις αρχές στη Μόσχα να τους συμπεριλάβουν στις λίστες ανταλλαγής. Στρατιώτες που κρατήθηκαν στην Ουκρανία και στη συνέχεια ανταλλάχθηκαν εξαναγκάζονται από τους διοικητές τους να επιστρέψουν απευθείας στην πρώτη γραμμή. Κατηγορούμενοι «ότι παραδόθηκαν και πρόδωσαν την πατρίδα», όπως γράφει μια σύζυγος, στέλνονται πίσω στη μάχη, συχνά χωρίς ιατρική φροντίδα ή αποκατάσταση.

Птичка: «Πουλάκι»

Το μη επανδρωμένο αεροσκάφος. Αν ένας ρώσος χειριστής χάσει το drone του ή αυτό καταρριφθεί, ο διοικητής του μπορεί να τον υποχρεώσει να αγοράσει καινούργιο με δικά του χρήματα.

Πολλοί στρατιώτες καταγγέλλουν επίσης ότι τους αρνούνται την ιατρική περίθαλψη ή ότι τους παρέχεται ακατάλληλη θεραπεία. Δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο ένας άνδρας που νοσηλεύεται να κηρύσσεται «αδικαιολογήτως απών». Στη συνέχεια, η στρατονομία τον παίρνει από το κρεβάτι του νοσοκομείου και τον στέλνει πίσω στο μέτωπο. Αλλοι, που είχαν τοποθετηθεί σε εξειδικευμένες θέσεις στα μετόπισθεν, αναγκάζονται ξαφνικά να συμμετάσχουν στις μάχες. Οι επιστολές αυτές απαριθμούν λεπτομερώς τις πολλαπλές μορφές βίας και πιέσεων που υφίστανται οι ρώσοι στρατιώτες: ταπεινώσεις, απειλές, διαφθορά…

Στις επιστολές τους, στρατιώτες και συγγενείς καταγγέλλουν επίσης την πρακτική διοικητών που, λίγο πριν από μια επίθεση, απαιτούν από τους άνδρες να τους παραδώσουν την τραπεζική τους κάρτα και τον μυστικό κωδικό της. Αν ο στρατιώτης εξαφανιστεί, οι επίορκοι αξιωματικοί εισπράττουν οι ίδιοι τα μπόνους και τις αποζημιώσεις. Πριν από κάθε έφοδο, προσφέρουν συχνά στον στρατιώτη τη δυνατότητα να πληρώσει τα «λύτρα» του. Αν αρνηθεί, μπορεί να ξυλοκοπηθεί ή να σταλεί «στην τρύπα».

Яма: «Τρύπα»

Αυτοσχέδιο κρατητήριο σκαμμένο στο έδαφος. Οι στρατιώτες γυμνώνονται, δένονται χειροπόδαρα με κολλητική ταινία, και εγκαταλείπονται εκεί για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

*Είναι το αλφαβητάρι του τρόμου που έφτιαξαν η Αλεξάνδρα Αρχίποβα και ο Γιούρι Λάπσιν με βάση τα γράμματα των ρώσων στρατιωτών και των οικείων τους. Η Ρωσία επιστρέφει στη χειρότερη εκδοχή της σοβιετικής περιόδου. Αυτό κατάφερε το αρχέτυπο του «homo sovieticus» που επιμένουν να θαυμάζουν πολλοί (και) στην Ελλάδα.